خلیج فارس: هویت ملی ایرانیان در فرهنگ عامه و ادبیات

خلیج فارس؛ مفهومی زنده در فرهنگ مردم

قنبری عُدیوی با اشاره به اینکه فرهنگ عامه به معنای فرهنگ همگانی است، توضیح داد که خلیج فارس در فولکلور یا دانش مردمی جایگاه ویژه‌ای دارد. فولکلور مجموعه‌ای از اعتقادات، باورها، افسانه‌ها، قصه‌ها، اسطوره‌ها، ضرب‌المثل‌ها، تعابیر و لالایی‌ها را در بر می‌گیرد.

مردمان ایران خلیج فارس را یک مفهوم زنده حساب می‌کنند و آن را دختری زایا می‌دانند. خلیج فارس در فرهنگ مردم، جان دارد و از جان‌بخشی (personnification) برای توصیف آن استفاده شده است زیرا مردم آن را زنده می‌بینند.

وی همچنین تأکید کرد که تمامی بزرگان ادب پارسی بر پایه فولکلور سخن گفته‌اند و دانش فولکلور در آثار بزرگ زبان و ادبیات فارسی قابل بررسی است؛ به عنوان مثال، خیام نیز به میزان زیادی در فرهنگ عامه قابل بررسی است و فرهنگ مردم به این شیوه شکل می‌گیرد.

گستره نفوذ خلیج فارس در سراسر ایران

این مدرس دانشگاه یادآور شد که نامبردارانی چون نظامی، سعدی و حافظ در ادبیات رسمی به فرهنگ عامه مردم راه یافته‌اند. وی با اشاره به سنگ مزارهای آرامستان شهرکرد، بیان کرد که اشعار این شاعران و حتی شاعران معاصر بر سنگ مزار اموات نقش بسته که نشان‌دهنده جلوه‌ای از ادبیات رسمی در فرهنگ عامه است.

قنبری عُدیوی افزود: خلیج فارس تنها متعلق به جنوب و جنوبی‌ها نیست، بلکه متعلق به همه مردم ایران است. این اهمیت برای مردم چهارمحال و بختیاری نیز وجود دارد، به طوری که بسیاری از اماکن و دیوارنگاری‌ها در شهرکرد با نام خلیج فارس مزین شده‌اند.

او با ذکر اینکه مردم خودشان نام خلیج فارس را برای نامگذاری کسب و کار خود انتخاب می‌کنند و این امر بدون هیچ بخشنامه یا اجباری صورت می‌گیرد، به ورود نام خلیج فارس در ضرب‌المثل‌ها اشاره کرد؛ مانند ضرب‌المثل قدیمی که می‌گوید: «اگر خلیج فارس انگشتر باشد، تنگه هرمز نگین است.»

آیین‌ها و مستندات تاریخی خلیج فارس

این پژوهشگر فرهنگ عامه بیان کرد که حتی کبریت‌سازی زنجان، که قدمتی بیش از شیخ‌نشینان خلیج فارس دارد، نقشه خلیج فارس را بر محصولات خود حک کرده و بر همیشه فارس بودن آن تأکید می‌کند. خلیج فارس در اشعار فارسی، تاجیکی و ازبکی نیز جلوه‌های فراوانی دارد.

قنبری عُدیوی وجود بالغ بر ۶۰ آیین مربوط به منطقه خلیج فارس را مورد تأکید قرار داد که از باران‌خواهی گرفته تا بادخواهی، خاص خود خلیج فارس هستند. وی همچنین اشاره کرد که بیش از ۱۰۰ کتاب را در موضوع خلیج همیشگی فارس بررسی کرده و در کتاب خود مورد استفاده قرار داده است.

نویسنده کتاب «خلیج فارس در فرهنگ مردم ایران» در پایان تأکید کرد که سرمایه اصلی ما انسان‌ها هستند که فرهنگ عامه را شکل می‌دهند و مفاهیمی چون پری دریایی را همین مردمان ساخته و در اسطوره‌ها و افسانه‌های ایران وارد کرده‌اند.