وضعیت ناوگان قطار شهری مشهد: چالش‌ها، پیشرفت‌ها و افق ۱۴۰۶

وضعیت خطوط یک و دو: از تحریم تا تکمیل

خط یک: پیگیری تأمین ۱۲۰ واگن

بر اساس طرح اولیه، خط یک مترو مشهد به ۱۲۰ دستگاه واگن نیاز داشت. فرآیند تأمین ۶۰ واگن نخست از سال ۱۳۸۹ آغاز شد، اما به دلیل تحریم‌های ظالمانه و چالش‌های مالی، شهرداری مشهد در سال‌های گذشته نتوانست ۶۰ واگن دوم را تأمین کند. با این حال، سال گذشته قراردادی با شرکت مپنا برای تأمین ۶۰ واگن دیگر منعقد شد. در حال حاضر، شرکت بهره‌برداری قطار شهری و شهرداری مشهد با جدیت پیگیر اجرای این قرارداد هستند تا ظرفیت ناوگان خط یک به ۱۲۰ واگن کامل برسد.

خط دو: تکمیل ناوگان با ۱۰۰ واگن

در خط دو مترو، ظرفیت طراحی ۱۰۰ دستگاه واگن بوده است. فرآیند خرید این واگن‌ها از سال ۱۳۹۳ آغاز و از سال ۱۳۹۵ به‌تدریج وارد ناوگان شد. خوشبختانه، تمامی ۱۰۰ واگن مورد نیاز خط دو خریداری و تأمین شده است و این خط با کمبود ناوگان مواجه نیست.

چالش‌های خط سه و تغییر رویکرد دولت

نیاز به ۲۱۰ واگن و استفاده موقت از ناوگان خط دو

طراحی کامل خط ۳ مترو مشهد به ۲۱۰ دستگاه واگن نیاز دارد که در حال حاضر هیچ واگن اختصاصی برای آن وجود ندارد. با راه‌اندازی فاز اول خط ۳ (۶ کیلومتر)، فعلاً از واگن‌های خط ۲ برای سرویس‌دهی استفاده می‌شود. توافق شده است که ۶۰ دستگاه واگن از محل قرارداد خرید واگن‌های تهران از چین به مشهد اختصاص یابد، اما هنوز خروجی عملیاتی مشاهده نشده و واگن‌های تهران نیز خریداری نشده‌اند. مشهد در لیست اولویت‌های دولت پس از تهران قرار دارد، اما خرید جدیدی صورت نگرفته است.

مدیرعامل شرکت قطار شهری شهرداری مشهد: «اگر ۶ کیلومتر بعدی خط ۳ نیز وارد مدار شود و حجم مسافر در خط ۲ افزایش شدیدی نداشته باشد، شاید بتوان همچنان با کمک گرفتن از ناوگان خط ۲ مدیریت کرد. فعلاً این ۶ کیلومتر را با ۲ واگن اداره می‌کنیم و امکان مدیریت تا ۱۰ کیلومتر مسیر با ۲ یا ۳ واگن وجود دارد، اما فراتر از آن دیگر پاسخگو نخواهد بود.»

تغییر رویکرد دولت در تأمین ناوگان

کیامرز به تغییر رویکرد دولت در تأمین ناوگان از سال ۱۴۰۱ اشاره کرد. پیش از این تاریخ، شهرداری‌ها با کمک دولت اقدام به خرید واگن می‌کردند، اما از سال ۱۴۰۱ به بعد، دولت اعلام کرده است که متولی خرید واگن برای کل کشور خواهد بود.

جایگاه مشهد در مقایسه با سایر کلان‌شهرها

مدیرعامل شرکت قطار شهری شهرداری مشهد با مقایسه وضعیت مترو مشهد با سایر کلان‌شهرهای کشور، مشهد را در حوزه قطار شهری پیشرو دانست. او به وضعیت شهرهایی مانند قم، کرج و شیراز اشاره کرد که با وجود آماده‌سازی خطوط یا راه‌اندازی آن‌ها، با کمبود شدید واگن مواجه هستند. به گفته وی، مشهد با وجود تمامی چالش‌ها، بهترین شرایط را در کشور دارد.

• قم: ۶ کیلومتر از خط یک حدود ۳ سال است که آماده شده اما به دلیل نداشتن واگن راه‌اندازی نمی‌شود.
• کرج و شیراز: با وجود راه‌اندازی خطوط، با کمبود شدید واگن مواجه هستند.

افق ۱۴۰۶: پایان حفاری تونل‌های مصوب

پیشرفت حفاری خطوط ۳ و ۴

در حال حاضر، حفاری ۲۱ کیلومتر از خط ۳ و ۶ کیلومتر از خط ۴ در حال انجام است. پیش‌بینی می‌شود در صورت تأمین به‌موقع منابع مالی، کل حفاری تونل‌های مصوب شهر مشهد (خطوط ۳ و ۴) تا پایان سال ۱۴۰۶ به اتمام برسد. پس از پایان حفاری تونل، ایستگاه‌ها به‌صورت فازبندی‌شده و در مقاطع ۶ کیلومتری اجرا خواهند شد، زیرا هزینه‌های ساخت ایستگاه بسیار بالا است.

چالش‌های اجرای پروژه‌های زیرزمینی

کیامرز به چالش‌های اجرای پروژه‌های زیرزمینی از جمله تکنولوژی‌های پیچیده، نشست‌های ناگهانی زمین و خطر ریزش اشاره کرد. او تأکید کرد که بزرگترین دغدغه، کار به گونه‌ای است که کمترین تبعات برای مردم ایجاد شود. خوشبختانه، در ۲۰ سال گذشته، مترو مشهد کمترین حادثه و تبعات شهری را داشته است، به‌ویژه اینکه پس از خط یک، تونل‌ها در عمق بیشتری حفاری شدند تا مزاحمتی برای شهروندان ایجاد نشود.

نیاز به ۵۰ میلیون دلار اعتبار برای هر کیلومتر

اصلی‌ترین چالش پیش‌رو، تأمین منابع مالی است. ساخت هر کیلومتر مترو به ۵۰ میلیون دلار اعتبار نیاز دارد که رقم بسیار سنگینی است. اگر دولت منابع مالی را به‌موقع تأمین کند، پروژه‌ها با سرعت بسیار بیشتری به بهره‌برداری خواهند رسید.