آغاز کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه تاریخی قدبرا الیگودرز پس از ۳۳ سال

رازگشایی از معماری دست‌کند قدبرا

محوطه باستانی قدبرا، که سال‌ها زیر لایه‌های خاک و رسوبات پنهان مانده بود، اکنون با ورود تیم‌های باستان‌شناسی، به تدریج در حال آشکار ساختن اسرار خود است. بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که قدبرا نمونه‌ای بارز از معماری دست‌کند است؛ سازه‌هایی که بدون استفاده از مصالح ساختمانی و تنها با بهره‌گیری از بستر طبیعی زمین شکل گرفته‌اند.

این نوع معماری، پاسخی هوشمندانه به شرایط اقلیمی، به‌ویژه سرمای شدید شرق لرستان، به شمار می‌رود و از نظر ساختار و کارکرد با برخی شهرهای زیرزمینی ایران، مانند سامن در همدان و نوش‌آباد در کاشان، قابل مقایسه است.

یافته‌های کلیدی و اهمیت تاریخی

• دالان‌ها و اتاق‌ها: تاکنون مجموعه‌ای از دالان‌ها و دهانه دو اتاق شناسایی و رمزگشایی شده است.
• شواهد گسترش: نشانه‌هایی از گستردگی بیشتر این محوطه به دست آمده که ادامه کاوش در فازهای بعدی را ضروری می‌سازد.
• سفالینه‌ها: سفالینه‌های کشف‌شده، که به عنوان شناسنامه این مجموعه شناخته می‌شوند، نشان می‌دهند این فضا از اواخر دوره ساسانی تا قرون میانی اسلامی مورد استفاده بوده است.

با وجود آسیب‌هایی که طی سال‌های گذشته بر اثر کشت و کار غیرمجاز و خاکبرداری‌های بی‌رویه به این محوطه وارد شده و ارتفاع تپه را کاهش داده است، در عمق زمین همچنان شواهدی از مهندسی دقیق و پیشرفته نیاکان ایرانی باقی مانده است.

قدبرا: میراثی ارزشمند با ظرفیت سایت‌موزه

کارشناسان معتقدند محوطه قدبرا با توجه به ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک سایت‌موزه دارد و می‌تواند به عنوان یکی از جاذبه‌های مهم تاریخی و گردشگری منطقه معرفی شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان، عطا حسن‌پور، با تأکید بر اهمیت این کاوش، اظهار داشت که این دومین تجربه کاوش معماری دست‌کند در استان لرستان پس از محوطه کوی کیوان ازنا است و قدبرا پتانسیل بالایی برای جذب گردشگر و پژوهشگران دارد.

هدف از اجرای فاز نخست این کاوش، حفاظت و شناسایی بخش‌های مختلف این سازه دست‌کند عنوان شده و در مراحل بعدی، تخلیه و رمزگشایی کامل دالان‌ها برای درک بهتر کاربری این مجموعه در دستور کار قرار دارد.

محوطه باستانی قدبرا که سال ۱۳۷۲ شناسایی و در سال‌های بعد ثبت و تعیین حریم شده است، اکنون با آغاز کاوش‌های علمی، به عنوان میراثی ارزشمند از دل خاک بیرون آمده تا بخشی از توان مهندسی و شیوه‌های زیست نیاکان ایرانی را روایت کند.

لرستان: مهد تمدن در زاگرس مرکزی

استان لرستان به عنوان یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های تمدنی غرب ایران، از دیرباز محل شکل‌گیری و تداوم استقرارهای انسانی بوده و شواهد باستان‌شناسی، قدمت سکونت در این منطقه را به هزاره‌های پیش از تاریخ می‌رساند. موقعیت جغرافیایی خاص، وجود دره‌های حاصلخیز و دسترسی به منابع آب، این استان را در ادوار مختلف، همواره به یکی از کانون‌های مهم زیست و فرهنگ در زاگرس مرکزی تبدیل کرده است.

از جمله آثار شاخص لرستان می‌توان به محوطه‌ها و غارهای پیش از تاریخ، آثار دوره‌های ایلامی، اشکانی و ساسانی و همچنین معماری‌های صخره‌ای و دست‌کند اشاره کرد که در نقاط مختلف استان پراکنده‌اند.

خرم‌آباد، مرکز استان، نیز به عنوان یکی از کهن‌ترین زیستگاه‌های انسانی در فلات ایران، با پیشینه‌ای که بر اساس شواهد باستان‌شناسی تا حدود ۶۳ هزار سال قدمت آن تخمین زده می‌شود، در سال‌های اخیر به دلیل جایگاه ویژه در مطالعات پیش از تاریخ و کشفیات مهمی همچون محوطه‌ها و غارهای باستانی، مورد توجه محافل علمی داخلی و بین‌المللی قرار گرفته است. ثبت جهانی محوطه‌های پیش از باستان این شهر در فهرست میراث فرهنگی یونسکو، جایگاه آن را در نقشه میراث جهانی تثبیت کرده است.