خبر کامل
کشف نشانگرهای جدید زمین‌لرزه با هوش مصنوعی و داده‌های ماهواره‌ای
پژوهشگران مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران با همکاری محققان INGV ایتالیا، در یک تحقیق نوین به بررسی امکان شناسایی نشانگرهای فیزیکی پیش از وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ پرداختند. این مطالعات که با استفاده از داده‌های سنجش از دور، ماهواره‌ای و الگوریتم‌های هوش مصنوعی انجام شده، نشان می‌دهد میدان مغناطیسی زمین ظرفیت بالقوه‌ای به عنوان یک نشانگر کمی در مرحله پیش از وقوع زمین‌لرزه دارد.
این پژوهش، که در قالب رساله دکتری همایون علیمرادی صورت گرفته، با هدف توسعه رویکردی چند پارامتری برای پایش فرآیند «آمادگی زمین‌لرزه» و حرکت به سوی سامانه‌های عملیاتی پیش‌آگاهی لرزه‌ای انجام شده است.
تحلیل بیش از ۱۰۰۰ زمین‌لرزه و کشف ناهنجاری‌ها
حبیب رحیمی، استاد مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و سرپرست تیم تحقیقاتی، درباره نتایج این پژوهش اظهار داشت: «در یکی از این مطالعات، داده‌های ماهواره‌ای میدان مغناطیسی زمین که توسط مأموریت آژانس فضایی اروپا ثبت شده بود، برای بیش از ۱۰۰۰ زمین‌لرزه با بزرگای بیش از ۵ در کمربند لرزه‌خیز آلپ–هیمالیا مورد تحلیل قرار گرفت.»
وی افزود: «نتایج نشان داد در بیش از ۸۰ درصد این رویدادها، ناهنجاری‌های معناداری در میدان مغناطیسی پیش از وقوع زمین‌لرزه مشاهده می‌شود. تحلیل‌ها همچنین نشان داد انرژی این ناهنجاری‌های مغناطیسی با بزرگای زمین‌لرزه همبستگی دارد و می‌توان با استفاده از آن، روابط کلاسیک برآورد بزرگا و شدت رخداد را تعریف و بهبود بخشید.»
این یافته‌ها به وضوح نشان‌دهنده ظرفیت بالقوه میدان مغناطیسی زمین به عنوان یک نشانگر کمّی در مرحله آماده‌سازی زمین‌لرزه است.
آزمون روش بر روی زمین‌لرزه میانمار
رحیمی در ادامه توضیح داد: «در مطالعه‌ای دیگر، کارایی این روش بر روی زمین‌لرزه بزرگ میانمار مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد الگوهای ناهنجاری مغناطیسی و یونوسفری پیش از رخداد، با پیش‌بینی‌های مدل سازگار بوده و عملکرد روش در یک رویداد واقعی نیز قابل اعتماد است.» نتایج این پژوهش در نشریه Scientific Reports منتشر شده است.
نقش هوش مصنوعی و سنجش از دور در آینده پیش‌آگاهی لرزه‌ای
رحیمی در توضیح اهمیت نتایج این پژوهش گفت: «اگرچه پیش‌بینی دقیق زمان و مکان زمین‌لرزه همچنان چالشی علمی است، اما شناسایی نشانگرهای فیزیکی قابل پایش از فضا می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای سامانه‌های پیش‌آگاهی لرزه‌ای بگشاید. ترکیب داده‌های ماهواره‌ای، سنجش از دور و هوش مصنوعی، امکان استخراج الگوهای پنهان در مرحله آماده‌سازی زمین‌لرزه را فراهم کرده است.»
کاربردهای نتایج پژوهش
استاد مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران به کاربرد نتایج این مجموعه مطالعات اشاره کرد و گفت:
- توسعه سامانه‌های پایش چند پارامتری پیش‌نشانگر‌های زمین‌لرزه
- بهبود مدل‌های پیش‌آگاهی و هشدار سریع
- ارتقای ارزیابی خطر لرزه‌ای در مناطق پرخطر
- تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌ها و کاهش خسارات بلایای طبیعی
رحیمی در پایان تأکید کرد: این پژوهش‌ها نشان می‌دهد بهره‌گیری از فناوری‌های فضایی و روش‌های داده‌محور، امیدها برای دستیابی به سامانه‌های عملیاتی پیش‌آگاهی زمین‌لرزه را بیش از پیش تقویت کرده و می‌تواند نقش مهمی در کاهش ریسک بلایای طبیعی در مناطق لرزه‌خیز جهان ایفا کند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
