مشارکت مردم و مسئولان؛ کلید کاهش چشمگیر آتش‌سوزی در جنگل‌های کرمانشاه

تغییر رویکرد در مدیریت بحران: از مقابله تا پیشگیری

تجربه سالیان گذشته نشان داده که رویکردهای سنتی و اتکای صرف به امکانات دولتی، برای مقابله با گستردگی آتش‌سوزی‌ها کافی نیست. از این رو، تغییر نگرش از «مقابله پس از وقوع» به «پیشگیری هوشمند و مشارکت‌محور»، به عنوان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در دستور کار قرار گرفت. این تغییر رویکرد در سال ۱۴۰۴ نتایج ملموسی به همراه داشت.

محمدحسین رستمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، با ارائه گزارشی تحلیلی، از کاهش محسوس و بسیار چشمگیر آتش‌سوزی‌های منابع طبیعی در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال‌های گذشته خبر داد. این موفقیت نتیجه برنامه‌ریزی دقیق، تقویت زیرساخت‌های حفاظتی و مهم‌تر از همه، هم‌افزایی بی‌نظیر میان بدنه اجرایی و آحاد جامعه است.

نقش کلیدی مشارکت مردمی و نهادهای محلی

مدیرکل منابع طبیعی استان، نقطه عطف این راهبرد موفق را بها دادن به ظرفیت‌های عظیم مردمی و عبور از تمرکزگرایی نهادی در حفاظت از منابع طبیعی دانست. او نقش دهیاران به عنوان مدیران خط مقدم روستاها، اعضای شوراهای اسلامی، جوامع بومی حاشیه جنگل‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) را در این مسیر دشوار، بی‌بدیل و تعیین‌کننده توصیف کرد. این شبکه‌های محلی، به دلیل شناخت دقیق از توپوگرافی و حضور دائمی در محل، اولین، سریع‌ترین و مؤثرترین حلقه در زنجیره پیشگیری و اطفای حریق به شمار می‌روند.

• تجهیز نیروهای محلی: فراهم آوردن امکانات استاندارد اطفای حریق.
• آموزش مستمر: برگزاری دوره‌های آموزشی برای ارتقای دانش مقابله با بحران.
• حساس‌سازی افکار عمومی: آگاهی‌بخشی مداوم به جامعه.

الگوی موفق کرمانشاه در سال ۱۴۰۴ ثابت کرد که وقتی عشق به طبیعت با تدبیر مسئولان و مشارکت مسئولانه و آگاهانه مردم گره بخورد، می‌توان در برابر سرکش‌ترین بحران‌ها ایستادگی کرد.

آمادگی متناسب با ویژگی‌های هر منطقه

رستمی با اشاره به بارش‌های اخیر و ایجاد پوشش گیاهی فراوان در مراتع، بر اهمیت پیشگیری و مقابله با حریق در فصل‌های آتی تأکید کرد. او همچنین از کمترین میزان تخلفات در منطقه اورامانات خبر داد که نشان از طبیعت‌دوستی مردم این دیار دارد.

وی تصریح کرد که با توجه به تنوع شرایط آب‌وهوایی، نوع پوشش گیاهی و خصوصیات اجتماعی هر منطقه، باید راهکارهای مقابله‌ای و پیشگیرانه بومی‌سازی شده ارائه و عملیاتی شود.

«هم‌افزایی مسئولان و مردم کلید اصلی حفاظت از منابع طبیعی است و پای کار آمدن سازمان‌های مردم‌نهاد و دوستداران طبیعت برای حفاظت، احیا و توسعه این منابع امری حیاتی محسوب می‌شود.»

اهمیت نقش پیشگیرانه دستگاه‌های اجرایی

مدیرکل منابع طبیعی استان بر لزوم تعامل سازنده با ستاد مدیریت بحران در سطح استان و شهرستان‌ها تأکید کرد و خواستار وظیفه‌مند کردن دستگاه‌های مختلف برای همراهی در مقابله با حریق‌ها و بحران‌های احتمالی منابع طبیعی شد. او همچنین به نقش حیاتی فرمانداران، بخشداران و دهیاران در مدیریت بحران روستاها و مراقبت‌های پس از اطفای حریق اشاره کرد.

رستمی خاطرنشان کرد: «دستگاه‌های اجرایی باید پیش از وقوع بحران، وظایف قانونی خود را انجام دهند تا در زمان بروز خطر با کمترین آسیب مواجه شویم.»

عامل انسانی و زنگ خطر برای زاگرس

سرهنگ دانش فیلی، فرمانده یگان حفاظت منابع‌طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، ضمن تقدیر از عملکرد موفق سال گذشته، بر لزوم استمرار اقدامات حفاظتی تأکید کرد.

وی با ابراز نگرانی، اعلام کرد که بیش از ۹۰ درصد آتش‌سوزی‌ها در جنگل‌ها عامل انسانی دارد که هم به صورت عمدی و هم غیرعمدی رخ می‌دهند. همچنین، حدود ۷۰ درصد از کل آتش‌سوزی‌های کشور مربوط به جنگل‌های زاگرس است.

سرهنگ فیلی به اهمیت راهبردی جنگل‌های زاگرس اشاره کرد و یادآور شد که این جنگل‌ها با وسعتی حدود ۳۰ میلیون هکتار، در حال کاهش کیفیت و کمیت هستند. او تأکید کرد که از بین رفتن جنگل‌ها نه تنها باعث بروز چالش‌های آبی و جاری شدن سیلاب‌ها می‌شود، بلکه به دلیل تأمین حدود ۴۰ درصد از منابع آبی کشور و تولید بخشی از اکسیژن، صدمه به آن‌ها اختلال در تأمین اکسیژن و افزایش آلودگی هوا، به ویژه در مناطق مرزی، را در پی خواهد داشت.

نقش دیده‌بانان و جوامع محلی، به ویژه در مناطق مرزی، در کشف زودهنگام و مهار حریق‌ها حیاتی است. تجهیز روستاهای پرخطر به دستگاه‌های دمنده و حمایت فرمانداری‌ها نیز آمادگی مقابله با آتش‌سوزی‌ها را به حداکثر رسانده است.

مسئولیت ملی برای حفاظت از زاگرس

صیانت از پهنه وسیع جنگل‌های زاگرس و مراتع سرسبز کرمانشاه، فراتر از یک وظیفه سازمانی، یک رسالت خطیر و ملی است. با توجه به اینکه بیش از ۹۰ درصد حریق‌ها ریشه در خطاهای انسانی دارد و نابودی این پوشش گیاهی می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری همچون بحران کم‌آبی، وقوع سیلاب‌های ویرانگر و هجوم ریزگردها را به دنبال داشته باشد، عبور موفقیت‌آمیز از فصول پرخطر تنها با تکیه بر یک اراده جمعی میسر است.

استمرار راهبرد «هم‌افزایی مردم و مسئولان»، تجهیز جوامع محلی، تقویت شبکه‌های دیده‌بانی در مناطق مرزی، پای کار آمدن سمن‌ها و ایفای تعهدات و مسئولیت‌های اجتماعی توسط تمامی دستگاه‌های اجرایی، حلقه‌های به هم پیوسته‌ای هستند که می‌توانند زاگرس را از گزند شعله‌های بی‌رحم در امان نگه داشته و طراوت و سرزندگی این میراث بی‌بدیل را برای نسل‌های آینده تضمین کنند.