«بادها» اثر ماریو بارگاس یوسا: رمانی تأملی درباره پیری، تنهایی و دگرگونی‌های مدرن

رمان «بادها» (Los vientos)، اثری کوتاه و عمیق از ماریو بارگاس یوسا، نویسنده برجسته پرویی و برنده جایزه نوبل ادبیات، در سال ۲۰۲۱ منتشر شد. این کتاب با رویکردی تأملی و درون‌گرایانه، بر ذهن و خاطرات انسانی تمرکز دارد و ساختاری ساده‌تر از آثار شاخص پیشین نویسنده ارائه می‌دهد.

بارگاس یوسا: آخرین غول ادبی معاصر

مهدی سرایی، مترجم «بادها»، در مقدمه کتاب به جایگاه رفیع بارگاس یوسا در ادبیات معاصر اشاره می‌کند. این نویسنده با عضویت در فرهنگستان زبان فرانسه و تکیه بر کرسی الکسی دو توکویل، نام خود را جاودانه ساخته است. او در آثار بی‌پروا و پرشمار خود به مقوله‌هایی چون حضور دیکتاتورهای نظامی، ایدئولوژی‌ستیزی، آرمان‌گرایی و فرهنگ بومی پرو و آمریکای لاتین پرداخته است. یوسا، که بیش از سه دهه در ستون «سنگ محک» روزنامه ال پائیس قلم می‌زند، تقریباً تمامی جوایز مهم ادبی را از آن خود کرده است.

سرگردانی در مادرید و پیچ‌وخم‌های ذهن

داستان «بادها» حول محور پیرمردی در شهر مادرید می‌چرخد که پس از خروج از سینما، در میان وزش بادی شدید، راه خانه خود را گم می‌کند. این سرگردانی فیزیکی در خیابان‌ها، با آشفتگی‌ها و تداعی‌های ذهنی او درهم می‌آمیزد و روایت به شیوه‌ای از جریان سیال ذهن پیش می‌رود. بخش عمده‌ای از رمان به بازخوانی خاطرات گذشته، به‌ویژه رابطه شکست‌خورده او با همسرش، و همچنین تأملاتی عمیق درباره تغییرات اجتماعی و فرهنگی اختصاص دارد.

تصویری از آینده مادرید و سنت‌های فراموش‌شده

بارگاس یوسا در «بادها» تصویری از آینده شهر مادرید ارائه می‌دهد که از زبان پیرمردی روایت می‌شود که گاه دچار فراموشی است. این اثر کوتاه، مبتنی بر تک‌گویی درونی است و بیش از آنکه بر پیرنگی پیچیده تمرکز کند، به لایه‌های روان‌شناختی شخصیت اصلی و تأملات ذهنی او می‌پردازد. راوی، دلبسته سنت‌هایی چون کتاب کاغذی، کتابخانه، روزنامه، سینما، تئاتر، عشق‌ورزی و کباب گوشت است. اما در دنیایی که او توصیف می‌کند، بسیاری از این عناصر در حال حذف شدن هستند.

پیرمرد با مقایسه گذشته و حال، مخاطب را به تأمل درباره تغییرات فرهنگی و اجتماعی و سرنوشت این سنت‌ها وا می‌دارد. او دیگر در میان جوانانی که کتاب نمی‌خوانند و فیلم را در صفحه‌های کوچک موبایل می‌بینند، احساس غریبگی می‌کند. تنها امید او به دوست قدیمی‌اش «اوسوریو» است که حتی واقعی بودن او نیز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، تا او را از این هزارتوی سردرگمی نجات دهد.

بخشی از رمان «بادها»

«هیچ کدام از آثار رمان‌نویسان قدیمی را که اکنون از آنها لذت می‌برم نیافتم. از وقتی عادت مطالعه رمان‌های کامپیوتری رونق یافت عطای خواندن آثار منتشر شده را به لقایش بخشیدم؛ «نوشتن» آن آثار چرندی بیش نیست. وقتی این روند اختراع شد، ابتدا نوعی سرگرمی دیگر به نظر می‌رسید، از همان‌هایی که هر روز ظهور می‌کنند و همچون مُدهای زودگذر عمر چندانی ندارند. چه کسی می‌خواست رمان‌هایی را جدی بگیرد که کامپیوتر مطابق با خواسته مشتری تولید می‌کرد: «داستانی در قرن نوزدهم با این مشخصات می‌خواهم: صحنه‌های دوئل، عشق‌های تراژیک، صحنه‌هایی عاشقانه با حضور یک توله سگی از نژاد کاوالیر و کشیشی غلام باره.» همچون کسی که همبرگر یا هات داگی را با خردل و سس گوجه فراوان سفارش می‌داد. اما این مُد گسترش یافت، ماندگار شد، و حالا مردم، آن جمعیت اندک کتاب خوان، فقط همان رمان‌هایی را می‌خوانند که ساختار آهنی یا پلاستیکی آن را خودشان تعیین می‌کنند! دیگر نمی‌توان گفت که رمان نویسی باقی مانده؛ بهتر است بگوییم همه ما رمان نویس شده ایم؛ گرچه این گزاره هم غلط است. کامپیوتر تنها نویسنده زنده ای است که هنوز در این جهان پرسه می‌زند؛ به همین دلیل ما کتاب‌خوان‌های وفادار به سنت و رمان‌های واقعی همچون آثار سروانتس، تولستوی، ویرجینیا وولف یا فاکنر ناگزیر از خواندن آثار رمان‌نویسان مرده و بر طاقِ نسیان گذاشتن نویسندگان زنده هستیم.»

مضامین اصلی رمان و نماد «باد»

در این رمان، بارگاس یوسا به موضوعاتی چون پیری، تنهایی، نوستالژی گذشته، دگرگونی ارزش‌های فرهنگی و بحران‌های جهان مدرن می‌پردازد. «باد» در این اثر، علاوه بر کارکرد واقعی در فضای داستان، نمادی از تغییر، بی‌ثباتی و آشفتگی درونی و اجتماعی به شمار می‌رود. برخی منتقدان این اثر را بازتابی از نگاه شخصی نویسنده به سال‌های پایانی زندگی و تحولات دنیای معاصر دانسته‌اند که انتشار آن بر زندگی شخصی او نیز تأثیرگذار بوده است.

رمان «بادها» با ترجمه مهدی سرایی، در ۸۴ صفحه توسط نشر افق منتشر شده و بارها تجدید چاپ گردیده است.