جنگ آمریکا و ایران: نقطه عطفی در نظم جهانی و چالش اعتبار واشنگتن

چالش اعتبار جهانی آمریکا

این درگیری فراتر از یک بحران منطقه‌ای، باور جهانی به نحوه استفاده آمریکا از قدرت را به چالش می‌کشد. با وجود برتری نظامی، نفوذ جهانی آمریکا به اعتبار و اعتماد سایر کشورها به پیش‌بینی‌پذیری و خویشتن‌داری این کشور وابسته است. از بین رفتن این اعتماد می‌تواند به یک نقطه عطف تاریخی منجر شود.

برای دهه‌ها، رهبری آمریکا بر ترکیبی از قدرت و پیش‌بینی‌پذیری استوار بود. اما اکنون این فرض در حال تضعیف است. درخواست‌ها برای «استقلال راهبردی» در اروپا افزایش یافته و در خاورمیانه و آسیا، کشورها خود را برای محدودیت‌های احتمالی قدرت آمریکا آماده می‌کنند.

در یک نظام رقابتی، همکاری کشورها بر پایه انتظار ثبات است، نه اعتماد مطلق. وقتی این انتظار از بین برود، رفتارها تغییر می‌کند: هم‌پیمانی‌ها مشروط می‌شوند، سیاست‌های احتیاطی در پیش گرفته می‌شود و همکاری‌ها محدودتر می‌گردد. جنگ‌ها این روند را تسریع می‌کنند و با آسیب به اعتبار و گسترش تعهدات راهبردی، به تدریج اعتماد متحدان را کاهش می‌دهند.

راهبرد مقاومت نامتقارن ایران

در این تحلیل، رویکرد و پایداری ایران نقش مهمی ایفا می‌کند. ایران به جای برابری مستقیم با قدرت آمریکا، از راهبرد مقاومت نامتقارن استفاده می‌کند. این راهبرد بر جذب فشارها و تحمیل هزینه‌هایی بر رقیب قدرتمندتر تمرکز دارد. در این رویکرد، تاب‌آوری و پایداری مهم‌تر از پیروزی سریع است و ادامه مقاومت بر تشدید ناگهانی تنش ارجحیت دارد.

• توانایی‌های غیرمتمرکز: استفاده از قابلیت‌های پراکنده برای پیچیده کردن اقدامات دشمن.
• شبکه‌های منطقه‌ای: بهره‌گیری از متحدان و گروه‌های منطقه‌ای برای افزایش بازدارندگی.
• بازدارندگی غیرمستقیم: ایجاد هزینه‌های غیرقابل پیش‌بینی برای طرف مقابل.

این رویکرد مزیت را از سرعت به زمان منتقل می‌کند. هرچه درگیری طولانی‌تر شود، فشار سیاسی و اقتصادی بیشتری بر قدرت بزرگ‌تر وارد می‌شود. آنچه در ابتدا نمایش قدرت به نظر می‌رسد، به آزمونی برای میزان پایداری تبدیل می‌گردد و احتمال پیروزی سریع را کاهش می‌دهد.

پیامدهای جهانی جنگ با ایران

پیامدهای این وضعیت تنها به ایران محدود نمی‌شود. اگر کشوری ضعیف‌تر بتواند فشار را تحمل کند و هزینه‌های واقعی بر طرف مقابل تحمیل کند، این تجربه می‌تواند بر شیوه دفاع سایر کشورها از حاکمیت خود در آینده تأثیر بگذارد.

تهدید زیرساخت‌های حیاتی و بازارهای جهانی

جنگ گسترده با ایران می‌تواند زیرساخت‌های حیاتی جهانی، به‌ویژه تنگه هرمز را تهدید کند. حدود یک‌پنجم نفت جهان از این تنگه عبور می‌کند و هرگونه اختلال در آن می‌تواند:

• بازارهای جهانی را دچار شوک کند.
• قیمت انرژی را به شدت افزایش دهد.
• بی‌ثباتی اقتصادی گسترده‌ای ایجاد کند.

تغییر نظم سیاسی جهانی

پیامد عمیق‌تر این جنگ ممکن است سیاسی باشد. نظم جهانی پس از جنگ سرد نه تنها بر قدرت آمریکا، بلکه بر این باور استوار بود که این قدرت با ثبات و خویشتن‌داری به کار گرفته می‌شود. اگر این تصور از میان برود، نظام بین‌الملل نیز تغییر خواهد کرد و به فضایی سیال‌تر و رقابتی‌تر تبدیل خواهد شد.

در چنین شرایطی، رفتار بازیگران نیز تغییر می‌کند: متحدان با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند و رقبا فرصت‌های جدید را می‌آزمایند. کاهش اعتبار یک قدرت، جسارت رقبا را افزایش داده و می‌تواند نظام بین‌الملل را بی‌ثبات‌تر کند. در این وضعیت، بازدارندگی کمتر قابل اعتماد شده و احتمال خطا افزایش می‌یابد.

نقطه عطف تاریخی و آینده جهان

تحولات بزرگ در سیاست جهانی معمولاً از طریق انباشته شدن تردیدها رخ می‌دهند؛ انتظارات تغییر می‌کند، فرضیات قدیمی تضعیف می‌شود و پایه‌های نظم جهانی به تدریج فرسوده می‌گردد. البته هر بحرانی به نقطه عطف تاریخی تبدیل نمی‌شود، اما اثر ماندگار آن بر نحوه درک کشورها از قدرت و خطر، تعیین‌کننده است.

اگر جنگ با ایران این تصور را تقویت کند که آمریکا کمتر قابل پیش‌بینی، خویشتن‌دار یا قابل اعتماد شده است و همزمان نشان دهد که مقاومت طولانی می‌تواند حاکمیت کشورها را در برابر قدرت‌های بزرگ حفظ کند، آن‌گاه تغییری که اکنون آغاز شده سرعت بیشتری خواهد گرفت.

نتیجه چنین روندی فروپاشی ناگهانی نظم جهانی نخواهد بود، بلکه تحولی تدریجی است که به ائتلاف‌های ضعیف‌تر، سیاست‌های احتیاطی بیشتر و نظمی جهانی پراکنده‌تر و رقابتی‌تر منجر می‌شود. تاریخ در حال نظاره است که چگونه قدرت به کار گرفته می‌شود، اعتبار چگونه حفظ یا از دست می‌رود و این تصمیم‌ها چگونه انتظارات سایر کشورها را تغییر می‌دهد. پیامدهای ساختاری این جنگ، نحوه برداشت کشورها از قدرت و جایگاه خود در نظم جهانی را دگرگون خواهد کرد.