چالش‌های بازار سرمایه ایران: شفافیت، بازگشایی و راهکارهای حمایتی

در پی تحولات اخیر و آسیب‌های ناشی از جنگ، بازار سرمایه ایران با چالش‌های مهمی در زمینه شفافیت اطلاعاتی و زمان‌بندی بازگشایی مواجه است. کارشناسان بر این باورند که اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع به سهامداران و ذی‌نفعان، از اصول اساسی یک بازار مالی سالم است و سازمان بورس و اوراق بهادار نقش حیاتی در نظارت بر این فرآیند ایفا می‌کند.

اهمیت شفافیت اطلاعاتی و افشای آسیب‌ها

وقتی یک شرکت به سهامی عام تبدیل می‌شود و سهام آن در بورس معامله می‌گردد، هزاران تا میلیون‌ها سهامدار پیدا می‌کند. این سهامداران، به‌عنوان بخشی از مالکان شرکت، حق دارند از تمامی اتفاقات، تحولات و ابعاد مربوط به شرکت مطلع شوند. این اصل در تمامی بازارهای مالی دنیا رعایت می‌شود.

• وظیفه مدیران: مدیران امور سهام شرکت‌ها موظف به اطلاع‌رسانی کامل به سهامداران و ذی‌نفعان خود هستند.
• نظارت سازمان بورس: معاونت نظارت بر ناشران سازمان بورس مسئول نظارت بر کیفیت و نوع این افشاهاست.

در جنگ اخیر، بسیاری از شرکت‌های بورسی، چه به صورت مستقیم مانند فولاد مبارکه و فولاد خوزستان و برخی شرکت‌های پتروشیمی، و چه به صورت غیرمستقیم، دچار آسیب شده‌اند. این آسیب‌ها می‌تواند شامل توقف عملیات یا کاهش درآمدها باشد که افشای آن‌ها برای سهامداران ضروری است.

چگونگی بازگشایی بازار سهام: یکباره یا مرحله‌ای؟

پس از افشای اطلاعات مربوط به آسیب‌ها، موضوع مهم بعدی زمان و نحوه بازگشایی بازار سهام است. در این زمینه دو دیدگاه اصلی وجود دارد:

• بازگشایی مرحله‌ای: برخی کارشناسان معتقدند بازگشایی بخشی و مرحله‌ای، مثلاً ابتدا شرکت‌های سیمانی و دارویی و سپس سایر صنایع، رویکرد مناسب‌تری است.
• بازگشایی یکباره: دیدگاه دیگر بر بازگشایی یکباره تأکید دارد، با این استدلال که بازار در نهایت مسیر منطقی خود را طی خواهد کرد.

اگر ریسک جنگ منجر به نیاز شاخص کل به اصلاحی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد شود، این اصلاح به هر حال رخ خواهد داد، چه بازار به صورت بخشی باز شود و چه دامنه نوسان محدود یا گسترده باشد. این اصلاحات جزء ذات و طبیعت بازار سرمایه هستند.

تأثیر دامنه نوسان بر سرعت اصلاح بازار

تفاوت اصلی در نحوه بازگشایی، تنها در سرعت اصلاح بازار است:

• اگر دامنه نوسان باز باشد، شوک وارده به بازار ممکن است ظرف پنج روز تخلیه شده و بازار به تعادل بازگردد.
• اما اگر دامنه نوسان به یک درصد محدود شود، رسیدن به همان نقطه تعادلی ممکن است تا پنجاه روز طول بکشد و بازار هر روز با صف فروش یک‌درصدی مواجه باشد.

نگرانی‌های موجود در سازمان بورس و شورای عالی بورس بیشتر مربوط به افکار عمومی است، زیرا ریزش شدید بازار می‌تواند نگرانی‌هایی برای سهامداران ایجاد کند. اما از نظر فنی، کارشناسان معتقدند هیچ‌یک از این تمهیدات نمی‌تواند جلوی ریزش ناشی از ریسک جنگ را بگیرد.

زمان مناسب برای بازگشایی و راهکارهای حمایتی

اتفاقی مانند آتش‌بس، فرصتی برای بازگشایی بازار فراهم کرده است. با توجه به اینکه آسیب‌ها به صنایع مشخص شده و شرکت‌ها در حال اطلاع‌رسانی هستند، صبر بیشتر تغییر عمده‌ای ایجاد نخواهد کرد. تنها ریسک باقی‌مانده، احتمال آغاز جنگی جدید است.

ادامه بسته بودن بازار خود به ریسک‌ها می‌افزاید و منطقی است که به سمت بازگشایی برویم. این بازگشایی نباید با تمهیدات محافظه‌کارانه مانند دامنه نوسان یک‌درصدی یا بازگشایی بخشی همراه باشد.

برای کاهش نگرانی‌های عمومی، اقداماتی مانند حمایت صندوق توسعه ملی، شبکه بانکی و بازار پول از بازار سهام می‌تواند بسیار مؤثر باشد. توقف معاملات در کوتاه‌مدت می‌تواند اثرات منفی را کاهش دهد، اما طولانی شدن آن خود می‌تواند خطرآفرین باشد و ریسک‌ها را افزایش دهد.