ارمنستان: چرخش از متحد روسیه به میزبان رهبران اروپا

نشست‌های مهم در ایروان

پایتخت ارمنستان، ایروان، میزبان دو نشست کلیدی بود:

• «جامعه سیاسی اروپا»: با حضور بیش از ۳۰ رهبر اروپایی و نخست‌وزیر کانادا. در این نشست، رهبران اروپایی بر ضرورت هماهنگی بیشتر در زمینه امنیت و تقویت توان نظامی اروپا تاکید کردند.
• نخستین نشست دوجانبه اتحادیه اروپا و ارمنستان: با حضور اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا و آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا.

وابستگی انرژی به روسیه و واکنش پوتین

ارمنستان به شدت به روسیه برای تأمین منابع انرژی وابسته است و گاز روسیه را با نرخ ترجیحی خریداری می‌کند. ولادیمیر پوتین اخیراً در دیدار با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، به این موضوع اشاره کرد:

«روسیه گاز را با قیمت ۱۷۷.۵۰ دلار به ازای هر هزار متر مکعب به ارمنستان می‌فروشد، در حالی که این رقم در اروپا به ۶۰۰ دلار می‌رسد. این تفاوت بزرگ و قابل‌توجه است.»

نقطه عطف: جنگ ۲۰۲۳ قره‌باغ

تغییر رویکرد ارمنستان پس از جنگ ۲۰۲۳ با جمهوری آذربایجان و عدم مداخله مؤثر روسیه به عنوان نیروی حافظ صلح، آغاز شد. سارگیس خاندانیان، رئیس کمیته روابط خارجی مجلس ملی ارمنستان، در این باره گفت:

«ما دریافتیم که ساختار امنیتی‌ای که در آن حضور داریم، کارآمد نیست.»

اتحادیه اروپا یک سال پیش از آن، مأموریت نظارتی غیرنظامی در مرز ارمنستان با جمهوری آذربایجان مستقر کرده بود که به گفته خاندانیان، «حضور فیزیکی اتحادیه اروپا نگاه شهروندان ما را تغییر داد» و «تقاضای عمومی برای روابط نزدیک‌تر با اتحادیه اروپا وجود دارد.»

گام‌های ارمنستان به سوی اروپا و صلح

در مارس ۲۰۲۵، پارلمان ارمنستان قانونی برای آغاز روند پیوستن به اتحادیه اروپا تصویب کرد. همچنین، روند صلح با جمهوری آذربایجان نیز شتاب گرفته و در ماه اوت، رهبران دو کشور توافقنامه‌ای تاریخی را در کاخ سفید امضا کردند که هدف آن پایان دادن به دهه‌ها درگیری بود. آنها همچنین «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» را اعلام کردند که یک کریدور ارتباطی مهم در امتداد مرز ارمنستان با ایران است.

واکنش‌های مسکو و چالش‌های دیپلماتیک

نزدیکی ارمنستان به اروپا هزینه‌های دیپلماتیکی نیز به همراه داشته است. مجلس آذربایجان در واکنش به قطعنامه پارلمان اروپا، روابط با پارلمان اروپا را تعلیق کرد. مسکو نیز با نارضایتی آشکار، روابط رو به گسترش ارمنستان با اتحادیه اروپا را دنبال می‌کند.

ولادیمیر پوتین به نیکول پاشینیان یادآور شد که تلاش برای عضویت در اتحادیه اروپا با عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا سازگار نیست و گفت: «امکان ندارد هم‌زمان در یک اتحادیه گمرکی با اتحادیه اروپا و اتحادیه اقتصادی اوراسیا حضور داشت؛ این از اساس غیرممکن است.»

روسیه حتی واردات آب معدنی ارمنستان را ممنوع کرده است. آرتور پاپیان از مؤسسه «سایبرهاب-ای‌ام» این اقدام را «نمونه‌ای روشن از نحوه عمل تهدیدات ترکیبی» دانست و به توقف کامیون‌های ارمنی در مرز گرجستان و روسیه و تهدید هکرها برای از کار انداختن وب‌سایت‌های دولتی اشاره کرد.

مقابله با تهدیدات ترکیبی و اطلاعات نادرست

اتحادیه اروپا ماه گذشته مأموریت غیرنظامی تازه‌ای برای ارمنستان تصویب کرد که شامل مقابله با انتشار اطلاعات نادرست از سوی روسیه، حملات سایبری و جریان‌های مالی غیرقانونی، به‌ویژه در آستانه انتخابات پارلمانی ارمنستان در ماه ژوئن است. این مأموریت بر پایه تجربه مشابهی در مولداوی طراحی شده است.

آرتور پاپیان به حملات گسترده به پیام‌رسان واتس‌اپ و ایجاد حساب‌های جعلی برای فریب فعالان سازمان‌های مردم‌نهاد اشاره کرد که ریشه‌های آن به روسیه بازمی‌گردد. او افزود که در آستانه نشست‌های ایروان، پیام‌هایی در تلگرام منتشر شد که ترویج می‌کردند این رویدادها نقطه بی‌بازگشت ارمنستان هستند و روسیه این کشور را مجازات خواهد کرد.

آلین برست، دبیرکل شورای اروپا، نگرانی اصلی را پیش از انتخابات ژوئن، مداخله خارجی، انتشار اطلاعات نادرست و دوقطبی شدن فضای سیاسی در فضای مجازی دانست.

آینده نامشخص و سیاست «موازنه‌گری»

با وجود وعده‌های اروپا برای اعزام مأموریت‌های غیرنظامی و تسهیل صدور روادید، هنوز هیچ جدول زمانی مشخصی برای عضویت ارمنستان در اتحادیه اروپا، تعهدات دفاعی یا جایگزینی گاز روسیه ارائه نشده است. در نبود چنین تعهدات روشنی، سیاست «موازنه‌گری» ارمنستان میان روسیه و غرب همچنان ادامه خواهد داشت.