یوجین کلارک: پیشگام زیست‌شناسی دریایی و «بانوی کوسه» که کلیشه‌ها را شکست

کودکی و آغاز علاقه به اقیانوس

یوجین کلارک که پدرش را در دو سالگی از دست داد و مادرش بعدها با یک رستوران‌دار ژاپنی ازدواج کرد، دوران دبستان را در محله وودساید منطقه کوئینز نیویورک گذراند و از دبیرستان برایانت فارغ‌التحصیل شد. او که تنها دانش‌آموز ژاپنی‌تبار مدارس خود بود، از سنین پایین به علوم دریایی علاقه شدیدی پیدا کرد. اولین بازدیدش از آکواریوم نیویورک چنان تاثیری بر او گذاشت که هر شنبه به آنجا بازمی‌گشت و مجذوب حیوانات دریایی می‌شد. او پیش از دو سالگی شنا را آموخت و مطالعه آثار ویلیام بیبه، طبیعت‌شناس برجسته، او را بیشتر به سمت اقیانوس‌شناسی سوق داد.

تحصیلات و آغاز مسیر حرفه‌ای

در اوایل دهه ۱۹۴۰، یوجین برای تأمین هزینه‌های تحصیل خود در کالج هانتر کار می‌کرد و در رشته ماهی‌شناسی به تحصیل پرداخت. پس از تحقیقات تکمیلی در جنوب اقیانوس آرام، او به موسسه اقیانوس‌شناسی اسکریپس در کالیفرنیا پیوست و در آنجا غواصی را فرا گرفت؛ مهارتی که در طول دوران حرفه‌ای خود در تحقیقات اقیانوسی به طور مداوم از آن بهره برد.

پژوهش‌ها و اکتشافات برجسته

در سال ۱۹۵۰، یوجین مدرک دکتری خود را از دانشگاه نیویورک (NYU) با پژوهشی در زمینه تولید مثل زنده‌زا در ماهی‌های پلاتی و دم‌شمشیری دریافت کرد. در همان سال، او پژوهشی پیشگامانه در آب‌های تقریباً ناشناخته دریای سرخ در ایستگاه زیست‌شناسی دریایی الغردقه مصر انجام داد. خاطرات او از این دوران در کتاب پرفروش بین‌المللی «بانویی با نیزه» گردآوری شده است.

کشف گونه‌های جدید و دافع کوسه

یوجین کلارک چندین گونه ماهی جدید را کشف کرد، از جمله:

• تریکونوتوس نیکی (Trichonotus nikii): غواص شن و ماسه دریای سرخ که به نام پسرش «نیکولاس» نامگذاری شد.
• کفال موسی دریای سرخ (Pardachirus marmoratus): یا کفشک بی‌باله که یک دافع طبیعی کوسه تولید می‌کند.

مطالعه کوسه‌ها و شکستن افسانه‌ها

اشتیاق اصلی یوجین، مطالعه کوسه‌ها و از بین بردن افسانه‌ها و ترس‌های پیرامون آنها از طریق آموزش بود. او کشف کرد که برخی از گونه‌های کوسه برای تنفس نیازی به شنای مداوم ندارند. کار او با «کوسه‌های خواب‌آلود» در مکزیک، پیشرفت چشمگیری در درک رفتار و زیست‌شناسی کوسه‌ها محسوب می‌شود. تلاش‌های یوجین، نام غیررسمی اما پرکاربرد «بانوی کوسه» را برای او به ارمغان آورد.

او که از کودکی شیفته اقیانوس بود و آرزوی شنا با کوسه‌ها را داشت، در بزرگسالی به این رؤیا جامه عمل پوشاند و ۷۲ غواصی زیر آب و تعداد بی‌شماری غواصی دیگر را برای بررسی زندگی دریایی، از جمله کوسه‌ها، انجام داد. او یکی از معدود ماهی‌شناسان زمان خود بود که نمونه‌های زنده را به این روش مطالعه می‌کرد.

تأسیس آزمایشگاه دریایی و تدریس

دوران حرفه‌ای کلارک که نیم قرن به طول انجامید، شامل همکاری با انجمن جانورشناسی نیویورک (که اکنون انجمن حفاظت از حیات وحش نامیده می‌شود)، موزه تاریخ طبیعی آمریکا و موسسه اقیانوس‌شناسی وودز هول بود.

در سال ۱۹۵۵، یوجین آزمایشگاه دریایی کیپ هیز را در ساراسوتای فلوریدا تأسیس کرد که امروزه با نام آزمایشگاه دریایی موته شناخته می‌شود. این آزمایشگاه تمرکز خود را از پژوهش درباره کوسه‌ها به شیلات وحشی، احیای صخره‌های مرجانی، پستانداران دریایی، پژوهش‌های زیست‌پزشکی دریایی و حوزه‌های مرتبط گسترش داده است. یوجین در آزمایشگاه خود توانست توجه عمومی را جلب کند و زمان زیادی را به آموزش درباره کوسه‌ها و پاک کردن بدنامی از آنها اختصاص داد. او حتی برای اثبات ادعای خود، بر پشت یک کوسه ۵۰ فوتی سوار شد.

در سال ۱۹۶۸، یوجین به هیئت علمی دانشگاه مریلند (UMD) پیوست و تا زمان بازنشستگی‌اش در سال ۱۹۹۲، در آنجا زیست‌شناسی دریایی تدریس می‌کرد. او در سراسر جهان سخنرانی می‌کرد تا درک بیشتری را درباره کوسه‌ها و محیط زیست دریایی ترویج دهد و مطالب بسیاری را برای نشننال جئوگرافیک و سایر نشریات نوشت.

میراث ماندگار دکتر کلارک

دکتر یوجین کلارک آخرین غواصی خود را در ژوئن ۲۰۱۴ انجام داد و در ۲۵ فوریه ۲۰۱۵ در ۹۲ سالگی درگذشت. او میراثی از خود به جا گذاشته است که نسل‌های آینده دانشمندان و دوستداران اقیانوس را آگاه خواهد کرد. کنگره آمریکا در ۱۶ مارس ۲۰۱۵، پس از مرگ دکتر کلارک، او را به خاطر تلاش‌هایش برای درک و حفظ قلمرو اقیانوس مورد تجلیل و تقدیر قرار داد.

کنجکاوی دوران کودکی یوجین به یک حرفه پربار مادام‌العمر ختم شد. پژوهش‌های او امروزه نحوه نگاه ما را به کوسه‌ها تغییر داده‌اند و غواصی‌های عمیق او اطلاعات ارزشمندی را نسبت به دنیای اطرافمان به ما داده‌اند. اکنون دختران جوان سراسر جهان می‌توانند به چندین گونه ماهی که به نام یوجین کلارک نام‌گذاری شده‌اند، خیره شوند و از او الهام بگیرند.

کتاب‌های مرتبط با یوجین کلارک:

• بانوی کوسه؛ داستان واقعی چگونگی تبدیل شدن یوجین کلارک به نترس‌ترین دانشمند اقیانوس. نوشته جس کیتینگ.
• شنا با کوسه‌ها؛ اکتشافات جسورانه‌ یوجین کلارک. نوشته هدر لانگ.
• بانوی کوسه؛ ماجراهای واقعی اوژنی کلارک. نوشته آن مک‌گاورن.
• بانو و کوسه‌ها. نوشته یوجین کلارک.
• بانویی با نیزه. نوشته یوجین کلارک.