جلال شباهنگی؛ هنرمندی که طبیعت را با نگاهی مینیمال بازآفرینی کرد

تداوم یک ایده واحد در آثار شباهنگی

بسیاری از نقاشی‌های شباهنگی، تداوم یک ایده محوری و واحد را به نمایش می‌گذارند. او با تصویر مشخصی از تپه‌های کنار هم قرار گرفته و ساختار و فرمی یکسان، تنها واریاسیون‌های رنگی را در هر اثر تغییر می‌داد. نکته جالب توجه این است که هر اثر با رنگ‌های متفاوت، هویتی مستقل یافته و دنیایی متفاوت را برای مخاطب ترسیم می‌کرد.

کارنامه هنری جلال شباهنگی را می‌توان تلاشی بی‌وقفه برای دستیابی به بیانی مینیمال و در عین حال شخصی در نقاشی دانست. بیانی که در آن، طبیعت از بازنمایی صرف خارج شده و به فضایی برای تجربه سکون و توازن تبدیل می‌شود.

نقشی ماندگار در نقاشی مدرن ایران

جلال شباهنگی با کاستن از عناصر و تأکید بر حضور آرام و مداوم فرم و رنگ، به یکی از چهره‌های برجسته در جریان نقاشی مدرن ایران تبدیل شد. مرتضی ممیز، هنرمند فقید و گرافیست نامدار، نقاشی‌های شباهنگی را «بخش گمشده‌ای از نقاشی معاصر ایران» می‌دانست. ممیز معتقد بود که آثار شباهنگی «تماشاگر ایرانی را به آسانی از دوران طبیعت‌سازی به فضا و ذهنیت مدرن امروز می‌کشاند، بدون آنکه تماشاگر طی چنین سفری احساس بیگانگی کند.»

ممیز در مقدمه کتاب «آیینه‌دار ماه» درباره نگاه شباهنگی به طبیعت چنین نوشته است: «نقاشی‌های این مناظر ساده و خاکی مانند خود شباهنگی غرق در سکوت و انزوا، زیباترین لحظات سرزمینی را نشان می‌دهند که به آسانی باور می‌کنیم بخشی از سرزمین ایران هستند که ما فراموش‌شان کرده‌ایم و شباهنگی با نمایشگاه‌هایی از کارهای خود دوباره آن‌ها را در اذهان ما زنده می‌کند و به یادمان می‌آورد که هنرمند چیره‌دستی با تکنیکی قوی و اجرایی بس ماهرانه در کنار ما، آرام و بی هیاهو و ادعا، شعرهای تصویری نابی را با رنگ‌آمیزی سرشار و غنی اما فروتنانه می‌سرایند.»

فعالیت‌های آکادمیک و نمایشگاهی

شباهنگی علاوه بر نقاشی، در حوزه‌هایی چون طراحی گرافیک و کار با شیشه نیز فعالیت داشت. او تحصیلات هنری خود را به صورت آکادمیک دنبال کرد و در سال ۱۳۴۶، مدرک کارشناسی ارشد طراحی و گرافیک را از دانشگاه سن‌خوزه کالیفرنیا دریافت کرد. یک سال بعد، در سال ۱۳۴۷ به هیأت علمی دانشکده هنرهای زیبای تهران پیوست و بیش از سه دهه به عنوان استاد و دانشیار در دانشگاه‌های مختلف به تدریس پرداخت.

نخستین نمایشگاه انفرادی او در سال ۱۳۴۹ در دانشگاه برکلی آمریکا برگزار شد و دومین نمایشگاهش در سال ۱۳۵۱ در تالار قندریز تهران به نمایش درآمد. پس از آن، آثار او در بیش از ۵۰ نمایشگاه انفرادی و گروهی در ایران و خارج از کشور به تماشا گذاشته شدند.

جایگاه در بازار هنر

جلال شباهنگی توانست در بازار هنر نیز به ثبات و جایگاه مطلوبی دست یابد. تاکنون ۲۲ اثر از این هنرمند در حراج‌های هنری به فروش رسیده است که میانگین فروش آن‌ها حدوداً ۸ هزار دلار برآورد می‌شود.

جلال شباهنگی در تاریخ ۲۶ مرداد ۱۴۰۲ در سن ۸۸ سالگی درگذشت و نقشی ماندگار در تاریخ هنر معاصر ایران از خود بر جای گذاشت.