آتش‌سوزی ۳۶۰ هکتاری تالاب میقان اراک؛ بحرانی که با بی‌توجهی شعله‌ور شد

آتش‌سوزی گسترده در تالاب میقان اراک؛ هشداری برای آینده محیط‌زیست ایران

تالاب میقان اراک، نگین طبیعی استان مرکزی، بار دیگر شاهد حریقی گسترده بود که نه تنها صدها هکتار از نیزارهای ارزشمند آن را به کام خود کشید، بلکه زخم عمیقی بر پیکر اکوسیستمی وارد آورد که سال‌هاست تحت فشار بی‌توجهی‌ها، کمبود امکانات و هشدارهای نادیده‌گرفته‌شده، با بحران‌های محیط‌زیستی دست و پنجه نرم می‌کند. این حادثه، فراتر از یک اتفاق طبیعی، نشان‌دهنده تقابل طبیعت خسته با بی‌مبالاتی مزمن در حفاظت از محیط‌زیست است و زنگ خطری جدی برای آینده شکننده تالاب‌های ایران به شمار می‌رود.

جزئیات حادثه و ابعاد خسارت

آتش‌سوزی در تالاب میقان از عصر سه‌شنبه ۱۵ اردیبهشت آغاز شد و تا بامداد چهارشنبه ادامه یافت. این حادثه، ۳۶۰ هکتار از نیزارهای تالاب را دربر گرفت. امیر انصاری، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان مرکزی، در تشریح جزئیات این رویداد اظهار داشت که عملیات مهار آتش بیش از ۱۵ ساعت به طول انجامید و با حضور گسترده نیروهای امدادی، آتش‌نشانی و ستاد مدیریت بحران همراه بود.

• مدت زمان آتش‌سوزی: بیش از ۱۵ ساعت (از ۲ بعدازظهر سه‌شنبه تا ۵ بامداد چهارشنبه)
• مساحت درگیر آتش: حدود ۳۶۰ هکتار از نیزارها
• خسارت اولیه: تخمین ۱۵ میلیارد ریال

خوشبختانه، این آتش‌سوزی همزمان با پایان فصل مهاجرت پرندگان رخ داد و فصل جوجه‌آوری نیز هنوز آغاز نشده بود. به همین دلیل، تلفات پرندگان بسیار محدود و ناچیز گزارش شده است و پرندگان حاضر در منطقه نیز پیش از رسیدن شعله‌ها، از محدوده خطر خارج شدند.

چالش‌های مهار آتش در تالاب

عملیات مهار آتش در تالاب میقان با دشواری‌های فراوانی همراه بود. مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان مرکزی، شرایط خاص تالاب را عامل اصلی پیچیدگی عملیات دانست:

• بستر گل‌آلود: بخش عمده تالاب پوشیده از گل، آب، لجن و نیزارهای متراکم است.
• عدم کارایی ماشین‌آلات سنگین: لودرها در گل فرو می‌رفتند و بیل‌های مکانیکی نیز به دلیل وجود چاله‌های عمیق، بارها در تالاب گرفتار شدند.
• نیاز به تجهیزات تخصصی: نبود تراکتورهای ویژه تالابی که قابلیت حرکت روی آب و نیزار را دارند، مانع از ایجاد سریع «خط آتش‌بُر» و کنترل گسترش حریق شد.

با وجود این چالش‌ها، نیروهای امدادی با استقرار خودروهای آتش‌نشانی در حاشیه تالاب و استفاده از پودرهای خاموش‌کننده، تلاش گسترده‌ای برای جلوگیری از سرایت آتش به مراتع اطراف انجام دادند.

ریشه‌های بحران و هشدارهای نادیده‌گرفته‌شده

ریشه اصلی گسترش بی‌رویه نیزارها و افزایش خطر آتش‌سوزی در تالاب میقان، به ورود پساب‌های غنی از مواد مغذی و تصفیه‌نشده به تالاب بازمی‌گردد. این پساب‌ها که از شرکت آب و فاضلاب، شهرک‌های صنعتی، صنایع اطراف و برخی روستاها وارد تالاب می‌شوند، باعث رشد غیرطبیعی و متراکم نی‌ها شده‌اند.

محیط‌زیست طی سال گذشته بارها نسبت به این وضعیت هشدار داده و در جلسات ستاد مدیریت بحران استان نیز موضوع به‌صورت رسمی مطرح شده است. اگر این پساب‌ها مطابق استاندارد تصفیه شوند، رشد بی‌رویه نی‌ها کنترل خواهد شد و خطر وقوع آتش‌سوزی‌های گسترده نیز کاهش می‌یابد.

همچنین، کمبود اعتبارات برای خرید تجهیزات تخصصی تالابی، از جمله تراکتورهای ویژه، باعث شد که امکان تفکیک شطرنجی تالاب و ایجاد مسیرهای آتش‌بُر پیش از فصل گرما فراهم نشود؛ اقدامی که می‌توانست در صورت وقوع آتش‌سوزی، حریق را در محدوده‌ای کوچک‌تر محصور کند.

بررسی احتمال عمدی بودن حادثه

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان مرکزی اعلام کرد که بررسی‌ها درباره احتمال عمدی بودن آتش‌سوزی ادامه دارد. فردی در محدوده تالاب مشاهده شده که حضورش در آن شرایط غیرعادی بوده و دچار سوختگی‌هایی نیز شده است. نیروهای انتظامی در حال بررسی ابعاد موضوع هستند و در صورت اثبات عمدی بودن، فرد یا افراد مقصر باید پاسخگوی خسارت‌های واردشده باشند.

آتش‌سوزی در تالاب؛ تخریب یا بازسازی طبیعی؟

برخلاف آتش‌سوزی در جنگل‌ها که می‌تواند به نابودی کامل پوشش گیاهی منجر شود، در تالاب‌ها وضعیت متفاوت است. ریشه نی‌ها در بستر مرطوب و زیر آب باقی می‌ماند و پس از مدتی دوباره جوانه‌زنی و رشد آغاز می‌شود. در برخی موارد، آتش‌سوزی در نیزارها می‌تواند کارکردی مشابه «هرس طبیعی» داشته باشد و آفات و پوشش‌های فرسوده را از بین ببرد و زمینه را برای رویش مجدد نیزارها فراهم کند. با این حال، انتشار دود و آلودگی هوا همچنان مهم‌ترین پیامد منفی چنین حوادثی است که نگرانی جدی ساکنان منطقه و مسئولان را به دنبال دارد.

لزوم اقدامات فوری برای حفاظت از تالاب میقان

تالاب میقان اراک، یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های طبیعی کشور، نیازمند تصمیم‌های فوری، اجرای دقیق مصوبات زیست‌محیطی و سرمایه‌گذاری جدی برای پیشگیری از بحران‌های مشابه است. جلوگیری از ورود پساب‌های غیراستاندارد به تالاب و تجهیز محیط‌زیست به ماشین‌آلات تخصصی تالابی، دو اقدام فوری و ضروری برای حفاظت از این اکوسیستم ارزشمند است. حفاظت از تالاب‌ها، تنها صیانت از یک پهنه طبیعی نیست، بلکه دفاع از امنیت زیستی و آینده محیط‌زیست کشور به شمار می‌رود.