جنگ ایران؛ فرصتی برای رقبای آمریکا جهت ارزیابی توان آتش و ضعف‌های نظامی

درس‌هایی از نبرد ایران برای رقبای آمریکا

جنگ ایران فرصتی نادر برای چین، روسیه و کره شمالی، که بزرگ‌ترین تهدیدهای امنیتی ایالات متحده محسوب می‌شوند، فراهم آورده است تا از نزدیک با توانمندی‌ها و محدودیت‌های ارتش آمریکا آشنا شوند.

این سه قدرت برای نخستین بار شاهد استفاده عملیاتی از برخی سلاح‌های جدید آمریکایی بوده‌اند؛ از جمله حملات هوایی بسیار سریع و دقیق که با کمک هوش مصنوعی انجام می‌شود. اما همزمان این را هم دیده‌اند که آمریکا تا چه اندازه سریع مهمات کلیدی خود، به‌ویژه اندوخته موشک‌های دوربرد تاماهاوک و رهگیرهای پاتریوت را مصرف کرده است.

آن‌ها همچنین مشاهده کرده‌اند که چگونه پهپادهای کم‌هزینه ایران توانسته‌اند متحدان به‌شدت مستحکم آمریکا در خلیج فارس را تهدید کنند؛ مزیتی بالقوه برای چین در سناریویی مربوط به تایوان.

دریادار ساموئل پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکایی در اقیانوس آرام، در پاسخ به این پرسش که چین چه چیزی از جنگ ایران می‌آموزد، به کنگره گفت: «فکر می‌کنم آن‌ها قدرت مهمات کوچک و کم‌هزینه را می‌بینند.»

این جنگ همچنین به کره شمالی نشان می‌دهد که سلاح‌های هسته‌ای تا چه اندازه در بازدارندگی در برابر حمله خارجی مؤثرند. پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، در یک جلسه کنگره، شباهت‌هایی میان ایران و کره شمالی مطرح کرد و پیونگ‌یانگ را دلیلی برای اقدام نظامی علیه تهران دانست.

کره شمالی درس عبرت است. همه فکر می‌کردند نباید سلاح داشته باشد.

حساب «چاینا میلیتاری باگل» در شبکه اجتماعی ایکس، که با نیروهای مسلح چین مرتبط است، در ۳ مارس پستی منتشر کرد که «پنج درس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران» را برمی‌شمرد. این درس‌ها شامل «واقعیت سرد: منطق برتری آتش» و نیز «اتکای نهایی: خودکفایی» بود؛ که اشاره‌ای به برتری نظامی ایالات متحده و ضرورت جبران آن از سوی چین است.

فرصتی برای روسیه و چین در ارزیابی فناوری

بخشی از تجهیزات نظامی ایران از فناوری‌های مهندسی معکوس‌شده چینی ساخته شده یا به قطعات چینی متکی هستند. به گفته نادیا حلمی، کارشناس چین در دانشگاه بنی‌سویف مصر، این موضوع باعث می‌شود که پکن علاقه‌مند به دسترسی به برخی داده‌های عملیاتی باشد یا مثلاً بفهمد که ایران چگونه توانسته است به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس حمله کند.

صحنه ایران به‌سان یک آزمایشگاه زنده برای سنجش کارایی و اثربخشی فناوری و داده‌های چینی در برابر سلاح‌های پیشرفته غربی و آمریکایی عمل می‌کند.

روسیه نیز درک ژرف‌تری نسبت به عملکرد سلاح‌های آمریکایی در برابر تسلیحات ایرانی که در حوزه فناوری پهپادی همپوشانی دارند، به دست می‌آورد. این بینش برای روسیه در جنگش با اوکراین که به‌شدت به تسلیحات آمریکایی متکی بوده است یا در هر درگیری آینده با متحدان ناتو در اروپا ارزشمند است.

فشار بر اندوخته مهمات آمریکا و ایران اهمیت افزایش تولید تسلیحات را برجسته می‌سازد. ژنرال الکسیوس گرینکویچ، فرمانده نیروهای ایالات متحد در اروپا و فرمانده ارشد نظامی ناتو، اشاره کرد که روسیه با وجود سال‌ها جنگ توانسته سطح بالایی از تولید موشک و پهپاد را حفظ کند.

از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی» در ۲۸ فوریه، ایالات متحد بیش از ۱۳ هزار هدف را در ایران هدف قرار داده است. سنتکام ادعا کرده که این حملات مقامات تهران، زیرساخت‌های کلیدی نظامی و بیش از ۱۵۰ شناور را نابود کرده است. از جمله سلاح‌های تازه‌ای که برای نخستین بار در این جنگ به کار گرفته شدند، موشک ضربتی دقیق (PrSM) و یک پهپاد تهاجمی ارزان‌قیمت یک‌طرفه به نام لوکاس هستند.

نیکول گراجوسکی، کارشناس روابط روسیه و ایران در دانشگاه ساینس‌پو پاریس، گفت: «بسیاری از چیزهایی که روس‌ها ممکن است برای جنگی در اروپا آماده کنند، همین حالا می‌توانند در خاورمیانه بیاموزند.»

پهپادهای دردسرساز و درس‌های کیم جونگ اون

بااین‌همه، درس‌هایی که روسیه، چین و کره شمالی از این جنگ می‌گیرند، محدودیت‌هایی نیز دارند. برخلاف ایران، هر سه این کشورها دارای سلاح هسته‌ای هستند. علی‌رغم این موضوع، شی جین‌پینگ، ولادیمیر پوتین و کیم جونگ اون می‌توانند تصور کنند که برای هر درگیری آینده با آمریکا یا متحدانش چه چیزهایی باید انبار، توسعه و تولید کنند.

روسیه که اطلاعات ماهواره‌ای، پشتیبانی فنی و دیگر داده‌های اطلاعاتی را برای کمک به هدف‌گیری نیروهای آمریکایی در خاورمیانه در اختیار تهران قرار داده است، پس از حمله به اوکراین در سال ۲۰۲۲ هزاران پهپاد شاهد از ایران خریداری کرده و هم‌اینک تولید داخلی آن را هم آغاز کرده است. در اوکراین، روسیه با ترکیب حملات انبوه پهپادها و موشک‌های هایپرسونیک، سامانه‌های پاتریوت را زیر فشار قرار داده و موفق به انهدام برخی از آن‌ها شده است.

در درگیری کنونی خاورمیانه نیز پهپادهای ایرانی در برابر سامانه دفاعی تاد، یکی دیگر از سامانه‌های پیشرفته آمریکایی، مؤثر بوده‌اند و این موضوع احتمالاً توجه مسکو را جلب کرده است. رادارهای تاد در اردن و امارات متحد عربی بر اثر حملات پهپادی ایران از بین رفته‌اند.

در همین حال، کیم جونگ اون بار دیگر تأکید کرده که حاضر نیست از سلاح‌های هسته‌ای خود دست بکشد و آن‌ها را عامل امنیت کشورش دانسته است. کیم در سخنرانی ماه مارس گفت: «وضعیت کنونی به‌روشنی نشان می‌دهد که گزینه‌های راهبردی و تصمیمات دولت ما در رد فریب دشمن و حفظ تسلیحات هسته‌ای تا چه اندازه درست بوده است.»

کره شمالی اخیراً آزمایش‌هایی از سلاح‌های مشابه مورد استفاده در خاورمیانه انجام داده است، از جمله موشکی مجهز به بمب خوشه‌ای. همچنین کیم اخیراً آزمایش موشک‌های کروز دریایی را از نزدیک مشاهده کرده است. پهپادهای انتحاری نیز همچنان در صدر فهرست خواسته‌های نظامی او قرار دارند.

جیمز پارک، مقام پیشین امنیتی کره جنوبی، گفت: «کیم جونگ اون آموخته که سلاح‌های تازه‌اش به‌راستی می‌توانند مؤثر باشند.»

فشار بر اندوخته مهمات ایالات متحد

این جنگ همچنین چالش‌های پیش‌روی آمریکا در جایگزینی اندوخته عظیم مصرف‌شده در مدت کوتاه را نشان داده است.

پیش از آتش‌بس ۸ آپریل، آمریکا و اسرائیل روزانه بیش از ۶۰۰ هدف را مورد حمله قرار می‌دادند، درحالی‌که ایران حدود ۲۰ حمله در روز انجام می‌داد. پنتاگون ناچار شد تجهیزات نظامی و نیروهای تفنگدار دریایی را از آسیا به خاورمیانه منتقل کند.

بر اساس گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، از میان هفت نوع مهمات کلیدی مورد استفاده آمریکا در این جنگ، چهار مورد بیش از نیمی از مقدار اندوخته پیش از جنگ خود را مصرف کرده‌اند.

کریس اچ. پارک، یکی از نویسندگان گزارش، گفت: «این جنگ مشکلات بزرگی را برای ارتش آمریکا آشکار می‌کند. ما به تجهیزات بسیار بیشتری نیاز داریم.»

علی‌رغم موج حملات، ایران همچنان هزاران موشک در زرادخانه خود دارد. جایگزینی کامل موشک‌های تهاجمی و دفاعی آمریکا ممکن است تا شش سال طول بکشد.

شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، گفت آمریکا عملیات موفقی در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ انجام داده و اندوخته کافی مهمات در اختیار دارد. او افزود: «ارتش آمریکا قدرتمندترین در جهان است و هر آنچه را برای اقدام در زمان و مکان مورد نظر رئیس‌جمهور لازم است، در اختیار دارد.»

مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی همچنین هشدار داد که ایالات متحد در صورت فروپاشی آتش‌بس و ازسرگیری درگیری‌ها با خطر اتمام مهمات مواجه نیست، اما با توجه به زمان طولانی لازم برای جایگزینی هزاران موشک، این خطر برای جنگ‌های آینده وجود دارد.

آنکیت پاندا، پژوهشگر ارشد در برنامه سیاست هسته‌ای بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، گفت با توجه به خسارات گسترده‌ای که ایالات متحد در آغاز جنگ به ایران وارد کرده است، چین، روسیه و کره شمالی احتمالاً به دنبال راه‌هایی خواهند بود تا اطمینان حاصل کنند که نیروهای هسته‌ای و سامانه‌های فرماندهی و کنترل آن‌ها در آغاز هر درگیری با ایالات متحد زنده بمانند. او گفت: «جنگ ایران رقبای آمریکا را به واکنش‌هایی نسبتاً جالب وادار خواهد کرد.»