خبر کامل
فرهنگسرای حماسه و شاهنامه مشهد: از امید بازگشایی تا ابهام در کارکرد
شهر مشهد، که از دیرباز با نام حکیم ابوالقاسم فردوسی گره خورده است، مدتی پیش شاهد بازگشایی «فرهنگسرای حماسه و شاهنامه» پس از سال‌ها تعطیلی بود. اما این بازگشایی، آن‌گونه که دوست‌داران فرهنگ و ادب انتظار داشتند، محقق نشد؛ مکانی که قرار بود مأمن کودکان و نوجوانان برای آموختن نقالی، شاهنامه‌خوانی و پیوند با ریشه‌های هویتی‌شان باشد، امروز تنها میزبان یک کلاس رباتیک است.
شاهنامه: شناسنامه فرهنگی ایران
شاهنامه تنها یک کتاب نیست، بلکه شناسنامه فرهنگی و هویت ملی ماست. نادیده گرفتن این اثر ارزشمند، به معنای فراموشی تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران است. با این حال، در مشهد، شهر همسایه حکیم توس، سال‌هاست که فقدان یک مرکز تخصصی برای ترویج آموزه‌های شاهنامه در میان کودکان و نوجوانان احساس می‌شود. مرکزی که به طور مداوم و ویژه کودک و نوجوان، کلاس‌های نقالی، شاهنامه‌خوانی، نقاشی، تئاتر و هنرهای مرتبط با شاهنامه را برگزار کند. خبر بازسازی و احیای فرهنگسرای حماسه و شاهنامه در ابتدای سال جاری، بارقه‌ای از امید را در دل علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب این مرز و بوم روشن کرد.
انتظار می‌رفت این فرهنگسرا در بلوار کلاهدوز مشهد، پس از بازسازی و افتتاح مجدد توسط سازمان فرهنگی شهرداری، این خلأ را پر کرده و به پناهگاهی برای علاقه‌مندان به این گنجینه ارزشمند تبدیل شود. اما این انتظار به سراب بدل شد؛ با وجود صرف هزینه برای تعمیر، بازسازی و تجهیز، در حال حاضر تنها یک کلاس رباتیک در هفته در این فرهنگسرا برگزار می‌شود و پس از گذشت چندین ماه، رونق چندانی ندارد. این در حالی است که کودکان و نوجوانان مشهدی نیازمند فضایی هستند که در آن با داستان‌های شاهنامه، آیین‌های کهن ایرانی و ارزش‌های اخلاقی و انسانی این اثر سترگ آشنا شوند.
چرا شهرداری مشهد؟
پرسش اینجاست که چرا شهرداری مشهد، به جای استفاده از ظرفیت‌های فرهنگسرای حماسه و شاهنامه برای تحقق اهداف فرهنگی و هنری مورد انتظار و توجه به دغدغه‌های شاهنامه‌دوستان، از تمام ظرفیت‌های موجود برای رونق و دمیدن روحی تازه به این مجموعه استفاده نمی‌کند؟
خانه به دوشی اهالی کتاب
در پی بررسی این مسئله، نوید موسوی، استاد دانشگاه، پژوهشگر تاریخ و فعال کتابخوانی، به خبرنگار مهر گفت: «طی سال‌های گذشته جلسات کتابخوانی در مشهد به شکل قابل‌توجهی رو به رشد بوده است، اما همواره محل برگزاری این جلسات یکی از چالش‌های بزرگی است که مدیران این جلسات با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. هیچ‌کدام از نهادها و سازمان‌های فرهنگی شهر، با وجود داشتن مکان‌های بسیار برای برگزاری جلسات کتاب‌محور، معمولاً از امکانات موجود چیزی در اختیار اهالی کتاب نمی‌گذارند.»
«این نقل مکان و خانه‌به‌دوشی، همیشه معضل بزرگی است که برگزارکنندگان جلسات کتابخوانی با آن مواجه هستند. در نهایت هم مجبور هستیم با پرداخت هزینه، به کافه‌کتاب‌ها برویم. در صورتی که ما به جز یک مکان، چیز دیگری از مسئولان فرهنگی شهر نمی‌خواهیم.»
موسوی افزود که مکان مناسب برای یک دورهمی کتاب باید دسترسی مناسب برای شهروندان و امکاناتی در حد سرمایش و گرمایش داشته باشد و فقدان همین موضوع در مشهد به یک معضل تبدیل شده است. او پیشنهاد کرد که سازوکاری تعریف شود تا «چراغ کتاب در این فضاها روشن شود» و اهالی کتاب خانه‌به‌دوش نباشند.
وقتی فرهنگ زینت‌المجالس می‌شود
یوسف بینا، شاعر و مدرس دانشگاه، با اشاره به غلبه نگاه اقتصادی بر امور فرهنگی، اظهار کرد: «گاهی در شهرداری نگاه‌های اقتصادی صرف و سودمحور حتی در امور فرهنگی غلبه پیدا می‌کند و مدیران مربوط به کارهای فرهنگی به چشم کارهای بدون بازده اقتصادی نگاه می‌کنند و در نتیجه فرهنگ را امری تزئینی، اضافی و زینت‌المجالس تلقی می‌کنند، در حالی که می‌دانیم فرهنگ امری ضروری‌تر از ضروری و با نتیجه‌بخشی درازمدت است.»
وی تأکید کرد که این نگاه درباره فرهنگسراها فاجعه‌بار است و به تعطیلی مراکز فرهنگی شهر می‌انجامد. برای درمان این معضل، بینا دو راهکار ارائه داد:
- مدیران فرهنگی متخصص: به‌کارگیری مدیرانی در سمت‌های فرهنگی شهرداری که خود اهل فرهنگ باشند و سابقه فعالیت‌های عام‌المنفعه فرهنگی داشته باشند.
- واگذاری به اهالی فرهنگ: واگذاری گردانندگی و فعالیت در فرهنگسراها به خود اهالی فرهنگ و هنر برای بازگرداندن روح فرهنگی به این اماکن.
فرهنگسرای شاهنامه و حماسه در مرحله بهره‌برداری
در پاسخ به این مطالبات، جلیل بامشکی، معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد، اعلام کرد: «فرهنگسرای شاهنامه و حماسه در آستانه بهره‌برداری کامل است و به زودی کلاس‌ها و پروژه‌های ملی کودک‌محور در آن برگزار خواهد شد.»
وی افزود که این فرهنگسرا هم‌زمان با طی مراحل نهایی تجهیز، فعالیت‌های آموزشی خود را آغاز کرده و با برگزاری کلاس‌های تخصصی و اجرای پروژه‌های فرهنگی شاخص، به یکی از پایگاه‌های نوین ترویج هویت ایرانی و ادبیات حماسی برای کودکان و مربیان تبدیل می‌شود.
بامشکی با اشاره به فاز نخست راه‌اندازی این مرکز گفت: «در فاز نخست، کلاس‌های «شاهنامه‌خوانی» و «رباتیک» به صورت منظم در فرهنگسرا برگزار می‌شود که هدف از آن، پیوند خلاقیت، فناوری و هویت فرهنگی در میان کودکان و نوجوانان است.»
برنامه‌های آینده
معاون شهرداری مشهد به برنامه‌های آینده این فرهنگسرا اشاره کرد:
- اجرای پروژه «کودک و شاهنامه» در ابتدای سال آینده با رویکردی نوآورانه.
- برگزاری تورهای آموزشی آرامگاه فردوسی ویژه مخاطبان در طول سال.
- اجرای پروژه «آموزش مربیان شاهنامه» با هدف توانمندسازی مربیان.
به گفته بامشکی، فرهنگسرای شاهنامه و حماسه با تکمیل فرآیند تجهیز و توسعه برنامه‌ها، قصد دارد به قطب تخصصی آموزش و ترویج فرهنگ حماسی و ادبیات فاخر ایرانی در سطح شهر و کشور تبدیل شود و به زودی با تکمیل کادر اداری، به صورت تمام‌وقت پاسخگوی علاقه‌مندان خواهد بود.
ابهامات و انتظارات
با وجود اظهارات امیدوارکننده معاون شهرداری مشهد، ابهاماتی در خصوص رویکرد عملیاتی این مرکز وجود دارد. تأکید بر پیوند خلاقیت، فناوری و هویت فرهنگی با برگزاری کلاس‌های رباتیک در کنار شاهنامه‌خوانی، اگرچه در ظاهر مثبت است، اما نمی‌تواند توجیهی برای کمرنگ شدن نقش اصلی این مرکز در ترویج و آموزش تخصصی شاهنامه و فرهنگ ایرانی باشد.
پروژه‌هایی نظیر «کودک و شاهنامه»، «آموزش مربیان شاهنامه» و تورهای آموزشی آرامگاه فردوسی، نویدبخش توجه به اهداف اولیه تأسیس این فرهنگسرا هستند. اما تحقق این برنامه‌ها و تبدیل فرهنگسرای حماسه به قطب تخصصی آموزش و ترویج فرهنگ حماسی و ادبیات فاخر ایرانی، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، تخصیص منابع کافی و تعهد جدی به اهداف فرهنگی است.
انتظار می‌رود سازمان فرهنگی شهرداری مشهد با جدیت بیشتری زمینه را برای فعالیت‌های تخصصی در حوزه شاهنامه و فرهنگ ایرانی در فرهنگسرای حماسه و شاهنامه فراهم کند و این مرکز را به مکانی برای شکوفایی استعدادهای کودکان و نوجوانان در این زمینه تبدیل کند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۵:۰۰ - ۱۴۰۵/۰۲/۱۷