امید و تردید: آینده توافق صلح ترامپ با ایران در هاله‌ای از ابهام

نزدیکی به توافق یا «لیست آرزوها»؟

ایران روز چهارشنبه اعلام کرد که در حال بررسی پیشنهاد جدید واشنگتن است. در همین حال، رسانه‌های آمریکایی به نقل از مقام‌های ناشناس گزارش دادند که دو طرف به یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای برای پایان دادن به درگیری‌ها در خلیج فارس نزدیک شده‌اند. یک منبع نزدیک به میانجی‌ها در پاکستان نیز به خبرگزاری رویترز گفته است: «خیلی زود این پرونده را خواهیم بست. داریم به نتیجه می‌رسیم.»

اما تنها چند ساعت پس از آنکه دونالد ترامپ شامگاه سه‌شنبه در شبکه تروث سوشال نوشت که برای بررسی امکان «نهایی و امضا شدن توافق»، پروژه آزادی را متوقف می‌کند، لحن او ناگهان تغییر کرد. او صبح چهارشنبه گفت توافق با ایران یک «فرض بزرگ» است و اگر حاصل نشود، بمباران‌ها با «سطح و شدتی بسیار بالاتر از قبل» از سر گرفته خواهد شد. این تهدید کمتر از ۲۴ ساعت پس از آن مطرح شد که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در کاخ سفید اعلام کرده بود عملیات «خشم حماسی» – حملات نظامی تحت رهبری آمریکا علیه ایران – به پایان رسیده است.

با این حال، ترامپ کمی بعد در همان روز، در تماس تلفنی کوتاهی با شبکه پی‌بی‌اس درباره دستیابی به توافق با ایران ابراز خوش‌بینی کرد، هرچند پذیرفت که تاکنون چنین توافقی دور از دسترس بوده است.

تردیدها و تناقضات

وب‌سایت اکسیوس و خبرگزاری رویترز گزارش داده بودند که واشنگتن و تهران به یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای و ۱۴ بندی برای پایان دادن به جنگ نزدیک شده‌اند. گفته می‌شود هدف این طرح پایان دادن به درگیری‌هاست و پس از آن، گفت‌وگوهایی برای بازگشایی تنگه هرمز، رفع تحریم‌ها و محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران آغاز خواهد شد. اما اکسیوس هم‌زمان گزارش داد که برخی مقام‌های آمریکایی نسبت به امکان دستیابی به توافق و حتی اینکه چه کسی در میان جناح‌های مختلف رهبری ایران چنین توافقی را تایید خواهد کرد، تردید دارند.

در ایران نیز ابراهیم رضایی، نماینده مجلس و سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، در شبکه ایکس نوشت که ۱۴ بندی که اکسیوس گزارش کرده، چیزی جز «لیست آرزوهای» آمریکایی‌ها نیست. او افزود اگر آمریکایی‌ها «امتیازات لازم را ندهند»، ایران «دست به ماشه و آماده» اقدام خواهد بود.

گرنت راملی، مشاور پیشین سیاست‌های خاورمیانه در دولت‌های جو بایدن و دونالد ترامپ و عضو اندیشکده «موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک»، در گفتگو با بی‌بی‌سی اظهار داشت: «با توجه به شیوه‌ای که دولت پروژه آزادی را اعلام کرد و تنها چند ساعت بعد ناگهان آن را به حالت تعلیق درآورد، مشخص است که آن‌ها دستیابی به توافق را ممکن می‌دانند. اما ما قبلا هم چنین وضعیتی را دیده‌ایم و شاهد بوده‌ایم که مذاکرات در آخرین لحظه به دلایل مختلف فروپاشیده است.»

دونالد ترامپ از زمان اعلام آتش‌بس در ۷ آوریل بارها گفته که توافق نزدیک است. او روز ۱۷ آوریل به شبکه سی‌بی‌اس گفته بود ایران «با همه چیز موافقت کرده» و اجازه خواهد داد آمریکا اورانیوم غنی‌شده این کشور را خارج کند؛ ادعایی که مقام‌های تهران به صراحت رد کردند.

پیچیدگی‌های فنی و سیاسی

گرنت راملی تاکید کرد که حتی اگر بر سر یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای توافق شود، «بسیار بعید» است که همه مسائل حل‌وفصل شود، به ویژه با توجه به جنبه‌های بسیار فنی یک توافق درباره مواد هسته‌ای ایران. او یادآور شد که در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما، بیش از ۲۰ ماه طول کشید تا جزئیات دقیق توافق هسته‌ای ایران نهایی شود.

کارشناسان حمل‌ونقل دریایی می‌گویند «پروژه آزادی» که روز یکشنبه اعلام شد، در ساعات اولیه تاثیر محدودی داشت و تنها تعداد اندکی از کشتی‌ها از تنگه عبور کردند.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در اندیشکده گروه بین‌المللی بحران، به بی‌بی‌سی گفت واکنش ایران به این عملیات – که شامل تیراندازی به کشتی‌ها و حمله به اهدافی در امارات متحده عربی بود – احتمالا دونالد ترامپ را متقاعد کرده که این طرح «قرار نیست مشکل را حل کند». او افزود: «در این دولت هیچ‌گونه فرایند سیاست‌گذاری واقعی وجود ندارد. رئیس‌جمهور بیش از آنکه بر اساس روندهای مشخص تصمیم بگیرد، بر پایه انگیزه‌های آنی عمل می‌کند و به همین دلیل است که مدام شاهد تناقض هستیم.»

میک مالروی، معاون پیشین دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه در پنتاگون، نیز گفت ارتباط میان توقف پروژه آزادی و احتمال توافق صلح همچنان مبهم است. او گفت: «مشخص نیست توقف پروژه آزادی به دلیل این یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای بوده یا به این خاطر که ۱۵۰۰ کشتی گرفتار پشت تنگه هرمز، حتی با وجود چتر امنیتی آمریکا نیز حاضر به عبور نبودند. احتمالا ایران هم در تلاش است پاسخ این سوال را دریابد.»