نهاوند؛ قطب گشنیز ایران با پتانسیل‌های عظیم فرآوری و ثبت جهانی

نهاوند، نگین سبز استان همدان، با تولید سالانه ۱۳ هزار تن گشنیز، نقش بی‌بدیلی در تامین این محصول راهبردی در کشور ایفا می‌کند. با این حال، فقدان زیرساخت‌های فرآوری، سایه خام‌فروشی را بر سر این صنعت گسترده و سود حاصل از ارزش افزوده را به جیب کشورهای دیگر سرازیر کرده است. مسئولان در تلاشند با ثبت ملی و جهانی این محصول و توسعه صنایع تبدیلی، این پتانسیل عظیم را شکوفا سازند.

جایگاه بی‌نظیر نهاوند در تولید گشنیز

«توکل آبشناس»، مدیر جهاد کشاورزی نهاوند، با اشاره به آمار چشمگیر تولید گشنیز در این شهرستان، بر اهمیت این محصول تاکید کرد. وی اظهار داشت:

• سالانه به طور میانگین ۵ هزار و ۵۰۰ تُن بذر گشنیز در مزارع نهاوند کشت می‌شود.
• از این میزان سطح زیر کشت، حدود ۱۳ هزار تُن محصول گشنیز برداشت می‌شود.
• کشاورزان نهاوندی ۷۰ درصد گشنیز تولیدی کشور و ۹۰ درصد تولید استان همدان را تامین می‌کنند.
• این آمار نشان‌دهنده جایگاه ویژه و بی‌نظیر نهاوند در زمینه کاشت این محصول راهبردی است.

آبشناس افزود که گشنیز محصولی کم‌آب‌بر و کم‌هزینه است که به دو روش بهاره و پاییزه در نهاوند کشت می‌شود و تمامی مراحل کاشت، داشت و برداشت آن به صورت مکانیزه انجام می‌شود. به طور متوسط در هر هکتار بیش از ۲ تُن گشنیز برداشت می‌شود.

چالش خام‌فروشی و فرصت‌های از دست رفته

مدیر جهاد کشاورزی نهاوند با ابراز نگرانی از وضعیت فعلی، بیان کرد که گشنیز برداشت‌شده پس از بوجاری و جداسازی ناخالصی‌ها، عمدتاً به کشورهایی نظیر پاکستان و هند صادر می‌شود. او تصریح کرد:

به دلیل نبود دستگاه‌ها و کارخانه‌های فرآوری مناسب در این شهرستان، این محصول به‌صورت خام از کشور خارج و سود حاصل از فرآوری نصیب دیگر کشورها می‌شود.

آبشناس بر ضرورت ایجاد زیرساخت‌های فرآوری برای افزایش ارزش افزوده این محصول راهبردی تاکید کرد و فرآوری گشنیز را یکی از محورهای اصلی برنامه توسعه در نهاوند برشمرد. وی افزود با توسعه واحدهای تولید اسانس و عصاره گشنیز، می‌توان ارزش افزوده بسیار بالاتری برای این برند مهم ایرانی ایجاد کرد که نقشی کلیدی در جلوگیری از خام‌فروشی و افزایش دوچندان بهره اقتصادی کشاورزان خواهد داشت.

ثبت ملی و جهانی گشنیز نهاوند

در راستای ارتقای جایگاه این محصول، پیگیری‌های جدی برای ثبت ملی و جهانی گشنیز نهاوند در جریان است. مدیر جهاد کشاورزی نهاوند خبر داد که با توجه به ظرفیت بالای تولید، تلاش می‌شود این محصول در نظام میراث کشاورزی جهان (جیاس) به ثبت برسد. پس از ثبت ملی، الزامات ثبت جهانی نیز با همفکری و همکاری مجموعه این شهرستان فراهم خواهد شد تا نهاوند به عنوان یک عنوان جهانی در میراث کشاورزی جهان معرفی شود.

خواص و کاربردهای گشنیز

گشنیز، علاوه بر ارزش اقتصادی، نقش مهمی در کنترل آفات و بیماری‌های کشاورزی دارد. عصاره این گیاه در صنایع دارویی و مصارف بهداشتی نیز استفاده می‌شود. همچنین، گشنیز در تغذیه زنبورهای عسل و تولید عسل طبیعی مؤثر است، به طوری که سالانه کندوهای زیادی در نهاوند برای بهره‌مندی از این ویژگی مستقر می‌شوند.

معرفی گیاه گشنیز

گشنیز یا جعفری چینی، گیاهی یک‌ساله با نام علمی Coriandrum sativum است. شوید، جعفری، رازیانه، کرفس، زیره، گلپر و هویج از خانواده این گیاه هستند. منشأ این سبزی را به نواحی جنوب غرب آسیا و مدیترانه نسبت می‌دهند. گشنیز گیاهی مقاوم است و در بیشتر مناطق کشور قابلیت کاشت و پرورش را دارد.

کاربردهای متنوع گشنیز

• برگ گشنیز: به صورت تازه یا خشک شده به عنوان سبزی معطر در انواع خورشت، سوپ، سالاد و آش‌ها استفاده می‌شود.
• تخم گشنیز: در ادویه غذا، تهیه شیرینی، ترکیب قوتو و دمنوش‌ها کاربرد دارد.

میوه گشنیز سرشار از مواد مغذی است و به دلیل داشتن اسانس و ترکیب اصلی لینالول، در صنایع داروسازی، غذایی، آرایشی و بهداشتی، نوشابه و شکلات‌سازی اهمیت به‌سزایی دارد. از تخم گشنیز روغنی تهیه می‌شود که در سلامتی و تقویت پوست و مو نقش مهمی ایفا می‌کند.