هشدار درباره قربانی شدن هویت تاریخی تهران در بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده

نگاهی فراتر از سازه فیزیکی

به گفته گوران، بخشی از ساختمان‌های آسیب‌دیده امروزی می‌توانند در آینده به نمادهای تاریخی و اسناد زنده‌ای از یک مقطع مهم از تاریخ کشور تبدیل شوند. او بر این باور است که حاکمیت باید با حمایت ویژه از مردم و حادثه‌دیدگان، اجازه ندهد این پروژه‌ها به بحران‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منجر شوند. بازسازی نباید صرفاً با رویکرد فنی و عمرانی به این مسئله نگاه کند، زیرا بسیاری از این ساختمان‌ها فراتر از یک سازه فیزیکی هستند و به بخشی از حافظه تاریخی و هویت معاصر شهر تبدیل شده‌اند.

تهران در مقطع تاریخی حساس

رئیس انجمن انبوه‌سازان استان تهران اظهار می‌کند: تهران امروز در یک مقطع تاریخی حساس قرار گرفته است. اتفاقاتی که در این شهر رخ داده، بخشی از روایت تاریخ معاصر ماست و ساختمان‌هایی که آسیب دیده‌اند، می‌توانند در آینده به‌عنوان اسناد زنده این دوره شناخته شوند. بسیاری از شهرهای مهم دنیا، بخشی از هویت تاریخی خود را از طریق همین بناها و نشانه‌های باقی‌مانده از بحران‌ها و جنگ‌ها حفظ کرده‌اند.

«در کشورهای مختلف، ساختمان‌هایی که در جنگ‌های جهانی آسیب دیده‌اند، امروز به نمادهای فرهنگی و تاریخی تبدیل شده‌اند. این بناها فقط یک ساختمان نیستند؛ بلکه حامل روایت، حافظه جمعی و تجربه تاریخی ملت‌ها هستند. ما هم باید این نگاه را در بازسازی‌های امروز داشته باشیم.»

گوران تأکید می‌کند که اگر همه این ساختمان‌ها بدون توجه به هویت و پیشینه آن‌ها صرفاً تخریب و نوسازی شوند، در واقع بخشی از حافظه تاریخی شهر از بین خواهد رفت. این موضوع فقط یک مسئله معماری نیست؛ بلکه یک مسئله فرهنگی و اجتماعی است.

بازسازی با رویکرد «حفظ هویت»

رئیس انجمن انبوه‌سازان استان تهران معتقد است بازسازی باید با رویکرد «حفظ هویت» انجام شود. او می‌گوید: باید بخشی از این پروژه‌ها به‌گونه‌ای مرمت و بازآفرینی شوند که بتوانند جایگاه خود را به‌عنوان یک سند تاریخی حفظ کنند. این ساختمان‌ها می‌توانند در دهه‌ها و حتی قرن‌های آینده به نمادهایی ارزشمند برای روایت تاریخ این شهر تبدیل شوند.

وی ادامه می‌دهد: شهر فقط مجموعه‌ای از خیابان و ساختمان نیست. شهر، حافظه دارد؛ هویت دارد؛ روایت دارد. اگر این روایت‌ها را حذف کنیم، شهر به یک کالبد بی‌ریشه تبدیل خواهد شد.

ضرورت حضور فعال حاکمیت

گوران همچنین بر ضرورت حضور فعال حاکمیت در فرآیند بازسازی تأکید کرد و گفت: در چنین شرایطی، دولت و مدیریت شهری نباید مردم را صرفاً به سازوکارهای اقتصادی و بازار واگذار کنند. حادثه‌دیدگان امروز نیازمند حمایت ویژه هستند و حاکمیت باید نقش مستقیم، مسئولانه و حمایتی خود را ایفا کند.

او تصریح کرد: اگر این پروژه‌ها بدون برنامه‌ریزی اجتماعی و فرهنگی مدیریت شوند، ممکن است در آینده با آسیب‌های گسترده‌تری مواجه شویم؛ از اختلافات اقتصادی و حقوقی گرفته تا آسیب‌های اجتماعی و حتی از بین رفتن تعلق خاطر مردم به محله‌ها و بافت‌های شهری.

بازسازی اعتماد و امنیت روانی

رئیس انجمن انبوه‌سازان استان تهران ادامه داد: بازسازی فقط ساخت مجدد یک ساختمان نیست؛ بازسازی اعتماد، امنیت روانی و حس تعلق اجتماعی مردم هم هست. مردمی که خانه یا محل زندگی‌ آنها آسیب دیده، صرفاً یک ملک از دست نداده‌اند؛ بخشی از خاطرات و زندگی‌شان دچار آسیب شده است.

وی با تأکید بر لزوم تدوین سیاست‌های حمایتی ویژه خاطرنشان کرد: ضروری است دولت و شهرداری برای این مناطق، بسته‌های حمایتی ویژه طراحی کنند؛ چه در حوزه مالی، چه در حوزه حقوقی و چه در حوزه اجتماعی. نباید اجازه داد فشار اقتصادی ناشی از بازسازی، زندگی مردم را با بحران‌های جدید مواجه کند.

گوران در پایان تأکید کرد: امروز نحوه مواجهه ما با این ساختمان‌ها، در واقع نحوه مواجهه ما با تاریخ معاصرمان است. اگر هوشمندانه عمل کنیم، می‌توانیم از دل این بحران، بخشی از هویت ماندگار شهر را حفظ کنیم؛ اما اگر صرفاً نگاه کوتاه‌مدت و اجرایی داشته باشیم، ممکن است بخشی از حافظه تاریخی تهران را برای همیشه از دست بدهیم.