دریاچه ارومیه؛ افزایش سطح آب و چالش‌های پایداری

افزایش سطح آب و تالاب‌های اقماری

آرزو اشرفی‌زاده، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست، درباره آخرین وضعیت دریاچه ارومیه بیان کرد: «با توجه به بارش‌های مناسب برف و باران در سال آبی جاری در حوضه ارومیه و زاب، و همچنین اقدامات ساماندهی برای تسهیل جریان ورودی از رودخانه‌ها، وضعیت آبی دریاچه ارومیه و تالاب‌های اقماری بهبود یافته است.»

• افزایش ارتفاع آب: ارتفاع آب در دریاچه ارومیه نسبت به ابتدای سال آبی جاری (مهر ماه ۱۴۰۴) تقریباً یک متر و ۳۰ سانتیمتر افزایش یافته است.
• حجم آب فعلی: دریاچه در حال حاضر دارای بیش از ۲ میلیارد متر مکعب آب است.
• وضعیت تالاب‌ها: بیشتر تالاب‌های اقماری مانند کانی برازان و سولدوز، پس از پیگیری‌ها و لایروبی مصب‌های ورودی، آبگیری مناسبی داشته و همچنان در حال آبگیری هستند.
• حیات وحش: پایش‌های اخیر وضعیت حیات وحش و تنوع زیستی جزایر دریاچه را مناسب ارزیابی کرده است.

اشرفی‌زاده افزود که این شرایط پایدار نیست و پایداری آن منوط به مدیریت مصرف آب در بالادست دریاچه است. او اشاره کرد که اگر در زمستان سردهنه‌های رودخانه‌های منتهی به تالاب به صورت کامل بسته می‌ماند، شاهد ورود آب بیشتری به دریاچه بودیم.

نقش حیاتی تغییر الگوی کشت

یکی از اساسی‌ترین مسائل در تامین حق‌آبه دریاچه ارومیه، تغییر الگوی کشت است. این موضوع سال‌هاست که پیگیری می‌شود و دستگاه‌های متولی باید گزارش عملیاتی شدن آن را ارائه کنند. جلوگیری از کشت محصولات پرآب‌بر مانند چغندر، یونجه و سیب در حاشیه دریاچه از اهمیت بالایی برخوردار است.

• وزارت نیرو: اقداماتی در زمینه تحویل حجمی آب به کشاورزان آغاز کرده است.
• وزارت جهاد کشاورزی: مکلف به تسریع در اجرای برنامه‌های تغییر الگوی کشت بر اساس مصوبات ستاد دریاچه ارومیه و برنامه هفتم توسعه است.
• شاخص بهره‌وری: در حوضه‌های تالابی، شاخص بهره‌وری برای محصولات کشاورزی باید میزان تولید به ازای حجم آب مصرفی باشد.
• برنامه هفتم توسعه: بر اساس این برنامه، میزان مصرف آب کشاورزی با استفاده از روش‌های پایدار و نوین باید کاهش یابد تا حق‌آبه‌های طبیعت محقق شود.

همکاری‌های بین‌المللی و فرهنگ‌سازی

علاوه بر هزینه‌های ملی، سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری برنامه عمران ملل متحد (UNDP) و دولت ژاپن، و در تعامل با وزارت جهاد کشاورزی، برنامه‌هایی در حوزه‌های فرهنگ‌سازی و اجرایی در زمینه کشاورزی پایدار و معیشت‌های پایدار برای روستاییان به صورت پایلوت در بیش از ۲۲۰ روستا انجام داده است. لازم است این برنامه‌ها در سطح حوضه و کلیه روستاها توسط وزارت جهاد کشاورزی اجرایی شود.

اشرفی‌زاده در پایان تاکید کرد که با وجود بارش‌های مناسب و اجرای برنامه‌ها، اگر مصرف آب بهینه مدیریت نشود و برداشت‌های غیرمجاز از رودخانه‌ها و منابع آبی زیرزمینی ادامه یابد، شرایط آبی دریاچه ارومیه پایدار نخواهد ماند. بنابراین، استمرار وضعیت مطلوب این پهنه آبی منوط به مدیریت صحیح منابع آب، همکاری کلیه دستگاه‌های متولی و به ویژه مشارکت مردمی در سطح حوضه و استمرار ورود جریانات آبی به دریاچه است.