نقش حیاتی ماماها در ارتقای سلامت مادر و کودک و تحقق «جوانی جمعیت»

نقش چندوجهی ماما در خانواده

ماما در این دوران، فراتر از یک متخصص، به عنوان یک راهنما، مشاور و گاهی دوست دلسوز برای خانواده عمل می‌کند. خدمات آنها در سه مرحله قبل از بارداری، حین بارداری و پس از زایمان شامل موارد زیر است:

• آموزش بهداشت فردی و تغذیه: ارائه راهنمایی‌های جامع برای حفظ سلامت مادر.
• علائم هشدار و بهداشت دهان و دندان: آگاهی‌بخشی در مورد نشانه‌های خطر و اهمیت سلامت دهان.
• واکسیناسیون و ورزش دوران بارداری: تضمین ایمنی و آمادگی جسمانی مادر.
• مصرف مکمل‌ها: توصیه‌های لازم برای تامین نیازهای تغذیه‌ای.

برنامه‌های حمایتی و آموزشی

کلاس‌های آمادگی زایمان با هدف ترویج زایمان طبیعی، آموزش بلوغ دختران در مدارس و مشاوره‌های فرزندآوری در راستای برنامه‌های جوانی جمعیت، همگی با محوریت ماماها انجام می‌شوند. این برنامه‌ها شامل پیشگیری از سقط، شناسایی و ارجاع زوجین نابارور و پیگیری درمان آنهاست.

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان برنامه‌هایی را برای سلامت زنان در گروه‌های میانسالان و سالمندان به منظور پیشگیری از سرطان‌های شایع و عوارض آن، و همچنین پیشگیری از عوارض زایمان و بارداری برای مادران اجرا کرده است.

از دیگر اقدامات مهم، پایش مراکز ارائه‌دهنده خدمت برای بررسی کیفیت خدمات ماما و رفع نواقص احتمالی، و نیز پایش کلاس‌های آموزش ازدواج به عنوان یک مقطع حیاتی برای زوجین در راستای سلامت جنسی، سلامت زنان، فرزندآوری و پیشگیری از سقط است.

گفت‌وگو با کارشناس سلامت مادران

برای بررسی دقیق‌تر خدمات ماماها، گفت‌وگویی با فرزانه خضریان، کارشناس سلامت مادران معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام داده‌ایم.

اهداف و اولویت‌های سال جاری

برنامه‌ها و اولویت‌های معاونت بهداشتی بر اساس تدابیر و سیاست‌های ابلاغی وزارت بهداشت برای ارتقای سلامت مادران و نوزادان تدوین شده که همگی در راستای سیاست‌های جوانی جمعیت قرار دارند.

برنامه‌های ارتقای سلامت مادران باردار و نوزادان

خدمات حوزه بهداشت شامل مدیریت زنجیره مراقبت‌های تخصصی پیش از بارداری، بارداری و پس از زایمان است. در یک سال گذشته:

• ۳۷,۶۷۴ مورد مشاوره و مراقبت‌های پیش از بارداری برای ارتقای سلامت باروری.
• ۲۷,۶۵۵ مورد مراقبت‌های دقیق و مستمر دوران بارداری با هدف حفظ و ارتقای سلامت مادر و جنین.
• ۱۹,۰۱۶ مورد مراقبت‌های حساس پس از زایمان برای اطمینان از بهبودی کامل مادر و سلامت نوزاد.

دستاوردها و چالش‌ها

موفقیت‌های حوزه مامایی در سال گذشته

یکی از مهم‌ترین دستاوردها، تلاش همکاران برای شناسایی مادران نیازمند مراقبت ویژه است که در کاهش مرگ و میر مادران تاثیر بسزایی داشته است. همچنین، صیانت و حفظ حیات جنین و انصراف ۸۷ مورد از مادران متقاضی سقط جنین از طریق مشاوره‌های روان‌شناختی، حمایتی و مالی با همکاری مرکز مردمی نفس (نجات فرزندان سقط) و ارائه خدمات مراقبتی و حمایتی به مادران باردار مهمان و مهاجر، از دیگر اقدامات صورت گرفته است.

ترویج زایمان طبیعی

توسعه و توانمندسازی کلاس‌های آمادگی برای زایمان در حوزه بهداشت به منظور ترویج زایمان طبیعی انجام شده است. شرکت در این کلاس‌ها با ارتقای مهارت خودمراقبتی، مدیریت ذهن و جسم، یادگیری تکنیک‌های تنفسی و تن‌آرامی، اصلاح وضعیت، مراقبت‌های بهداشتی و تغذیه‌ای و آشنایی با روش‌های بی‌دردی زایمان، نقش مهمی در فرهنگ‌سازی برای زایمان ایمن و سلامت مادر و نوزاد دارد.

توانمندسازی مادران

در راستای توانمندسازی مادران و ترویج زایمان طبیعی، ۱۰۵ کلاس آمادگی برای زایمان در حوزه بهداشت تجهیز و راه‌اندازی شده که ۱۳ مورد آن در سال گذشته بوده است. این کلاس‌ها به صورت حضوری و مجازی توسط ماماهای دوره‌دیده برگزار شده و ۱۵,۴۰۰ نفر از مادران در آنها آموزش دیده‌اند.

چالش‌های پیش روی حوزه مامایی

یکی از بزرگترین چالش‌ها، عدم همکاری و مراجعه نامنظم برخی از مادران به واحدهای ارائه‌دهنده خدمت برای دریافت مراقبت و درمان‌های تخصصی است. این امر به دلیل مسائل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و خانوادگی می‌تواند بر روند فرایند مراقبتی و در نهایت سلامت مادر و جنین تاثیرگذار باشد. در چنین شرایطی، همکاران ماما در حوزه بهداشت در حیطه شرح وظایف خود، پیگیری و اقدامات لازم را انجام می‌دهند.

گرامیداشت روز ماما

به مناسبت روز ماما، برنامه‌هایی برای قدردانی از زحمات این قشر زحمتکش در نظر گرفته شده است:

• شناسایی و تجلیل از ۱۸ مامای نمونه.
• بازدید از مراکز بهداشتی و اهدای گل به همکاران شاغل با حضور مسئولان دانشگاه.
• ارسال پیامک تبریک روز ماما از سوی معاونت بهداشتی.

تلاش‌های خستگی‌ناپذیر ماماها که همواره در همه مراحل از پیش از بارداری تا پس از زایمان همراه مادر هستند، شایسته قدردانی است. از فداکاری و تعهد شایسته تلاشگران جامعه مامایی سپاسگزاری می‌شود.