افزایش ۶۵ درصدی سزارین در اصفهان؛ چالش‌ها و راهکارهای ترویج زایمان طبیعی

بحران سزارین در اصفهان: آماری فراتر از هشدار

استان اصفهان با جمعیتی بالغ بر ۵.۵ میلیون نفر، شاهد افزایش ۶۵ درصدی زایمان سزارین است. این آمار نه تنها سلامت مادران اصفهانی را تهدید می‌کند، بلکه زنگ خطری برای سیاست‌های زایمانی در سطح کشور محسوب می‌شود. کارشناسان و مسئولان سلامت مادران در این استان، سه عامل اصلی این بحران را ترس از درد، کمبود ماما و ضعف فرهنگ‌سازی می‌دانند. آن‌ها تأکید می‌کنند که تنها با تکیه بر دانش و حضور مؤثر ماماها، می‌توان مسیر تولد انسان را به سمت زایمان طبیعی، ایمن و آگاهانه بازگرداند.

مسئول انجمن مامایی اصفهان، اعظم والیانپور، با اشاره به شعار امسال روز جهانی مامایی «یک میلیون ماما بیشتر»، بیان کرد که ارتقای مهارت و به‌کارگیری مؤثر ماماها در نظام سلامت، می‌تواند نگرش مادران را نسبت به زایمان طبیعی تغییر دهد و در کاهش آمار بالای سزارین نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.

«سال گذشته حدود ۶۵ درصد زایمان‌ها به صورت سزارین انجام شد، در حالی که سزارین با عوارض متعدد برای مادر همراه است و می‌تواند خونریزی بیشتر، دردهای پس از عمل، کاهش امکان شیردهی، عوارض بیهوشی و همچنین هزینه‌های سنگین‌تری برای خانواده‌ها و نظام سلامت به دنبال داشته باشد.»

نقش گسترده ماماها: فراتر از زایمان

والیانپور تأکید کرد که شرح وظایف ماماها تنها به انجام زایمان محدود نمی‌شود. ماماها در مراقبت‌های پیش از بارداری، دوران بارداری، پس از زایمان، آموزش سلامت باروری، مشاوره به دختران و زنان و حتی در برخی موارد تشخیص و بررسی وضعیت مادر و جنین نقش مهمی دارند. او افزود اگر ماماها با اختیارات و ظرفیت بیشتری فعالیت کنند، نه تنها آمار زایمان طبیعی افزایش می‌یابد، بلکه شاخص‌های سلامت مادر و نوزاد نیز بهبود پیدا می‌کند.

• مراقبت‌های جامع: ماماها در تمام مراحل زندگی زنان از بلوغ تا یائسگی، از جمله سلامت جنسی و مشاوره به زوجین، نقش بی‌بدیلی دارند.
• آموزش و فرهنگ‌سازی: برگزاری کلاس‌های زایمان فیزیولوژیک و دوره‌های آموزشی برای مادران، به کاهش ترس و اضطراب آن‌ها کمک شایانی می‌کند.
• اصلاح زیرساخت‌ها: بهبود پرونده الکترونیک سلامت و فراهم آوردن دسترسی آسان‌تر به خدمات و داروها با هزینه کمتر، می‌تواند اطمینان مادران را افزایش دهد.

موانع ترویج زایمان طبیعی: از تعرفه تا فشارهای حقوقی

مرجان بیگی، یکی از اعضای صنف ماماهای اصفهان، به چالش‌های جدی پیش روی ماماها اشاره کرد. او معتقد است که افزایش آمار سزارین تنها به کمبود نیروی انسانی در زایشگاه‌ها مربوط نیست و عوامل اقتصادی، مسئولیت سنگین، استرس بالا و تبعات قضایی این حرفه، انگیزه ماماها را برای همراهی مؤثر در فرآیند زایمان طبیعی کاهش می‌دهد.

«وقتی یک ماما با حقوق و دریافتی محدود، مسئولیت چندین ساعت مراقبت مستقیم از مادر و جنین را بر عهده دارد اما در صورت بروز خطا باید با دیه‌های بسیار سنگین، شکایت‌های حقوقی و خدشه‌دار شدن حیثیت حرفه‌ای و اجتماعی خود مواجه شود، طبیعی است که انگیزه لازم برای پذیرش این حجم از مسئولیت کاهش پیدا کند.»

بیگی توضیح داد که زایمان طبیعی فرآیندی زمان‌بر و پرمسئولیت است که بار اصلی مراقبت در ساعات طولانی آن بر دوش ماما قرار دارد، در حالی که متخصص زنان اغلب در مرحله نهایی حضور می‌یابد. این وضعیت، همراه با ترس از درگیر شدن در پرونده‌های قضایی و آسیب‌های روانی ناشی از آن، بسیاری از ماماها را از پیگیری زایمان طبیعی دلسرد کرده است.

جدول زیر مقایسه‌ای از وضعیت سزارین در ایران و استاندارد جهانی را نشان می‌دهد:

راهکارهای جامع برای ترویج زایمان طبیعی

برای ترویج زایمان طبیعی، بیگی بر همکاری چهار ضلع اصلی تأکید کرد: مادر، متخصص زنان، ماماهای زایشگاه و ماماهای مراکز بهداشتی. او افزود:

• مادران: باید از سواد سلامت کافی برخوردار باشند و از همان دوران بارداری نسبت به مزایای زایمان طبیعی آگاه شوند.
• متخصصان زنان: باید در تمام مراحل همراهی مؤثر داشته باشند و تنها در لحظه آخر وارد نشوند.
• ماماهای مراکز بهداشتی: باید در دوران مراقبت بارداری، مادر را برای زایمان طبیعی آماده و توجیه کنند.
• ماماهای زایشگاه: باید از انگیزه و امنیت شغلی لازم برای اداره این فرآیند برخوردار باشند.

زهرا جوانمردی، رئیس اداره مامایی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، نیز تأکید کرد که ترویج زایمان طبیعی و تحقق سیاست‌های جمعیتی کشور بدون تقویت جایگاه حرفه‌ای ماماها و به‌کارگیری بیشتر آنان در مراکز درمانی امکان‌پذیر نیست. او با اشاره به اهمیت نقش ماماها در اجرای قانون جوانی جمعیت، چالش اصلی را کمبود جذب و به‌کارگیری ماماها در جایگاه‌های مورد نیاز دانست.

با وجود اقداماتی مانند اجباری شدن دوره طرح رشته مامایی و اختصاص مجوزهای استخدامی، همچنان تا رسیدن به استاندارد «یک ماما برای دو مادر در حال زایمان»، نیاز به مجوزهای استخدامی بیشتری وجود دارد. امیدواریم با همکاری متخصصان زنان، ماماها و افزایش آگاهی خانواده‌ها، شاهد کاهش سزارین‌های غیرضروری و افزایش زایمان‌های ایمن باشیم.