نخستین‌بار در جهان: فعال‌سازی تولید اسپرم با بافت منجمدشده دوران کودکی

چالش ناباروری پس از درمان‌های دوران کودکی

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، اگرچه جان میلیون‌ها کودک را در سراسر جهان نجات می‌دهند، اما خطر ناباروری در آینده را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهند. برآوردها نشان می‌دهد که حدود یک‌سوم مردانی که در کودکی تحت درمان‌های آسیب‌زننده به غدد جنسی، مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، قرار می‌گیرند، پس از بلوغ دچار «آزواسپرمی» (Azoospermia) می‌شوند؛ وضعیتی که در آن مایع منی فاقد اسپرم زنده و قابل‌استفاده است.

پژوهشگران بروکسل در مطالعه‌ای جدید که پیش از همتاداوری منتشر شده، توضیح داده‌اند که چگونه مشکل ناباروری بیماری را که هیچ اسپرم زنده‌ای نداشته، با پیوند دوباره نمونه‌ای از بافت بیضه خودش از دوران کودکی درمان کرده‌اند.

بازیابی اسپرم با بافت بیضه منجمدشده

بیمار مورد مطالعه با بیماری کم‌خونی داسی‌شکل (Sickle Cell Anemia)، یک بیماری ارثی خون، متولد شده بود. این بیماری با پیوند مغز استخوان اهدایی و دوزهای پایین شیمی‌درمانی قابل مدیریت است. در سال ۲۰۰۸، پیش از شروع درمان، این بیمار در سن ۱۰ سالگی، با رضایت خانواده خود یکی از بیضه‌هایش را برای نگهداری و استفاده احتمالی در آینده خارج کرد تا منجمد شود.

این مرد در سال ۲۰۲۲ به مرکز Brussels IVF در دانشگاه VUB مراجعه کرد و تمایل خود را برای پدر شدن در آینده ابراز داشت. بررسی‌ها نشان داد که در بیضه او هیچ اسپرم زنده‌ای وجود ندارد. در نتیجه، او درخواست داد که از بافت بیضه‌ای که در کودکی منجمد کرده بود، استفاده شود.

در سال ۲۰۲۵، در قالب یک کارآزمایی بالینی، این بیمار تحت عمل جراحی قرار گرفت تا ۴ پیوند در داخل بیضه و ۴ پیوند دیگر در کیسه بیضه‌اش انجام شود. اکنون، با گذشت یک سال، بخشی از این پیوند در حال تولید اسپرم بالغ و متحرک است.

چشم‌انداز آینده و محدودیت‌ها

پژوهشگران اعلام کرده‌اند که تنها بخش‌هایی از بیضه که حاوی این پیوند بوده، اسپرم زنده تولید می‌کنند و این نواحی به مجرای انتقال اسپرم بیمار متصل نیستند. این بدان معناست که احتمالاً اسپرم‌ها وارد مایع منی او نمی‌شوند. در نتیجه، اگر این بیمار بخواهد صاحب فرزند شود، به‌احتمال زیاد همچنان باید از روش‌های تخصصی باروری استفاده کند؛ روش‌هایی که در آن‌ها اسپرم و تخمک با دقت در آزمایشگاه با یکدیگر ترکیب می‌شوند. با این حال، اکنون امکان پدر شدن برای او وجود دارد.

هرچند این مطالعه هنوز باید توسط کارشناسان مستقل بررسی شود و یک مورد بالینی به‌تنهایی برای اثبات موفقیت این روش کافی نیست، اما مطالعه بروکسل امید تازه‌ای ایجاد کرده است که سلول‌های منجمدشده مربوط به باروری بتوانند کارایی خود را پس از سال‌ها حفظ کنند. همچنین آنها گفته‌اند که بافت نابالغ و منجمدشده این بیمار «تعداد بسیار پایینی» سلول بنیادی اسپرم‌ساز داشته، اما حتی همین تعداد اندک نیز پس از پیوند برای آغاز تولید اسپرم کافی بوده است.