صنعت خودرو؛ قربانی خاموش تنش‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز

تأثیرات اقتصادی بحران بر صنعت خودرو

تا همین چند هفته پیش، تحلیلگران اقتصادی عمدتاً درباره اثر جنگ احتمالی ایران و آمریکا بر بازار نفت، قیمت بنزین و تورم جهانی بحث می‌کردند. اما اکنون توجه رسانه‌ها به سمت کارخانه‌های خودروسازی معطوف شده است؛ صنایعی که با کوچک‌ترین اختلال در زنجیره تأمین، به سرعت دچار بحران می‌شوند.

روزنامه گاردین گزارش داد که شرکت تویوتا برآورد کرده است جنگ ایران حدود ۳ میلیارد پوند به این خودروساز ژاپنی خسارت وارد کرده است. افزایش هزینه مواد اولیه، گرانی انرژی، اختلال در حمل‌ونقل دریایی و افت فروش در برخی بازارها از جمله عوامل اصلی این آسیب اقتصادی بوده‌اند.

بحران هرمز اکنون به خطوط تولید خودرو رسیده است و خودروسازان آسیایی بیش از سایر مناطق جهان در معرض آسیب قرار دارند، چرا که وابستگی بالایی به واردات انرژی و مواد خام از خلیج فارس دارند.

افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه‌های تولید

بر اساس گزارش‌های رسانه‌های تخصصی صنعت خودرو، بحران اخیر باعث افزایش قیمت موادی مانند آلومینیوم، لاستیک، پلاستیک صنعتی و مشتقات پتروشیمی شده است؛ موادی که نقش کلیدی در تولید خودرو دارند. کارشناسان هشدار می‌دهند جهش قیمت آلومینیوم به تنهایی می‌تواند صدها دلار به هزینه ساخت هر خودرو اضافه کند.

• خودروسازان طی سال‌های اخیر برای کاهش وزن خودروها و افزایش بهره‌وری انرژی، استفاده از آلومینیوم را افزایش داده‌اند.
• خودروهای هیبریدی و برقی نیز وابستگی بیشتری به این فلز دارند.

در کنار آلومینیوم، افزایش قیمت مواد پتروشیمی نیز به چالش بزرگی برای کارخانه‌ها تبدیل شده است. بسیاری از قطعات داخلی خودرو، داشبورد، روکش‌ها، قطعات پلاستیکی و حتی بخشی از تجهیزات الکترونیکی وابسته به صنایع پتروشیمی هستند؛ صنایعی که مستقیماً از افزایش قیمت نفت و اختلال در صادرات خلیج فارس تأثیر می‌گیرند. همچنین، صنعت خودرو از جمله انرژی‌برترین صنایع جهان محسوب می‌شود و افزایش قیمت نفت و گاز مستقیماً هزینه تولید را بالا می‌برد.

چالش‌های حمل‌ونقل و زنجیره تأمین

رسانه‌های اقتصادی گزارش داده‌اند که افزایش ریسک عبور کشتی‌ها از خلیج فارس، هزینه بیمه نفتکش‌ها و کشتی‌های باری را چند برابر کرده و همین مسئله باعث رشد هزینه انتقال قطعات و مواد اولیه شده است. برخی شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی نیز هشدار داده‌اند که در صورت تشدید تنش‌ها، ممکن است بخشی از مسیرهای تجاری منطقه تغییر کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند زمان تحویل قطعات را طولانی‌تر و هزینه‌ها را سنگین‌تر کند.

این موضوع برای صنعت خودرو بسیار حساس است، زیرا خودروسازان بزرگ جهان سال‌هاست سیستم تولید «در لحظه» را اجرا می‌کنند؛ مدلی که در آن قطعات دقیقاً در زمان مورد نیاز وارد خط تولید می‌شوند و کارخانه‌ها انبار بزرگی برای ذخیره قطعات ندارند. به همین دلیل، تأخیر در رسیدن حتی یک قطعه کوچک می‌تواند کل خط تولید را متوقف کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بحران فعلی ممکن است دوباره صنعت خودرو را با تجربه‌ای مشابه دوران کرونا مواجه کند؛ زمانی که کمبود تراشه و اختلال زنجیره تأمین، تولید خودرو در جهان را به شدت کاهش داد.

بلومبرگ در گزارشی اعلام کرده است که برخی تأمین‌کنندگان ژاپنی دیگر نمی‌توانند زمان تحویل قطعات را تضمین کنند و نسبت به ادامه بحران هشدار داده‌اند. کارشناسان می‌گویند اگر اختلال در حمل‌ونقل دریایی ادامه پیدا کند، احتمال کمبود قطعات در هفته‌های آینده وجود دارد.

نگرانی خودروسازان آسیایی و بازار خاورمیانه

خودروسازان آسیایی بیش از سایر مناطق جهان نگران ادامه بحران هستند. چین، ژاپن، کره جنوبی و هند بخش مهمی از انرژی و مواد خام مورد نیاز خود را از خلیج فارس تأمین می‌کنند و ادامه اختلال عبور و مرورها در تنگه هرمز می‌تواند مستقیماً بر تولید و صادرات خودرو در این کشورها اثر بگذارد.

خاورمیانه همچنین یکی از بازارهای مهم خودروهای آسیایی محسوب می‌شود و کاهش تقاضا در منطقه می‌تواند سودآوری شرکت‌ها را تحت فشار قرار دهد. گاردین نوشته است نااطمینانی ناشی از جنگ باعث شده بخشی از مصرف‌کنندگان خرید خودرو را به تعویق بیندازند.

با وجود افزایش تقاضا برای خودروهای هیبریدی و کم‌مصرف به دلیل افزایش قیمت سوخت، تحلیلگران می‌گویند حتی خودروهای برقی و هیبریدی نیز از بحران فعلی در امان نیستند، زیرا تولید آنها به مواد خام، فلزات صنعتی و زنجیره حمل‌ونقل جهانی وابسته است. برخی رسانه‌های تخصصی خودرو در گزارش‌های اخیر خود نوشته‌اند که «خودروهای برقی شاید از بنزین فرار کرده باشند، اما هنوز از تنگه هرمز فرار نکرده‌اند.»

مقایسه با شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ و چشم‌انداز آینده

برخی تحلیلگران اقتصادی، بحران فعلی را با شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ مقایسه می‌کنند؛ دوره‌ای که جهش قیمت نفت، صنعت خودرو جهان را وارد رکود کرد و مسیر بازار را تغییر داد. اما کارشناسان معتقدند تفاوت امروز با آن دوران، جهانی‌تر شدن صنعت خودرو و وابستگی شدید آن به زنجیره تأمین بین‌المللی است.

در دهه‌های گذشته، بسیاری از کارخانه‌ها بخش زیادی از قطعات را در داخل کشور تولید می‌کردند، اما امروز ساخت یک خودرو به همکاری صدها تأمین‌کننده در کشورهای مختلف وابسته است. همین مسئله باعث شده هر بحران ژئوپلیتیکی، سریع‌تر و گسترده‌تر از گذشته به صنعت خودرو منتقل شود.

در شرایطی که حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند، بسیاری از تحلیلگران معتقدند ادامه تنش در خلیج فارس می‌تواند نه‌تنها بازار انرژی بلکه صنعت خودرو جهان را نیز وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی و افزایش هزینه‌ها کند؛ بحرانی که آثار آن از قیمت مواد اولیه تا قیمت نهایی خودرو در بازارهای جهانی قابل مشاهده خواهد بود.

رسانه‌های اقتصادی جهان معتقدند صنعت خودرو حالا وارد مرحله‌ای از «اقتصادِ انتظارِ جنگ» شده است؛ مرحله‌ای که در آن حتی پیش از آغاز رسمی یک جنگ، کارخانه‌ها، بازارها و مصرف‌کنندگان هزینه آن را پرداخت می‌کنند.