معلمان هنرستان: از خط تولید پوشاک تا کارآفرینی در امور باغی

معلمان هنرستان‌ها در ایران با رویکردهای نوآورانه، کلاس‌های درس را به بستری برای تولید و کارآفرینی تبدیل کرده‌اند. این اقدامات نه تنها به تقویت مهارت‌های عملی دانش‌آموزان کمک می‌کند، بلکه زمینه را برای ورود موفق آن‌ها به بازار کار و کسب درآمد در دوران تحصیل فراهم می‌آورد. این گزارش به بررسی تجربیات سه معلم نمونه در رشته‌های طراحی و دوخت، معماری و امور باغی می‌پردازد که با خلاقیت و تعهد خود، افق‌های جدیدی در آموزش‌های مهارتی گشوده‌اند.

تولید و درآمدزایی در هنرستان: الگویی از خراسان رضوی

مهری زارع، معلم نمونه رشته طراحی و دوخت در منطقه جلگه‌رُخ خراسان رضوی، با راه‌اندازی یک خط تولید واقعی در هنرستان، توانسته است مهارت‌های هنرجویان را به تولید و درآمدزایی تبدیل کند. این طرح که از سال ۱۴۰۱ آغاز شده، به دانش‌آموزان امکان می‌دهد تا در کنار آموزش‌های تئوری و عملی، تجربه کار و تولید واقعی را نیز کسب کنند.

• تولیدات متنوع: هنرجویان در قالب درس کارآموزی و کارآفرینی، سفارش‌های واقعی را دریافت و تولید می‌کنند. بخش قابل توجهی از روپوش مدارس منطقه از جمله مدارس حضرت آسیه کوثر، حضرت سکینه و بنت‌الهدی توسط این هنرجویان دوخته می‌شود.
• لباس کار مردانه: علاوه بر روپوش مدارس دخترانه، تولید لباس کار مردانه شامل شلوار و بلوز برای مدارسی مانند شهید علی احمدی و شهید علیزاده گرماب نیز در کارگاه هنرستان انجام می‌شود.

چالش‌ها و راهکارها

خانم زارع به چالش‌هایی در مسیر این فعالیت‌ها اشاره می‌کند:

• محدودیت رفت‌وآمد: بسیاری از دانش‌آموزان از روستاهای اطراف می‌آیند و امکان حضور آن‌ها خارج از ساعات رسمی مدرسه محدود است. نیاز به مجوزهایی برای فعالیت در بعدازظهرها یا پنجشنبه‌ها برای افزایش ظرفیت کار وجود دارد.
• کمبود فضا و تجهیزات: فضای اختصاص یافته برای فعالیت تولیدی جدا از کارگاه آموزشی، کوچک است. نیاز به محیط بزرگ‌تر برای تولید و برپایی نمایشگاه دائمی محصولات هنرجویان احساس می‌شود.

وی تأکید می‌کند که تجربه نشان داده است زمانی که دانش‌آموزان محصولی تولید کرده و از آن درآمد کسب می‌کنند، انگیزه و اعتمادبه‌نفس آن‌ها به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد. سال گذشته، تعدادی از هنرجویان فارغ‌التحصیل شده در تابستان به کارگاه بازگشتند و فعالیت درآمدزا داشتند. حمایت مسئولان محلی از جمله فرمانداری، امام جمعه، بسیج و سپاه نیز در این مسیر مؤثر بوده است.

«مهم‌ترین مسئله برای من ایجاد خودباوری در میان هنرجویان است. تلاش می‌کنم آن‌ها باور کنند که می‌توانند مهارت خود را به محصول تبدیل کنند و حتی در همان دوران دانش‌آموزی وارد بازار کار شوند و به درآمد برسند.»

خانم زارع با اشاره به موفقیت هنرجویانش، بیان کرد که سال گذشته تقریباً صد درصد کلاس او در کنکور پذیرفته شدند و اکنون در دانشگاه مشغول تحصیل هستند.

معلمی: رسالتی برای انتقال دانایی

نیکناز کچویی، معلم رشته معماری در هنرستان زکریای راضی مشهد، با تأکید بر اینکه «معلمی شغل نیست بلکه رسالتی برای انتقال دانایی به نسل آینده است»، مهم‌ترین مطالبه معلمان را حفظ احترام و شأن معلمی و تأمین ابزار و تجهیزات آموزشی برای هنرستان‌ها می‌داند.

• تجربه دو دهه تدریس: خانم کچویی با بیش از دو دهه تجربه تدریس در رشته معماری، بر اهمیت انتقال دانشی که تا پایان عمر همراه دانش‌آموزان باشد، تأکید دارد.
• اهمیت احترام به معلم: وی معتقد است جامعه باید نگاه دقیق‌تری به نقش معلمان داشته باشد و شأن معلمی را حفظ کند، زیرا همه افراد جامعه روزی از زیر دست معلم عبور کرده‌اند.

این هنرستان در خیابان خسروی مشهد قرار دارد و در رشته‌های فنی مانند معماری، کامپیوتر و گرافیک فعالیت می‌کند.

نیاز به کارگاه و تجهیزات استاندارد

خانم کچویی بر لزوم فراهم آوردن ابزار و فضای کارگاهی مناسب برای آموزش در رشته‌های فنی و هنری تأکید می‌کند. او معتقد است همان‌طور که دانشجوی پزشکی در محیط بیمارستان آموزش می‌بیند، هنرجویان فنی نیز نیازمند کارگاه‌ها و تجهیزات استاندارد هستند تا با مهارت کافی وارد بازار کار شوند.

رشته امور باغی: مسیری مهارتی و آینده‌دار

حسین امجدی، دبیر دبیرخانه کشوری امور باغی و سرگروه آموزشی خراسان رضوی، رشته امور باغی را کلیدی در تأمین نیازهای غذایی، زینتی و زیست‌محیطی کشور می‌داند. این رشته ترکیبی از علم و عمل است و هنرجویان را برای ورود مؤثر به عرصه کشاورزی آماده می‌سازد.

برنامه آموزشی جامع

برنامه آموزشی رشته امور باغی شامل دو بخش اصلی تئوری و عملی است:

• بخش عملی و کارگاهی: هنرجویان با آماده‌سازی بستر کاشت، اصلاح خاک، مراقبت از گیاهان، هرس، کنترل آفات، تولید در گلخانه‌ها، کاشت درختان میوه، تولید نهال، عملیات پیوند و پرورش گیاهان دارویی و زینتی آشنا می‌شوند.
• بخش علمی و نظری: مباحثی چون خاک‌شناسی، فیزیولوژی گیاهی، تغذیه گیاهان، کنترل بیماری‌ها و طراحی فضای سبز به صورت نظری آموزش داده می‌شود.

فرصت‌های شغلی و کارآفرینی

فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در حوزه‌های متنوعی مشغول به کار شوند:

• مدیریت باغ‌های میوه و زینتی
• تولید نهال و پرورش گیاهان دارویی
• طراحی فضای سبز شهری و روستایی
• فعالیت در واحدهای تحقیقاتی و تولیدی
• راه‌اندازی کسب‌وکارهای مستقل در زمینه‌های باغبانی و گلخانه‌داری

آقای امجدی پیش‌بینی می‌کند با افزایش تقاضا برای محصولات باغی مرغوب و توسعه فضای سبز، رشته امور باغی در سال‌های آینده نقشی پررنگ‌تر در توسعه اقتصادی و زیست‌محیطی کشور ایفا خواهد کرد و فرصت‌های کارآفرینی چشمگیری را به همراه خواهد داشت. این رشته با تلفیق دانش علمی و تجربه عملی، نه تنها زمینه‌ساز اشتغال جوانان است، بلکه عاملی مهم در تحقق کشاورزی پایدار و زیبایی‌بخشی به محیط زندگی ایرانیان خواهد بود.