چراغ خاموش تئاتر مشهد؛ هنرمندان در انتظار حمایت‌های دولتی و شهری

رکود تئاتر مشهد: چالش‌ها و پیامدها

محمد حسن‌زاده، رئیس هیئت مدیره انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی، با ابراز نگرانی از وضعیت موجود، به چند عامل اصلی رکود تئاتر در مشهد اشاره کرد:

• عدم بازگشایی سالن‌ها: با وجود بازگشت فعالیت‌های هنری در برخی استان‌ها، هیچ گروهی در مشهد تاکنون اثری را روی صحنه نبرده است.
• مشکلات تبلیغاتی: پیش از این، اطلاع‌رسانی اجراها عمدتاً در بسترهای اینستاگرام و تلگرام انجام می‌شد. اما با محدودیت دسترسی به این فضاها و عدم استقبال کافی از پیام‌رسان‌های داخلی، گروه‌ها عملاً جایی برای معرفی آثار خود ندارند.

  پیش‌تر اطلاع‌رسانی اجراها عموما در بستر اینستاگرام و تلگرام انجام می‌شد اما اکنون دسترسی به این فضاها محدود شده و پیام‌رسان‌های داخلی هم هنوز مخاطب کافی ندارند.

• افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها: هزینه‌های دکور، لباس و اجاره سالن به شدت افزایش یافته است. گروه‌ها حتی در صورت عدم استقبال تماشاگران نیز مجبور به پرداخت اجاره‌های سنگین هستند که با توجه به شرایط اقتصادی فعلی، فروش بلیت چندان امیدوارکننده نیست.
• کمبود حمایت‌های مالی: پیگیری‌هایی از طریق صندوق بیمه هنرمندان برای حمایت از فعالان تئاتر صورت گرفته، اما اولویت این صندوق در حال حاضر کمک به هنرمندانی است که از شرایط جنگی آسیب دیده‌اند و سایر هنرمندان از این حمایت‌ها بی‌بهره مانده‌اند.

حسن‌زاده هشدار داد که در صورت تداوم این وضعیت، تا یک ماه آینده شاهد افت شدید کیفیت آثار نمایشی و فقر تولید در تئاتر مشهد خواهیم بود. او افزود که در دوران اخیر، تنها تئاتر خیابانی توانسته به فعالیت خود ادامه دهد، چرا که هزینه‌های اجرایی آن بسیار کمتر است؛ اما تئاتر صحنه‌ای به دلیل وابستگی به فضاهای رسمی و هزینه‌های سنگین، بدون پشتوانه مالی کافی نمی‌تواند دوام بیاورد.

ضرورت تدوین برنامه جامع برای جبران آسیب‌های معیشتی

رضا حسینی، هنرمند تئاتر و مسئول سالن اصلی تئاتر شهر مشهد، بر ضرورت تدوین برنامه‌ای جامع از سوی دولت برای جبران آسیب‌های معیشتی هنرمندان تأکید کرد. او با اشاره به توقف فعالیت‌های هنری در پی وقایع اخیر، گفت:

دولت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید همانند دوران کرونا که با اعطای وام و بسته‌های حمایتی به کمک سالن‌داران و هنرمندان آمدند، در مقطع فعلی نیز وارد عمل شوند.

حسینی بیان کرد که یکی از آسیب‌های جدی شرایط بحرانی، مختل شدن زندگی جمعی است و از آنجا که ذات تئاتر با اجتماع گره خورده، سالن‌های نمایش با تعطیلی اجباری مواجه شده‌اند که این امر مستقیماً بر ارتزاق و معیشت هنرمندان تأثیر گذاشته است.

او درباره زمان‌بندی بازگشت تئاتر به صحنه گفت که طبق هماهنگی‌ها، احتمالاً از هفته آینده روند صدور مجوزها آغاز می‌شود و برنامه این است که کار را از سالن‌های کوچک، مانند سالن بهار در تئاتر شهر مشهد، شروع کنند تا مخاطب را به سمت زندگی جمعی سوق دهند. اجرا در سالن‌های بزرگ به دلیل ظرفیت بالا و هزینه‌های سنگین دکور و تولید، ریسک مالی زیادی دارد و نگرانی از میزان فروش، مانع از آغاز زودهنگام فعالیت در این سالن‌هاست.

نقش شهرداری در چرخه تبلیغات تئاتر

این هنرمند پیشکسوت، چالش اصلی فعلی را «تبلیغات» دانست و عنوان کرد که در حال حاضر تبلیغات گروه‌ها محدود به فضای مجازی است و انتقال مخاطبان از پلتفرم‌های بین‌المللی به شبکه‌های داخلی زمان‌بر خواهد بود. او تأکید کرد که شهرداری مشهد نقش کلیدی در این راستا دارد و باید با اختصاص بیلبوردهای شهری و ظرفیت‌های تبلیغات محیطی به کمک گروه‌های نمایشی بیاید تا آغاز اجراها به گوش عموم مردم برسد.

حسینی افزود که جلسات هماهنگی با گروه‌های نمایشی که نوبت اجرای آن‌ها به تعویق افتاده، در حال برگزاری است تا با در نظر گرفتن جایگزین‌ها و تسهیل شرایط، چراغ تئاتر شهر دوباره روشن شود.

پیگیری‌ها برای بازگشایی سالن‌های تئاتر

مجتبی خان‌قیطاقی، معاون هنری اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، با اشاره به تأثیر مستقیم حوادث اخیر بر فعالیت‌های هنری، از صدور بیش از 1700 مجوز اجرای تئاتر در مشهد طی سال 1404 و تلاش برای جبران خسارت هنرمندان در این ایام خبر داد.

او گفت که سال گذشته حوزه تئاتر استان با فراز و نشیب‌هایی روبرو شد که بخشی از آن ناشی از رویدادهای ناخواسته از جمله جنگ 12 روزه و حوادث دی‌ماه بود. تا پایان آذرماه 1404، تئاتر در مشهد بسیار پررونق بود و تنها در این شهر 1717 مجوز اجرای تئاتر صادر شد. بر اساس خروجی پلتفرم گیشات، حدود 130 هزار نفر از شهروندان برای تماشای این اجراها بلیت تهیه کردند.

خان‌قیطاقی ادامه داد که با وجود رونق تماشاخانه‌ها تا پیش از جنگ، طی ماه‌های دی، بهمن و اسفند 1404 و فروردین ماه امسال، اجرای تئاترهای صحنه‌ای به طور کامل متوقف شد که این موضوع بر اشتغال و معیشت هنرمندان اثر منفی گذاشت. گروه‌های تئاتر به‌طور میانگین ماهانه بیش از 300 میلیون تومان اجاره مکان اجرا پرداخت می‌کردند و در این چهار ماه به‌شدت متضرر شدند.

تلاش داریم با پیگیری پرداخت وام یا کمک‌های بلاعوض از طریق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بخشی از هزینه‌های هنرمندان را جبران کنیم.

وی افزود که تئاترهای خیابانی در تمام طول سال 1404 در مشهد و سایر شهرستان‌های خراسان رضوی برقرار بود و حتی در دوره جنگ اخیر نیز اجرا شد، به طوری که در فروردین ماه امسال هر روز یک مجوز برای اجرای تئاتر خیابانی، مونولوگ و تعزیه در مشهد صادر شده است. خان‌قیطاقی تأکید کرد که اقشار آسیب‌پذیر این دوره، هنرمندان به ویژه تئاتر بودند و تلاش بر آن است که با پیگیری پرداخت وام یا کمک‌های بلاعوض از طریق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بخشی از هزینه‌های هنرمندان جبران شود.

دبیرخانه نظارت بر نمایش اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در این مدت تعطیل نبوده و اخیراً سه اثر تئاتری را تأیید و یک اثر را نیز به‌صورت مشروط تصویب کرده است. او ابراز امیدواری کرد که به‌محض رفع محدودیت‌ها و بازگشایی تماشاخانه‌ها، اجراهای صحنه‌ای و موسیقی در خراسان رضوی دوباره رونق بگیرد و مردم شاهد بازگشت هنرمندان به صحنه باشند.

تداوم تعطیلی سالن‌های تئاتر تنها به معنای توقف چند اجرا نیست، بلکه زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی و روانی برای هنرمندان و فعالان این حوزه ایجاد می‌کند. بازگشایی تدریجی و برنامه‌ریزی‌شده همراه با حمایت‌ها و تضمین‌های معیشتی، اقدامی ضروری برای حفظ سرمایه انسانی هنر و جلوگیری از حذف تدریجی تئاتر از زندگی فرهنگی جامعه است.