جهش بی‌سابقه هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی نفت در پی بحران تنگه هرمز

جهش تاریخی کرایه نفتکش‌ها در بازار حمل نفت خام

هم‌زمان با افزایش قیمت جهانی نفت، بهای سوخت کشتی نیز صعودی شد. حملات پهپادی در تاریخ ۳ مارس به بندر فجیره، یکی از مهم‌ترین مراکز سوخت‌رسانی دریایی جهان، عملیات سوخت‌گیری را با اختلال مواجه کرد. اعلام شرایط فورس‌ماژور توسط برخی عرضه‌کنندگان نیز به این فشارها افزود و هزینه حمل‌ونقل را در سراسر ناوگان افزایش داد.

افزایش بی‌سابقه نرخ VLCCها

در بخش نفت خام، نرخ حمل نفتکش‌های غول‌پیکر VLCC از خلیج‌فارس به آسیا در یک ماه با ۸.۰۷ دلار افزایش به میانگین ۱۲.۸۶ دلار به‌ازای هر بشکه رسید که این رقم ۶ برابر میانگین پنج‌ساله است. بسیاری از مالکان کشتی به دلیل افزایش خطر حملات و هزینه بالای بیمه جنگ، تمایلی برای عبور از تنگه هرمز نداشتند. پس از ۲۵ مارس، نرخ‌ها کمی آرام گرفت و حدود ۱۱ دلار تثبیت شد که همچنان اندکی کمتر از اوج ۱۴.۹۰ دلار ابتدای ماه بود.

• نزدیک به ۹ درصد از ناوگان جهانی VLCC در خلیج‌فارس زمین‌گیر شد.
• شماری از کشتی‌ها در دریای عمان منتظر باز شدن مسیر ماندند.
• افزایش نرخ‌ها از VLCC به سایر نفتکش‌ها نیز سرایت کرد و نرخ‌های Suezmax در مسیرهای اصلی جهش داشت.

تأثیر بر بازار نفتکش‌های آتلانتیک

این شرایط در بازار نفتکش‌های آتلانتیک نیز بازتاب یافت. نرخ مسیر غرب آفریقا–بریتانیا و آمریکا–اروپا تقریباً دو برابر شد و به ترتیب به ۷.۵۶ دلار و ۸.۵۱ دلار برای هر بشکه رسید. این جهش نشان‌دهنده تلاش پالایشگران اروپایی برای جایگزینی محموله‌های خلیج‌فارس بود. نرخ نفتکش‌های Aframax در دریای شمال نیز با افزایش ماهانه ۰.۹۲ دلار به ۳ دلار رسید.

یافتن راه‌های جایگزین تنگه هرمز و افزایش نرخ کرایه کشتی‌ها

بازار حمل فرآورده‌های نفتی نیز از این آشفتگی بی‌نصیب نماند. سقوط صادرات خلیج‌فارس و تقاضای بالای اروپا برای سوختی غیر از مبدأ خاورمیانه، مسیرهای مختلف را دچار نوسانات متفاوتی کرد.

نوسانات در مسیرهای حمل فرآورده‌های نفتی

در مسیر خلیج‌فارس–ژاپن، نرخ نفتکش‌های Long Range (LR) بیش از ۵.۲۵ دلار افزایش یافت و به ۱۰.۹۵ دلار رسید. دلیل این امر آن بود که خریداران پس از قطع جریان هرمز ناچار به یافتن منابع جایگزین شدند. اعلام فورس‌ماژور از سوی پالایشگران آسیایی نیز به تلاطم بازار دامن زد. جذابیت مسیرهای حمل رو به غرب برای مالکان کشتی، اختلاف قابل‌توجهی میان نرخ‌های حمل در شرق و غرب ایجاد کرد که به خوبی تفاوت شرایط عرضه میان دو منطقه را نشان می‌داد.

وضعیت نفتکش‌های Medium Range (MR)

در بخش Medium Range (MR) نیز اوضاع مشابه بود. نرخ‌ها در ۲۶ مارس به بالاترین حد تاریخی خود رسید. در مسیر سنگاپور–ژاپن، نرخ MR با افزایش ۰.۷۷ دلار به ۳.۶۸ دلار رسید، اما همچنان از مسیرهای آتلانتیک پایین‌تر ماند، زیرا محدودیت عرضه کشتی در منطقه رشد قیمت را مهار کرد. در مقابل، مسیر کارائیب–ساحل آتلانتیک آمریکا جهشی چشمگیر داشت و نرخ‌ها از ۲.۲۷ دلار به ۵.۴۲ دلار رسید که نتیجه تقاضای بالای اروپا و کمبود ناوگان بود. نرخ مسیر انگلستان–ساحل آتلانتیک آمریکا نیز ۲.۳۷ دلار بالا رفت و به ۵.۴۷ دلار رسید.

پیامدهای گسترده بحران تنگه هرمز

در حالی‌که تحلیل‌ها به طور معمول پیامدهای مستقیم بحران در تنگه هرمز مانند کاهش عرضه، افزایش بهای جهانی نفت و رشد سطح ذخیره‌سازی کشورها را در صدر توجه قرار می‌دهند، افزایش نرخ حمل‌ونقل دریایی نفت نیز به‌همان اندازه حائز اهمیت است. جهش کم‌سابقه کرایه‌ها در ماه مارس نه‌تنها هزینه نهایی هر بشکه نفت را برای پالایشگران بالا برد، بلکه بر کل زنجیره تأمین انرژی جهانی از تأخیر در تحویل محموله‌ها گرفته تا افزایش قیمت سوخت‌های مصرفی در بازارهای منطقه‌ای اثر گذاشت.

به بیان دیگر، بحران در تنگه هرمز صرفاً یک اختلال عرضه نبود، بلکه شوکی فراگیر به لجستیک جهانی نفت بود که نشان داد هزینه حمل نیز می‌تواند به اندازه خود نفت، تعیین‌کننده وضعیت بازار انرژی باشد.