تجارت کربن و اقتصاد منابع طبیعی: راهبردهای ایران برای توسعه پایدار

مخالفت ایران با سازوکار تجارت کربن و استدلال‌های منطقی

افلاطونی توضیح داد که موضوع تجارت کربن در اجلاس اخیر تغییرات اقلیمی در برزیل مطرح شد، اما بحث‌ها درباره تعیین سهم کشورها با مخالفت جدی ایران مواجه شد و به تصویب نرسید. استدلال ایران این بود که کشورهای صنعتی سال‌ها پیش مسیر توسعه را طی کرده و حجم زیادی کربن وارد جو کرده‌اند، در حالی که بسیاری از کشورها در ابتدای مسیر توسعه قرار دارند. بنابراین، نمی‌توان انتظار داشت همه کشورها با شرایط یکسان وارد چنین سازوکاری شوند. با این حال، پیش‌بینی می‌شود این موضوع در آینده دوباره مطرح و در نهایت تصویب شود.

معاون وزیر جهاد کشاورزی تأکید کرد که کشور ما باید از هم‌اکنون به موضوع تثبیت و مدیریت کربن توجه جدی داشته باشد. یکی از مهم‌ترین اقدامات در این زمینه، تقویت پوشش گیاهی، توسعه جنگل‌کاری، جلوگیری از جنگل‌زدایی، افزایش زادآوری جنگل‌ها و اجرای طرح‌های درختکاری در سطح کشور است.

اقتصاد منابع طبیعی: رویکردی نوین برای تولید ثروت

افلاطونی با اشاره به اهمیت زراعت چوب، آن را یکی از ارکان مهم در مدیریت منابع طبیعی و اقتصاد سبز دانست که علاوه بر کمک به حفظ جنگل‌های طبیعی، می‌تواند منبع درآمد قابل توجهی برای کشور ایجاد کند. وی به رویکرد جدید وزارت جهاد کشاورزی با عنوان «اقتصاد منابع طبیعی» اشاره کرد که بر اساس آن، منابع طبیعی تنها مصرف‌کننده بودجه دولت نیستند، بلکه باید به گونه‌ای مدیریت شوند که برای حفاظت از خود نیز منابع مالی تولید کنند.

کشور ما حدود 135 میلیون هکتار عرصه منابع طبیعی دارد که معادل 83 درصد مساحت کشور است. اگر تنها در پنج میلیون هکتار از این اراضی زراعت چوب انجام شود، بر اساس محاسبات اقتصادی می‌توان درآمدی معادل درآمد نفتی کشور ایجاد کرد.

استفاده از فاضلاب و آبخیزداری برای توسعه پایدار

معاون وزیر جهاد کشاورزی به ظرفیت استفاده از فاضلاب شهری برای توسعه زراعت چوب اشاره کرد و پیشنهاد داد که این فاضلاب‌ها در اختیار منابع طبیعی قرار گیرد تا پس از تصفیه اولیه، در طرح‌های زراعت چوب مورد استفاده قرار گیرد. این الگو در استان قم با انعقاد تفاهم‌نامه سه‌جانبه میان استانداری، وزارت نیرو و سازمان منابع طبیعی با موفقیت اجرا شده است.

افلاطونی همچنین بر اهمیت آبخیزداری در ایران، که جزو کشورهای خشک و نیمه‌خشک جهان است، تأکید کرد. وی آبخیزداری را یک اقدام زیرساختی و بلندمدت دانست که آثار آن برای سال‌ها ماندگار خواهد بود و در اولویت برنامه‌های سازمان منابع طبیعی قرار دارد. وی به تجربه موفق طرح‌های آبخیزداری در سیستان و بلوچستان اشاره کرد که نقش تعیین‌کننده‌ای در جلوگیری از مهاجرت روستاییان و احیای مناطق در معرض متروکه شدن داشته است.

تأمین مالی و مشارکت در پروژه‌های منابع طبیعی

با توجه به خسارت‌های واردشده به زیرساخت‌های منابع طبیعی و محدودیت بودجه دولتی، روش‌های جدید تأمین مالی در قالب مدل‌های مشارکتی و سرمایه‌گذاری به استان‌ها ابلاغ شده است. افلاطونی به تجربه موفق استفاده از روش BOT (ساخت، بهره‌برداری، واگذاری) در احداث بندهای آبخیزداری در سیستان و بلوچستان اشاره کرد که با مشارکت بخش خصوصی اجرا شده و نتایج ارزشمندی به همراه داشته است.

وی همچنین به ظرفیت مسئولیت اجتماعی صنایع بزرگ اشاره کرد و گفت که شرکت‌های صنعتی می‌توانند طبق قوانین در احیای منابع طبیعی مشارکت کنند. دستورالعمل‌های مربوط به قانون حفاظت و بهره‌برداری نیز اصلاح شده تا با ساده‌سازی فرآیندها، مشارکت عمومی افزایش یابد و حقوق بیت‌المال حفظ شود.

مدیریت یکپارچه سرزمین و حفاظت از جنگل‌ها

افلاطونی به تهیه سند جامع مدیریت پایدار جنگل در حوزه جنگل‌های هیرکانی و زاگرس اشاره کرد که در شش میلیون هکتار از جنگل‌های زاگرس برنامه‌ریزی شده است. وی همچنین بر اهمیت بیابان‌زدایی و استفاده از فناوری‌های نوین تأکید کرد که در آن عملیات تثبیت شن و تولید انرژی به صورت هم‌زمان انجام می‌شود و نگاه هزینه‌محور جای خود را به نگاه ثروت‌آفرین داده است.

معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به اختلافات مالکیتی میان دستگاه‌ها، به‌ویژه در خصوص تالاب‌ها، بر ضرورت مدیریت یکپارچه سرزمین توسط یک دستگاه مشخص برای جلوگیری از موازی‌کاری و تعارض تأکید کرد. وی افزود که محدوده‌های اطراف تالاب‌ها یکی از کانون‌های اصلی بیابان‌زایی در کشور هستند و مدیریت آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

ظرفیت‌های پنهان جنگلی استان مرکزی

افلاطونی به ظرفیت‌های طبیعی کمتر دیده‌شده در استان مرکزی اشاره کرد و گفت که برخی ظرفیت‌های جنگلی استان آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است، به ویژه در منطقه شازند و نواحی سردسیر استان. وی تأکید کرد که استان مرکزی در اسناد مرتبط نیز به عنوان بخشی از پهنه زاگرس دیده شده و از این منظر دارای اهمیت ویژه‌ای است، بنابراین باید با پیگیری و برنامه‌ریزی مناسب، حفاظت و توسعه این عرصه‌ها با جدیت دنبال شود.

وی با قدردانی از مسئولان استان مرکزی برای پیگیری موضوعات حوزه منابع طبیعی و محیط‌زیست، ابراز امیدواری کرد که با تداوم این همکاری‌ها، طرح‌های مرتبط با درختکاری، توسعه فضای سبز و حفاظت از عرصه‌های طبیعی استان با شتاب بیشتری اجرا شود.