جهاد صرفه‌جویی: راهکار ملی برای مقابله با هدررفت منابع و بحران آب در ایران

در شرایط کنونی کشور، مدیریت بهینه منابع حیاتی از جمله انرژی، آب و کالاهای اساسی به یک ضرورت ملی تبدیل شده است. سال‌ها رشد بی‌رویه مصرف، فرسودگی زیرساخت‌ها و شکاف میان تولید و تقاضا، کشور را با چالش‌های عمیقی مواجه کرده که تنها با سیاست‌گذاری‌های دقیق و مشارکت همگانی قابل حل است.

چالش‌های حکمرانی منابع و هدررفت بی‌سابقه

حسین امامی‌راد، نماینده مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ثروت‌های طبیعی فراوان ایران، تأکید کرد که عدم حکمرانی صحیح و مدیریت اصولی منابع، کشور را با فرسایش و هدررفت شدید مواجه کرده است. آمارهای تکان‌دهنده نشان می‌دهد که میزان هدررفت منابع در ایران، چندین برابر استانداردهای جهانی است و این وضعیت به بحرانی اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بدل شده است.

آمار و ارقام نگران‌کننده هدررفت منابع:

• فرسایش خاک: ایران رتبه اول فرسایش خاک در جهان را دارد.
• گاز فلر: ایران رتبه سوم جهان را در سوزاندن گازهای همراه (مشعل‌سوزی) دارد.
• مصرف بنزین: مصرف بنزین چندین برابر استاندارد جهانی است.
• مصرف گاز خانگی و صنعتی: سرانه مصرف بسیار بالاتر از میانگین جهانی است.
• سرانه مصرف انرژی خانگی: ۱.۵ تا ۲ برابر کشورهای توسعه‌یافته اروپایی است.
• ضایعات محصولات غذایی: یکی از بالاترین‌ها در جهان (حدود ۲۵ درصد).
• هدررفت آب در کشاورزی: بیش از ۹۰ درصد آب به کشاورزی سنتی اختصاص دارد که بالاترین هدررفت را دارد.
• هدررفت آب به دلیل فرسودگی لوله‌ها: حدود ۱۰ درصد.

امامی‌راد همچنین به یارانه‌های سنگین، قیمت‌گذاری غیرواقعی و تکنولوژی‌های قدیمی به عنوان عوامل اصلی سرانه بالای مصرف انرژی در ایران اشاره کرد. وی با انتقاد از وضعیت تولید برق با سوزاندن سوخت‌های فسیلی، این پرسش را مطرح کرد که چرا ایران باید «بهشت ماینرهای دنیا برای استحصال رمزارز» باشد.

راهکار: سیاست‌گذاری در حکمرانی، نه فقط توصیه‌های مردمی

نماینده مجلس تأکید کرد که راهکار عبور از این بحران، صرفاً صدور توصیه‌های شعاری به مردم نیست، بلکه نیازمند سیاست‌گذاری در نظام حکمرانی در سه بخش تقنین، اجرا و نظارت است. وی با اشاره به اینکه آلمان بیش از ۳۰ درصد انرژی خود را از خورشید تأمین می‌کند، در حالی که ایران با قرار گرفتن در کمربند خورشیدی جهان سهم ناچیزی دارد، بر لزوم توسعه انرژی‌های پاک تأکید کرد. البته وی از اقدامات اخیر دولت برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی استقبال کرد.

بحران آب در مشهد: نیازمند صرفه‌جویی ۲۰ تا ۳۰ درصدی

حسین اسماعیلیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد، با اشاره به ششمین سال تنش آبی در این کلانشهر، تأکید کرد که مشهد سالانه میزبان بیش از ۳۰ میلیون زائر است و اگر مشترکان تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، تأمین آب شهر با منابع موجود برای سال‌های آینده فراهم خواهد شد.

چالش‌های تأمین آب در مشهد:

• جمعیت بالا و حضور زائران: مشهد با حدود ۴ میلیون نفر جمعیت و میزبانی سالانه ۳۰ میلیون زائر، با پیک‌های متعدد مصرف آب مواجه است.
• اقلیم خشک و نیمه‌خشک: خراسان رضوی همواره با کم‌بارشی و محدودیت منابع آبی دست و پنجه نرم کرده است.
• وضعیت نامطلوب منابع سطحی: با وجود بارندگی‌های پراکنده، سدهای تأمین‌کننده آب شهر وضعیت مطلوبی ندارند.

اسماعیلیان با اشاره به اینکه سرانه مصرف خانگی آب در مشهد با حدود ۱۲۰ لیتر در شبانه‌روز، پایین‌ترین میزان در کشور است، از شهروندان خواست تا با توجه به نزدیک شدن فصل گرما، مدیریت مصرف را جدی‌تر بگیرند.

توصیه‌های ساده برای صرفه‌جویی در مصرف آب:

• کاهش هر دقیقه زمان استحمام، صرفه‌جویی ۲۰ لیتری آب.
• کاهش حجم فلاش‌تانک با قرار دادن بطری یا آجر در مخزن.
• کاهش زمان استفاده از کولرهای آبی و نصب سایه‌بان (مصرف ۲۵۰ لیتر آب برای ۱۰-۱۲ ساعت استفاده).
• استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف آب (تا ۴۰ درصد کاهش مصرف).

نقش کشاورزی و انرژی‌های پاک در جهاد صرفه‌جویی

علی قناد، مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی، بر ضرورت مدیریت مصرف کالاهای اساسی، افزایش بهره‌وری آب در کشاورزی، توسعه انرژی‌های پاک و مصرف بهینه نهاده‌ها تأکید کرد.

اقدامات و دستاوردهای خراسان رضوی در کشاورزی:

• آبیاری نوین: سال گذشته ۵۶ هزار هکتار از اراضی گندم با روش‌های نوین آبیاری تحت پوشش قرار گرفت که منجر به افزایش بهره‌وری آب تا ۹۰ درصد و افزایش ۳۰ درصدی عملکرد تولید گندم شد.
• انرژی‌های پاک: خراسان رضوی رتبه اول تولید انرژی‌های پاک در بخش کشاورزی کشور را دارد. سال گذشته ۵۶ مگاوات انرژی خورشیدی تولید و ۳۴۹ نیروگاه خورشیدی کشاورزی احداث شد.
• تسهیلات برای کشاورزان: حدود دو هزار هکتار از اراضی ملی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی به کشاورزان اختصاص یافته و تسهیلات مناسبی نیز برای این منظور پیش‌بینی شده است.
• کشاورزی دانش‌بنیان: حرکت به سمت کشاورزی علمی و دانش‌بنیان برای بهینه‌سازی مصرف کود و سم و افزایش بازدهی.

قناد همچنین بر اهمیت رفتار مصرفی مردم در خرید کالاهای اساسی تأکید کرد و گفت که خرید بر اساس نیاز روزانه یا هفتگی می‌تواند به حفظ تعادل عرضه و تقاضا و کاهش قیمت‌ها کمک کند.