چالش کپی‌رایت در سینمای ایران: قاچاق فیلم و تضییع حقوق تولیدکنندگان

سینمای ایران، با وجود سال‌ها تجربه و حفظ کیفیت قابل قبول، دهه‌هاست که با چالش حل‌نشده حفظ و صیانت از حقوق مؤلف و تولیدکننده محتوا دست و پنجه نرم می‌کند. این معضل، که ریشه در سکوت قوانین ملی و عدم پیوستن ایران به کنوانسیون‌های بین‌المللی نظیر قانون کپی‌رایت دارد، منجر به تضییع منافع کلان سینما و ضرر و زیان گسترده برای تولیدکنندگان فیلم ایرانی شده است.

نقش قوانین ملی و بین‌المللی

خلاء قانونی و پیامدهای آن

هر محصول فرهنگی یا غیرفرهنگی برای تولید و عرضه نیازمند سرمایه‌گذاری و بازگشت آن است. در غیاب حمایت‌های قانونی داخلی و عدم عضویت ایران در معاهدات بین‌المللی کپی‌رایت، تولیدکنندگان فیلم ایرانی از امکان پیگیری حقوقی منافع مالی خود محروم مانده‌اند. این وضعیت، بستر را برای گسترش پدیده شوم قاچاق فیلم و عدم رعایت حقوق مادی و معنوی فراهم آورده است.

«در فضای کنونی جهانی و با گسترش روزافزون شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان، صاحبان این شبکه‌ها خود را ملزم به رعایت حقوق تولیدکنندگان فیلم در ایران نمی‌دانند.»

مسئولیت دولت و مخاطبان

مبارزه با قاچاق فیلم

وظیفه اصلی دولت، حفظ و صیانت از حقوق سینماگران و تولیدکنندگان فیلم ایرانی است. اما در کنار آن، مخاطبان نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند. بسیاری از فیلم‌هایی که در شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای، چه بی‌نام و نشان و چه با نام و نشان، پخش می‌شوند، فاقد قراردادهای حقوقی مالی با تهیه‌کنندگان سینمای ایران هستند. به صراحت می‌توان گفت که اکثر این فیلم‌ها به صورت قاچاق و دزدی در حال پخش هستند.

«ما از مخاطبان خود درخواست داریم که در جریان چنین اجحاف و تضییع حقوق تولیدکنندگان فیلم ایرانی باشند و اگر صاحبان سرمایه در داخل و خارج کشور دل در گرو فرهنگ ایران دارند، از دادن آگهی به این شبکه‌های دزد خودداری نمایند.»

این اقدام می‌تواند با اعمال فشار بر اداره‌کنندگان این شبکه‌ها، آنها را وادار به رعایت حقوق مادی و معنوی تولیدکنندگان فیلم ایرانی کند و گامی مؤثر در جهت حمایت از صنعت سینمای کشور باشد.