شیوع آندِس هانتاویروس در کشتی MV Hondius: بحران بین‌المللی در آب‌های جنوبگان

آغاز بحران: علائم مرموز و مرگ‌ومیر ناگهانی

در ابتدا، مسافران کشتی با علائمی شبیه آنفلوآنزای شدید، از جمله تب بالا، درد عضلانی، تهوع و تنگی نفس، بیمار شدند. پزشکان کشتی ابتدا آن را عفونت تنفسی یا ویروس فصلی تلقی کردند، اما طی چند روز، وضعیت وخیم‌تر شد. چندین بیمار دچار نارسایی شدید ریوی شدند و سه نفر جان خود را از دست دادند. اولین قربانی، مردی هلندی حدود ۷۰ ساله بود که در اوایل آوریل بیمار شد و در ۱۱ آوریل درگذشت. همسر او و یک مسافر آلمانی نیز با علائم مشابه فوت کردند. این الگوی مرگ ناگهانی و پیشرفت سریع بیماری، مقامات بهداشتی اروپا و سازمان جهانی بهداشت را نگران کرد.

کشف عامل بیماری: آندِس هانتاویروس

در روزهای نخست، عامل دقیق بیماری ناشناخته بود و فرضیه‌هایی از مسمومیت تا عفونت‌های تنفسی مطرح شد. اما آزمایش‌های انجام‌شده روی نمونه‌های بیماران در آفریقای جنوبی و اروپا، سرانجام عامل اصلی را مشخص کرد: «آندِس هانتاویروس» (Andes hantavirus). این سویه نادر و بسیار خطرناک از خانواده هانتاویروس‌ها، عمدتاً در آمریکای جنوبی، به‌ویژه آرژانتین و شیلی، یافت می‌شود.

این کشف، ابعاد جدیدی به بحران بخشید، زیرا آندِس هانتاویروس تنها گونه شناخته‌شده‌ای است که می‌تواند (هرچند محدود) از انسان به انسان منتقل شود. در حالی که بیشتر هانتاویروس‌ها فقط از طریق جوندگان آلوده به انسان سرایت می‌کنند، سویه آندِس در برخی موارد انتقال میان افراد نزدیک خانواده یا کسانی که تماس طولانی و نزدیک داشته‌اند را نشان داده است. این ویژگی منجر به آغاز عملیات گسترده ردیابی تماس‌ها توسط سازمان جهانی بهداشت، مرکز کنترل بیماری اروپا و CDC آمریکا شد.

ورود ویروس به کشتی و نحوه انتقال

بررسی‌های اولیه نشان داد که برخی از مسافران، پیش از سوار شدن به کشتی، هفته‌ها در مناطق روستایی آرژانتین، شیلی و اروگوئه سفر کرده بودند. این مناطق، زیستگاه طبیعی نوعی موش وحشی بومی آمریکای جنوبی است که مخزن اصلی آندِس ویروس محسوب می‌شود. احتمال داده شد که زوج هلندی، پیش از آغاز سفر دریایی، در جریان طبیعت‌گردی و پرنده‌نگری در مناطق روستایی آمریکای جنوبی، در معرض فضولات یا ترشحات جوندگان آلوده قرار گرفته باشند.

هانتاویروس‌ها در بدن جوندگان زندگی می‌کنند و از طریق ادرار، بزاق و مدفوع آن‌ها وارد محیط می‌شوند. ذرات آلوده می‌توانند پس از خشک شدن وارد هوا شده و انسان با تنفس آن‌ها مبتلا شود. ورود به انبارهای متروکه، کلبه‌های جنگلی، مناطق کمپینگ یا محیط‌های پرتردد جوندگان، از رایج‌ترین راه‌های ابتلاست.

دانشمندان بر این باورند که ویروس احتمالاً ابتدا خارج از کشتی وارد بدن چند مسافر شده و سپس در محیط بسته کشتی، تماس نزدیک میان افراد، استفاده مشترک از فضاهای کوچک و کابین‌ها، و حضور طولانی‌مدت کنار بیماران، احتمال انتقال محدود انسانی را افزایش داده است. با این حال، مقامات بهداشتی تأکید کردند که هانتاویروس برخلاف کرونا یا آنفلوآنزا به آسانی در هوا پخش نمی‌شود و برای انتقال انسانی معمولاً تماس بسیار نزدیک و طولانی لازم است.

پاسخ جهانی و درس‌های آموخته‌شده

با شدت گرفتن بحران، کشتی MV Hondius در نزدیکی کیپ‌ورد متوقف شد. برخی بیماران به آفریقای جنوبی منتقل شدند و چندین کشور اروپایی و آمریکایی عملیات ردیابی مسافران خود را آغاز کردند. CDC آمریکا مسافران آمریکایی کشتی را تحت پایش قرار داد و تیم‌های اپیدمیولوژی به جزایر قناری و آمریکا اعزام شدند.

این حادثه یادآور این واقعیت است که بیماری‌های زئونوتیک (بیماری‌هایی که از حیوان به انسان منتقل می‌شوند) همچنان یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای جهان مدرن به شمار می‌روند. هانتاویروس نخستین بار در دهه ۱۹۵۰ و در جریان جنگ کره، زمانی که سربازان آمریکایی و کره‌ای دچار تب و نارسایی کلیوی شدند، توجه جهانی را به خود جلب کرد. بعدها مشخص شد عامل بیماری ویروسی است که نام خود را از رودخانه «هانتان» در کره گرفته است. از آن زمان، گونه‌های مختلف هانتاویروس در آسیا، اروپا و قاره آمریکا شناسایی شده‌اند.

در قاره آمریکا، هانتاویروس معمولاً باعث «سندرم ریوی هانتاویروس» می‌شود؛ بیماری‌ای بسیار خطرناک که با علائمی شبیه سرماخوردگی آغاز شده و به سرعت ریه‌ها را درگیر می‌کند. بیماران ممکن است در عرض چند ساعت دچار تجمع مایع در ریه، افت شدید اکسیژن و شوک شوند. نرخ مرگ‌ومیر برخی سویه‌های آن به ۳۰ تا ۴۰ درصد می‌رسد.

دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین یک تا شش هفته است، که ردیابی منشأ آلودگی را دشوار می‌کند، به ویژه در سفرهای بین‌المللی و کشتی‌های کروز که افراد از کشورهای مختلف در محیطی بسته کنار هم زندگی می‌کنند. دانشمندان همچنان در حال بررسی دقیق زنجیره انتقال در کشتی MV Hondius هستند، اما این حادثه نشان داد که چگونه یک ویروس نادر می‌تواند به سرعت به بحرانی بین‌المللی تبدیل شود و شکنندگی جهان به‌هم‌پیوسته امروز را به تصویر کشید.