سرمایه‌گذاری خطرپذیر در آسیای مرکزی به ۳۲۰ میلیون دلار رسید: فرصت‌ها و چالش‌ها

آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ شاهد جهشی بی‌سابقه در جذب سرمایه‌گذاری خطرپذیر بود و با رسیدن به رقم ۳۲۰ میلیون دلار، بالاترین میزان ثبت‌شده در تاریخ این منطقه را به خود اختصاص داد. این رشد چشمگیر، که عمدتاً مرهون دو معامله بزرگ است، پتانسیل‌های رو به رشد این بازار نوظهور را به نمایش می‌گذارد، اما در عین حال چالش‌های ساختاری عمیقی را نیز آشکار می‌سازد که نیازمند توجه فوری هستند.

رشد خیره‌کننده با تکیه بر معاملات بزرگ

بخش عمده‌ای از این افزایش سرمایه‌گذاری، حاصل دو معامله استثنایی بود: جذب ۱۳۰ میلیون دلار توسط شرکت هیگزفیلد و تامین مالی ۶۵.۵ میلیون دلاری شرکت اوزوم. این دو معامله به تنهایی ۶۱ درصد از کل سرمایه جذب‌شده در منطقه را تشکیل دادند. با این حال، حتی با حذف این موارد خاص، بازار سرمایه‌گذاری خطرپذیر آسیای مرکزی رشدی ارگانیک و قابل توجه را تجربه کرده است.

• کل سرمایه جذب‌شده در ۲۰۲۵: ۳۲۰ میلیون دلار
• سهم هیگزفیلد: ۱۳۰ میلیون دلار
• سهم اوزوم: ۶۵.۵ میلیون دلار
• رشد ارگانیک (بدون معاملات بزرگ): ۳۱٪ (از ۹۵ میلیون دلار در ۲۰۲۴ به ۱۲۴.۵ میلیون دلار)

پیشتازی قزاقستان و ازبکستان

در میان کشورهای منطقه، قزاقستان و ازبکستان در جذب سرمایه پیشتاز بوده‌اند. قزاقستان با جذب ۷۱ میلیون دلار و ازبکستان با ۹۹ میلیون دلار، بیشترین سهم را به خود اختصاص دادند. این در حالی است که کشورهایی مانند قرقیزستان (۳ میلیون دلار) و تاجیکستان (۵ میلیون دلار) همچنان در مراحل اولیه توسعه این بازار قرار دارند و نیازمند حمایت و سرمایه‌گذاری بیشتری هستند.

همگرایی فرامرزی و ورود بازیگران جهانی

سال ۲۰۲۵ همچنین نقطه عطفی در همگرایی فرامرزی استارت‌آپ‌های منطقه محسوب می‌شود. شرکت‌های نوپا بیش از پیش به بازارهای همسایه روی آورده‌اند و صندوق‌های سرمایه‌گذاری نیز مشارکت فزاینده‌ای در معاملات منطقه‌ای داشته‌اند. یکی از مهم‌ترین تحولات، دریافت تسهیلات ۵ میلیون دلاری شرکت کارگون از صندوق آمریکایی آلما بود که نشان‌دهنده نخستین حمایت یک صندوق جهانی بدهی خطرپذیر از یک استارت‌آپ در آسیای مرکزی است.

چالش‌های ساختاری و شکاف رشد

با وجود نرخ تبدیل ۱۸.۵ درصدی استارت‌آپ‌ها به کسب‌وکارهای تامین مالی‌شده که جایگاه مطلوبی را در مقیاس جهانی نشان می‌دهد، منطقه با چالش‌های جدی در زنجیره رشد مواجه است. تنها ۴.۶ استارت‌آپ تامین مالی‌شده به ازای هر یک میلیون نفر، نشان‌دهنده شکافی عمیق است.

برآوردها حاکی از فعالیت حدود ۲ هزار استارت‌آپ در مرحله تولید محصول اولیه در منطقه است، اما طی سه سال گذشته تنها ۳۷۰ استارت‌آپ موفق به جذب سرمایه شده‌اند. این وضعیت می‌تواند به گلوگاه رشد در مراحل بالاتر منجر شود.

برای رسیدن به میانگین بازارهای نوظهور، آسیای مرکزی به سالانه دست‌کم ۵۰۰ میلیون دلار سرمایه نیاز دارد و برای نزدیک شدن به استانداردهای اتحادیه اروپا، این رقم باید به حدود ۱.۱ میلیارد دلار افزایش یابد.

دیدگاه‌های متفاوت و راهکارهای پیشنهادی

کارشناسان در مورد ریشه اصلی این چالش اختلاف نظر دارند. برخی کمبود شدید سرمایه در مراحل رشد را عامل اصلی می‌دانند، در حالی که برخی دیگر معتقدند مشکل اصلی، کمبود استارت‌آپ‌های باکیفیت و بنیان‌گذاران آماده توسعه است.

موسسه تحقیقاتی رایز ریسرچ برای غلبه بر این چالش‌ها، اصلاحات ساختاری زیر را ضروری می‌داند:

• امکان تخصیص ۱۵ تا ۲۲ درصد از منابع صندوق‌های بازنشستگی به سرمایه‌گذاری خطرپذیر.
• ارائه مشوق‌های مالیاتی به سرمایه‌گذاران فرشته.
• هماهنگ‌سازی مقررات منطقه‌ای برای ایجاد بازاری یکپارچه و رقابتی.

این گزارش هشدار می‌دهد که در صورت عدم رفع شکاف سرمایه و کمبود پروژه‌های قابل سرمایه‌گذاری، رشد کنونی منطقه ممکن است متوقف شود. اما با اجرای اصلاحات لازم، آسیای مرکزی پتانسیل تبدیل شدن به یکی از بازیگران نوظهور و کلیدی در نقشه جهانی فناوری را داراست.