روز جهانی ماما: جهان به یک میلیون مامای دیگر نیاز دارد؛ چالش‌ها و راهکارها در ایران

نیاز جهانی به ماما و شعار سال

به مناسبت روز جهانی ماما (۵ می/ ۱۵ اردیبهشت)، «نجمه تهرانیان» با اشاره به تاریخچه این روز که نخستین بار در سال ۱۹۸۷ توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) و کنفدراسیون بین‌المللی مامایی (ICM) مطرح و از سال ۱۹۹۱ در بیش از ۵۰ کشور جهان به رسمیت شناخته شد، اظهار داشت که شعار امسال روز جهانی ماما، «جهان به یک میلیون مامای دیگر نیاز دارد» انتخاب شده است. بر اساس مطالعات، در حال حاضر در ۱۸۱ کشور جهان، حدود ۹۸۰ هزار ماما کمبود وجود دارد. این کمبود، دسترسی میلیون‌ها زن به خدمات استاندارد مامایی در دوران بارداری، زایمان و پس از آن را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

تهرانیان به شکل‌گیری یک جنبش جهانی در حمایت از حرفه مامایی اشاره کرد و افزود: طوماری جهانی با درخواست تأمین دست‌کم یک میلیون مامای دیگر در حال امضاست که قرار است در ژوئن ۲۰۲۶ به رهبران جهانی ارائه شود. روز جهانی ماما فرصتی مهم برای برجسته کردن این مطالبه و پیگیری اقدامات عملی در سطح ملی و بین‌المللی است.

اثرگذاری ماماها در کاهش مرگ‌ومیر و ناتوانی‌ها

دسترسی گسترده به مراقبت‌های مبتنی بر مامایی می‌تواند از حدود دو سوم مرگ‌ومیر و ناتوانی‌های مرتبط با بارداری در مادران جلوگیری کند. حتی دسترسی محدود به خدمات مامایی نیز می‌تواند سالانه جان حدود یک میلیون نفر را نجات دهد. با این وجود، کمبود جهانی ماما به صورت زیر توزیع شده است:

• آفریقا: ۴۶ درصد کمبود جهانی
• منطقه شرق مدیترانه: ۲۶ درصد کمبود جهانی
• قاره آمریکا و اروپا: بخش قابل‌توجهی از کمبود، حتی با وجود نظام‌های بهداشتی قوی

چالش‌های حرفه مامایی در ایران

عضو گروه پیراپزشکی فرهنگستان علوم پزشکی ایران به چندین چالش مهم در این رشته اشاره کرد:

۱. تلفیق آموزش و بالین

حضور اعضای هیئت علمی در عرصه‌های بالینی و در کنار دانشجو و مادر مراجعه‌کننده، از الزامات ارتقای کیفیت آموزش مامایی است.

برای تحقق کامل این امر، یکی از راهکارهای اساسی، انتقال رشته مامایی به دانشکده‌های پزشکی و استقرار آموزش بر بستر بالین است. این رویکرد که در مقطع دکتری تعریف شده، باید در تمامی مقاطع تحصیلی اجرا شود تا آموزش، پژوهش و خدمت در عرصه بالینی یکپارچه شود.

۲. کمبود جذب ماما در نظام سلامت

ردیف‌های استخدامی موجود با نیازهای واقعی کشور و استانداردهای بین‌المللی و حتی با مصوبات مجلس شورای اسلامی در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت هم‌خوانی ندارد. طبق این قانون، برای هر دو مادر باردار، حضور یک ماما پیش‌بینی شده است، اما جذب ماما متناسب با این شاخص انجام نمی‌شود. حضور فعال و کافی ماما برای توسعه و ایمن‌سازی زایمان‌های طبیعی ضروری است.

۳. محدودیت ظرفیت تحصیلات تکمیلی

محدود بودن ظرفیت تحصیلات تکمیلی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری مامایی، مانعی برای ارتقای این رشته است. افزایش ظرفیت این مقاطع می‌تواند گامی مهم در بهبود کیفیت آموزش و توسعه پژوهش‌های کاربردی در حوزه سلامت مادر و کودک باشد.

۴. عدم تناسب تعرفه‌ها و پوشش بیمه‌ای

عدم تناسب تعرفه‌های خدمات مامایی با ارزش واقعی خدمات و پوشش ناکافی بیمه‌ای برای مادران باردار، دسترسی عادلانه به خدمات بارداری و زایمان را مختل می‌کند. توجه سیاست‌گذاران و بیمه‌گران به این موضوع، برای کاهش هزینه‌ها و بهبود شاخص‌های سلامت مادر و نوزاد حیاتی است.

نقش گسترده ماما در طول زندگی زنان و سیاست‌های جمعیتی

حیطه وظایف ماما تنها به دوران بارداری محدود نیست. ماما از آموزش و مشاوره دوران بلوغ، مشاوره پیش از ازدواج، حین ازدواج، دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان، تغذیه با شیر مادر و فرزندآوری، تا کمک به کاهش سقط‌های عمدی، تحکیم بنیان خانواده، ترویج زایمان طبیعی و مشاوره دوران یائسگی، همراه دختران و زنان است. از ابتدای جوانی تا دوران سالمندی، زنان می‌توانند از خدمات مشاوره‌ای و مراقبتی ماماها بهره‌مند شوند.

ماما همچنین در تحقق سیاست‌های فرزندآوری و مقابله با خطر کاهش جمعیت نقش مهمی ایفا می‌کند. ماما می‌تواند در زمینه ازدواج و فرزندآوری به‌هنگام، تعداد مناسب فرزندان و آگاهی‌بخشی درباره اثرات مثبت فرزندآوری بر کاهش برخی سرطان‌های شایع زنان نقش مؤثری داشته باشد. حضور ماماهای آگاه و توانمند در فرآیندهای سیاست‌گذاری حوزه سلامت مادر و کودک و سیاست‌های جمعیتی، به ارتقای شاخص‌های سلامت و اصلاح فرهنگ فرزندآوری در جامعه کمک شایانی خواهد کرد.

در پایان، ضمن تبریک روز جهانی ماما به جامعه مامایی کشور، بر ضرورت شنیده شدن صدای ماماها در سطوح تصمیم‌گیری و سرمایه‌گذاری پایدار در آموزش، استخدام و حمایت شغلی آنان تأکید شد.