فرصت‌های اقتصادی تنگه هرمز در گرو حکمرانی پایدار و نقش بخش‌خصوصی

اهمیت ملی و بین‌المللی تنگه هرمز

حسن فروزان‌فرد، رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق تهران، بر اهمیت تنگه هرمز به عنوان یک موقعیت ملی تاکید کرد. او خواستار طراحی سازوکارهای هدفمند برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های این آبراه در دوره پساجنگ شد و نقش فعال بخش‌خصوصی را در ارائه پیشنهادات مرتبط با حکمرانی تنگه هرمز حیاتی دانست.

«تنگه هرمز یک موقعیت ملی محسوب می‌شود و ظرفیت‌های بالقوه‌ای برای کشور به همراه دارد. شایسته است فعالان اقتصادی، تشکل‌ها و انجمن‌ها به مسئله این آبراه بین‌المللی و پتانسیل‌های آن بیندیشند و تنگه هرمز را از جنبه‌های ملی، حکمرانی، اقتصادی و ... برای تصمیم‌سازی بهتر مورد بررسی قرار دهند.»

فروزان‌فرد همچنین به ضرورت بررسی نحوه حکمرانی عمان بر بخش دیگری از این تنگه و هم‌افزایی برای ایجاد یک نظام حکمرانی موثر اشاره کرد.

ویژگی‌های ژئوپلیتیکی و فرصت‌های اقتصادی

داود خانی، مشاور کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق بازرگانی تهران، در گزارش خود به ویژگی‌های ژئوپلیتیکی و حقوقی تنگه هرمز از جمله کنوانسیون دریای سرزمینی و منطقه نظارت و کنوانسیون حقوق دریاها پرداخت. او این آبراه را یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های تجارت و انرژی جهان خواند و آمارهای قابل توجهی ارائه داد:

• پیش از آغاز جنگ، روزانه بین ۱۶ تا ۲۰ میلیون بشکه نفت از این مسیر عبور می‌کرد.
• این میزان حدود یک‌چهارم تجارت نفتی جهان را شامل می‌شود.
• بیش از ۵۰ درصد تجارت کالایی کشورهای منطقه نیز از طریق این تنگه انجام می‌پذیرد.

موقعیت جغرافیایی خاص تنگه با عرض محدود مسیر کشتیرانی، عمق مناسب و امکان کنترل تردد، آن را به نقطه‌ای راهبردی برای امنیت انرژی و تجارت جهانی تبدیل کرده است. هرگونه اختلال در این تنگه، تبعاتی فراتر از منطقه داشته و به افزایش هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل منجر می‌شود.

خانی تاکید کرد که در صورت استقرار یک نظام حکمرانی پایدار و مبتنی بر تفاهم بین‌المللی، امکان بهره‌برداری اقتصادی از تنگه هرمز از طریق ابزارهایی مانند دریافت عوارض عبور، مدیریت ایمنی و ناوبری، ایجاد کنسرسیوم‌های منطقه‌ای و توسعه خدمات پشتیبانی دریایی وجود دارد. او همچنین توضیح داد که با کاهش تنش‌ها، تنگه هرمز فرصت‌های قابل‌توجهی برای بخش‌خصوصی در حوزه‌هایی مانند خدمات بندری، لجستیک، بیمه، تامین مالی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دریایی فراهم می‌کند.

مسیرهای جایگزین و حکمرانی موفق

پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران، بر ضرورت پژوهش در زمینه حکمرانی آبراه‌های بین‌المللی در سایر نقاط جهان و ایجاد یک الگوی مناسب حکمرانی تاکید کرد. او هشدار داد که حکمرانی ضعیف به از دست رفتن کریدورها و بازارهای رقابتی می‌انجامد.

سنندجی با اشاره به حکمرانی اشتراکی تنگه مالاکا (بین اندونزی، مالزی و سنگاپور) خاطرنشان کرد که حکمرانی مسیرهای حمل‌ونقل دریایی باید دربرگیرنده منافع مشترک طرفین و مبتنی بر مرام‌نامه‌های تجاری باشد. او همچنین بر ضرورت ایجاد مسیرهای جایگزین تجاری تاکید کرد و گفت:

«حکمرانی موفق، زمانی اتفاق می‌افتد که جایگزین‌هایی وجود داشته باشد. حفظ بازارهای رقابتی، مستلزم استفاده از مسیرهای جایگزین حمل‌ونقل و پشتیبانی‌هایی در این زمینه است.»

بخش‌خصوصی تلاش می‌کند تا راهکارهایی برای عبور از چالش‌های ناشی از جنگ تحمیلی ارائه دهد و چرخه تجارت را فعال نگه دارد.

توسعه پایدار و نقش نیروی انسانی متخصص

مریم تاج‌آبادی، عضو هیئت‌نمایندگان اتاق تهران، با اشاره به رشد برخی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس با تکیه بر دانش و نیروی انسانی متخصص ایرانی، پیشنهاد کرد که کسب درآمد از تنگه هرمز با رویکرد توسعه پایدار انجام شود. او تاکید کرد که نگهداری نیروی کار متخصص و مشارکت آن‌ها در پروژه‌های تخصصی با نگاه به توسعه پایدار، علاوه بر حفظ محیط‌زیست، باعث رشد اقتصادی و کسب درآمد می‌شود.

دیاکو حسینی، معاون مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق تهران، بر نقش کلیدی اتاق‌های بازرگانی در توسعه دیپلماسی اقتصادی و آغاز گفت‌وگوهای اثربخش با فعالان بخش‌خصوصی کشورهای منطقه تاکید کرد. او سرمایه‌گذاری در اشتراکات فرهنگی و اقتصادی، ایجاد تنوع در مسیرهای تجاری و تلاش برای کاهش نااطمینانی‌ها در منطقه با همکاری دولت و بخش‌خصوصی را قابل پیگیری دانست. حسینی همچنین با بیان اینکه تجار ایرانی ناگزیر به یافتن مسیرهای جایگزین هستند، نقش تنگه هرمز را در توسعه تجارت بین‌المللی پررنگ خواند و پژوهش در زمینه آبراه‌های مشابه جهانی را ضروری دانست.

در پایان، محمدرضا نجفی‌منش، رئیس کمیسیون بهبود محیط کسب‌وکار و رفع موانع تولید اتاق تهران، بر ضرورت ارائه پیشنهادات مکتوب از طرف بخش‌خصوصی برای دوره پساجنگ و آغاز گفت‌وگوهای ساختاریافته با دولت در زمینه حکمرانی تنگه هرمز تاکید کرد.