خلیج فارس؛ قلب تپنده تاریخ، فرهنگ و اقتصاد ایران و جهان

جغرافیای ایران و خاورمیانه: هارتلند جهان

ظفریان پاسخ این پرسش را در منطقه جغرافیایی ایران جستجو کرد و خاورمیانه را «هارتلند دنیا» نامید. او تأکید کرد که تمامی ادیان جهان از این منطقه ظهور کرده‌اند، زیرا این سرزمین از قدمت حیات بشری، محل زیست انسان بوده و نیاز، تحول و تمدن در این نقطه شکل گرفته است.

خلیج فارس: محور ارتباط و تأثیرگذاری

وی با اشاره به اینکه خلیج فارس یکی از پدیده‌های جغرافیایی قابل توجه منطقه خاورمیانه است، گفت: این نقطه، مرکز ارتباط شرق و غرب دنیاست و جغرافیای آن تأثیر قاطعی بر علوم انسانی، تاریخ و تحولات تاریخی داشته است. خلیج فارس نه تنها بر تاریخ، بلکه بر آداب و رسوم، سنت‌ها و باورها، خلقیات و ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز به شدت تأثیرگذار بوده است.

قرارگیری ایران در این منطقه پرنعمت و پرثروت جغرافیایی، باعث شده که از دیرباز مورد حملات سیل‌آسا قرار گیرد. این سرزمین تمدن کهن و بومیانی داشته که آریایی‌ها بر آن‌ها غالب شده و اسکان یافتند. بعدها اسکندر مقدونی، اعراب، مغول‌ها و دیگران به این سرزمین حمله کردند تا زمان شکل‌گیری استعمار که ایران را اول از همه مورد یورش قرار دادند.

خلیج فارس: هویت عمیق تاریخی و اقتصادی

خلیج فارس حامل لایه‌های عمیق تاریخی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و تمدنی است

ظفریان، خلیج فارس را مهم‌ترین موقعیت ژئوپلیتیک، ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک ایران بزرگ دانست و افزود: نام خلیج فارس تنها یک نشانه مکانی نیست، بلکه حامل لایه‌های عمیق تاریخی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و تمدنی است که در طول هزاران سال شکل گرفته و استمرار یافته است.

در خصوص پیشینه تاریخی نام خلیج فارس، وی بیان کرد: «خلیج فارس با همین نام در کهن‌ترین متون مکتوب یونانی به چشم می‌خورد و تا قرن بیستم جز این نام در هیچ منبع مکتوبی در منابع مختلف لاتین، یونانی، عرب، مسلمان و ایرانی وجود ندارد.»

این پژوهشگر تاریخ تأکید کرد که در سفرنامه‌های کهن نیز همین نام دقیق خلیج فارس استفاده شده است و اجماعی تاریخی در جغرافیای کلاسیک و اسلامی، منابع بین‌المللی و مراکز حقوقی دنیا ناظر به تعبیر خلیج فارس وجود داشته است.

نقش تمدنی و اقتصادی خلیج فارس

ظفریان یادآور شد که خلیج فارس و دریای خزر مانند همه موهبات این سرزمین، جزو سرمایه‌های ایران هستند و هر برهه‌ای که از این سرمایه‌ها بهره‌برداری و مدیریت شده است، اینها به نعمت تبدیل شده‌اند.

او در خصوص نقش تمدنی و اقتصادی خلیج فارس بیان کرد: خلیج فارس در طول تاریخ یک کریدور اقتصادی بوده که هم به سمت شرق (هند و چین) و هم به سمت غرب (اروپا) راه داشته است. تنگه هرمز از نقاط قوت خلیج فارس است که این خلیج را هم به قاره آسیا، هم اروپا و هم آمریکا متصل می‌کند.

وی افزود: خلیج فارس نه تنها چهارراه جهانی انتقال کالاها، بلکه کانون مبادله ایده‌ها و اندیشه‌ها، فرهنگ‌ها و تمدن‌ها بوده و این منطقه حلقه واسط جاده ابریشم دریایی محسوب می‌شده است.