اقتصاد ایران در آستانه تورم سه‌رقمی؛ عملیات بازار باز ابزار تأمین کسری بودجه

هشدار اقتصاددان برجسته: ایران در آستانه تورم سه‌رقمی و رکود عمیق؛ «عملیات بازار باز» ابزار تأمین کسری بودجه شده است

اقتصاد ایران در چنگال رکود تورمی عمیق گرفتار شده و سیاست‌های پولی کنونی نه تنها به مهار بحران کمکی نمی‌کند، بلکه به تشدید آن دامن می‌زند. این هشدار صریح علی سعدوندی، اقتصاددان برجسته، در گفت‌وگوی تفصیلی با اکوایران است که ابعاد مختلف سیاست پولی، عملیات بازار باز و چشم‌انداز نگران‌کننده اقتصاد ایران را در شرایط جنگ، تحریم و تورم مورد بررسی قرار داده است.

انتقاد از «عملیات بازار باز» و عملکرد بانک مرکزی

سعدوندی با انتقادی تند از عملکرد سیاست‌گذار پولی، تأکید می‌کند که آنچه امروز در ایران تحت عنوان «عملیات بازار باز» اجرا می‌شود، فاصله‌ای جدی با استانداردهای اقتصاد کلان جهانی دارد. او معتقد است این عملیات عملاً به ابزاری برای تأمین کسری بودجه دولت و پوشش ناترازی بانک‌ها تبدیل شده است.

این اقتصاددان بر این باور است که در ایران «بانک مرکزی واقعی» وجود ندارد و این نهاد به جای کنترل تورم، در خدمت تأمین مالی دولت و شبکه بانکی قرار گرفته است. در حالی که در تمام اقتصادهای مدرن، سیاست پولی از طریق هدف‌گذاری نرخ بهره اجرا می‌شود، در ایران سال‌هاست نرخ بهره بدون توجه به شرایط جنگ، تحریم، رکود یا تورم تقریباً ثابت مانده و همین مسئله کارایی سیاست پولی را از بین برده است.

رکود تورمی عمیق و نرخ بهره منفی حقیقی

به گفته سعدوندی، اقتصاد ایران پس از تحولات اخیر و جنگ ۱۲ روزه، وارد فاز «رکود تورمی عمیق» شده است. سیاست‌گذار پولی نه تنها نتوانسته سیگنال روشنی به بازار بدهد، بلکه با تثبیت نرخ بهره در محدوده ۲۳ تا ۲۴ درصد، به واگرایی شدید میان نرخ بهره و تورم دامن زده است. او هشدار می‌دهد که در شرایط تورم نقطه‌به‌نقطه بالا، تثبیت نرخ بهره به معنای منفی‌تر شدن نرخ بهره حقیقی و تشدید بحران تورمی است.

در شرایطی که تورم نقطه‌به‌نقطه در محدوده‌های بسیار بالا قرار دارد، تثبیت نرخ بهره به معنای منفی‌تر شدن نرخ بهره حقیقی و تشدید بحران تورمی است.

شوک‌های طرف عرضه و آثار دومینویی بر اقتصاد

سعدوندی همچنین هشدار می‌دهد که اقتصاد ایران در معرض شوک‌های شدید طرف عرضه قرار گرفته است. این شوک‌ها شامل اختلال در صنایع مهمی مانند پتروشیمی و فولاد، محدود شدن فعالیت‌های اینترنتی و کاهش فعالیت کسب‌وکارها می‌شود. او تأکید می‌کند که آثار این بحران‌ها صرفاً محدود به زیان مستقیم نیست و به دلیل «ضریب تکاثر» یا کینز مالتی‌پلایر، اثر نهایی آن بر اقتصاد می‌تواند چندین برابر شود و رکود عمیق‌تری را رقم بزند.

او با رد روایت‌هایی مبنی بر آسیب ندیدن جدی اقتصاد ایران، گفت: کوچک شدن بخش‌های مولد اقتصاد می‌تواند آثار دومینویی بر کل اقتصاد داشته باشد و کاهش تقاضای کل، افت سرمایه‌گذاری و کاهش تولید را تشدید کند. سعدوندی همچنین هشدار داد که اگر سیاست‌های فعلی ادامه پیدا کند، اقتصاد ایران ممکن است با تورم‌های سه‌رقمی و حتی چهاررقمی مواجه شود.

راهکار عبور از بحران: بازگشت به اصول متعارف اقتصاد

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، سعدوندی راهکار عبور از بحران را بازگشت به اصول اقتصاد متعارف می‌داند. او پیشنهاد می‌کند که دولت باید به جای پولی‌سازی کسری بودجه، به سمت انتشار اوراق و استقراض واقعی حرکت کند؛ حتی اگر این سیاست در کوتاه‌مدت منجر به افزایش نرخ بهره شود. به اعتقاد او، افزایش نرخ بهره واقعی، تنها ابزار مؤثر برای مهار تورم و کنترل انتظارات تورمی است.

این اقتصاددان همچنین تأکید کرد که در شرایط فعلی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به دلیل ریسک‌های گسترده عملاً تضعیف شده و بنابراین نگرانی از «تزاحم مالی» در برابر انتشار اوراق دولتی چندان موضوعیت ندارد. به گفته او، اولویت فعلی اقتصاد ایران مهار تورم و جلوگیری از فروپاشی انتظارات تورمی است؛ موضوعی که هنوز از سوی سیاست‌گذار جدی گرفته نشده است.