پروژه بزرگ انتقال آب سد بیدکان؛ چالش‌ها و دستاوردها در احیای کشاورزی چهارمحال و بختیاری

سد بیدکان: مکملی حیاتی برای کشاورزی منطقه

سد بیدکان که در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ با سرمایه‌گذاری جهاد کشاورزی احداث شد، دارای ظرفیت ۹.۵ میلیون مترمکعب و ظرفیت تنظیمی ۱۴.۵ میلیون مترمکعب است. غلامرضا ذاکری، مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، تأکید می‌کند که این سد نقش تأمین‌کننده اصلی آب را ندارد، بلکه برای جبران کسری منابع موجود در کنار قنوات، چاه‌ها و چشمه‌ها طراحی شده است.

پیشرفت فیزیکی و چالش‌های مالی

اجرای نیمی از مسیر انتقال آب

طول کلی خط انتقال این پروژه ۵۳ کیلومتر است که تاکنون حدود ۲۶ کیلومتر آن با استفاده از اعتبارات ملی، منابع معاونت آب و خاک و همکاری قرارگاه امام حسن اجرایی شده است. این طرح ۹ روستا و ۲ شهر را در بر می‌گیرد و تکمیل آن، بهره‌برداری گسترده از اراضی کشاورزی منطقه را ممکن می‌سازد.

هدف‌گذاری ۲۷۰۰ هکتار؛ ۱۲۰۰ هکتار در مدار کشت

در قالب این طرح، ۲۷۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی هدف‌گذاری شده که تاکنون نزدیک به ۱۳۰۰ هکتار آن به بهره‌برداری رسیده یا به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده است. در حال حاضر حدود ۱۲۰۰ هکتار از این اراضی در حال کشت هستند. به‌طور مثال، در منطقه هارونی حدود ۴۵۰ هکتار با مشارکت سرمایه‌گذار به سیستم‌های نوین آبیاری تجهیز شده است. توسعه این سامانه‌ها در اسدآباد و روستاهای وانان، خوی، سورشجان، فتح‌آباد و کَتَک نیز در دستور کار قرار دارد.

نیاز به ۳۰۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای تکمیل

تاکنون حدود ۱۴۲۰ میلیارد ریال در بخش انتقال آب اراضی کشاورزی زیر سد بیدکان هزینه شده و در سال گذشته نیز ۵۴۰ میلیارد ریال اعتبار مصوب برای این طرح در نظر گرفته شده است. ذاکری اعتبار مورد نیاز برای تکمیل خط انتقال آب و ایجاد شبکه آبیاری در اراضی پایین‌دست سد بیدکان را ۳۰۰۰ تا ۳۲۰۰ میلیارد ریال اعلام کرد. پیشرفت فیزیکی این بخش به حدود ۵۰ درصد رسیده و ادامه آن به تخصیص منابع مالی بستگی دارد.

روایت کشاورزان: احیای زمین‌ها و چالش هزینه‌ها

یدالله کرمی، یکی از کشاورزان منطقه هارونی، می‌گوید: «پیش از اجرای پروژه، بسیاری از زمین‌ها به دلیل کم‌آبی و دشواری آبیاری زیر کشت نمی‌رفت، اما اکنون با اجرای سیستم‌های نوین، زمین‌ها یکپارچه شده و میزان تولید و کیفیت محصولات افزایش یافته است.»

با این حال، روح‌الله قائد امینی، دیگر کشاورز منطقه، به چالش‌ها اشاره می‌کند: «با وجود رسیدن آب به اراضی، به دلیل بالا بودن هزینه اجرای سیستم‌های آبیاری و قیمت لوله، بسیاری از کشاورزان توان ورود به طرح را ندارند و کاهش حمایت‌ها نیز بر این مشکل افزوده است.»

شبکه ۲۷۰۰ هکتاری و موانع اجرای خطوط فرعی

ابراهیم حبیبی، پیمانکار و رئیس شرکت تعاونی سد بیدکان، تشریح کرد که این پروژه در قالب یک شبکه تعاونی، حدود ۲۷۰۰ هکتار از اراضی شهرها و روستاهای هارونی، اسدآباد، کَتَک، وانان، خوی، سورشجان، فتح‌آباد، آقبلاغ و دره‌سیر را پوشش می‌دهد. او توضیح داد که تا ماه‌های اردیبهشت و خرداد، اراضی کشاورزی از قنوات و چشمه‌ها آبیاری می‌شوند و در فصل تابستان، سد بیدکان وارد مدار شده و کمبود آب را جبران می‌کند.

سهم ۷۰ درصدی خط اصلی در هزینه‌ها

حبیبی اظهار داشت که حدود ۷۰ درصد هزینه‌ها مربوط به خط انتقال اصلی و ۳۰ درصد مربوط به شبکه‌های فرعی است. در حال حاضر خطوط اصلی تا محدوده‌هایی مانند وانان اجرا شده، اما مشکل اصلی در اجرای شبکه‌های داخل مزارع است. وی افزود که در گذشته سهم دولت در اجرای این طرح تا حدود ۸۵ درصد بود، اما با محدود شدن این حمایت‌ها، مشارکت سرمایه‌گذاران نیز کاهش یافته است. فاصله زیاد اراضی از خط اصلی و هزینه بالای اجرای شبکه، باعث شده سرمایه‌گذاران تمایل کمتری برای ورود داشته باشند.

نقش پروژه در مدیریت خشکسالی و افزایش تولید

ابراهیم حبیبی با اشاره به شرایط سال گذشته افزود: «با وجود ذخیره محدود آب در سد، توانستیم حدود ۱۲۰۰ هکتار از اراضی پایین‌دست سد بیدکان را آبیاری کرده و بخشی از کمبود آب منطقه جبران شود.»

اجرای این طرح علاوه بر تأمین آب، زمینه افزایش تولید، امکان انجام دو کشت در سال و بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان را فراهم کرده است.

پروژه انتقال آب و شبکه آبیاری اراضی زیر دست سد بیدکان، با وجود چالش‌های مالی، دستاوردهای قابل توجهی در احیای زمین‌های کشاورزی و افزایش تولید داشته است. تکمیل این مگاپروژه نیازمند تأمین اعتبارات و تقویت مشارکت بخش خصوصی است تا بتواند آینده کشاورزی این منطقه را متحول کند.

موقعیت جغرافیایی سد بیدکان

سد بیدکان در ۴۱ کیلومتری غرب شهرکرد و ۶ کیلومتری جنوب غربی روستای هارونی در استان چهارمحال و بختیاری واقع شده است.