افزایش نگران‌کننده اشتغال ناقص در بازار کار ایران

در شرایط کنونی اقتصاد ایران، پدیده «اشتغال ناقص» به یکی از چالش‌های اصلی بازار کار تبدیل شده است. این وضعیت به معنای عدم دسترسی بخشی از شاغلان به ساعات کاری کامل رسمی است که می‌تواند ناشی از محدودیت‌های اقتصادی، رکود در برخی بخش‌ها یا ناتوانی در یافتن شغل با ساعات کاری کافی باشد. گزارش نیروی کار مرکز آمار ایران برای زمستان ۱۴۰۴، افزایش چشمگیر این نوع اشتغال را به تصویر می‌کشد و نشان‌دهنده تأثیر قابل توجه فشارهای اقتصادی و اجتماعی بر سهم و تعداد شاغلان با ساعات کاری کمتر از استاندارد است.

تعریف و وضعیت اشتغال ناقص در زمستان ۱۴۰۴

مرکز آمار ایران، «اشتغال ناقص» را به افرادی اطلاق می‌کند که کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار می‌کنند و تمایل به افزایش ساعات کاری خود دارند. این افراد ممکن است به دلایل گوناگونی از جمله رکود کاری، عدم یافتن شغل با ساعات بیشتر، یا قرار گرفتن در فصل غیرکاری، نتوانند زمان اشتغال خود را به ۴۴ ساعت در هفته برسانند.

آمارهای منتشر شده برای زمستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که:

• در زمستان گذشته، ۸.۲ درصد از شاغلان کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده‌اند.
• این سهم در مقایسه با زمستان ۱۴۰۳ که معادل ۷.۷ درصد بود، افزایش یافته است.
• تعداد افراد با اشتغال ناقص از یک میلیون و ۸۷۹ هزار نفر در زمستان ۱۴۰۳ به بیش از ۲ میلیون نفر در زمستان ۱۴۰۴ رسیده است.

این افزایش هم از نظر تعداد و هم از نظر سهم، نشان‌دهنده تشدید وضعیت اشتغال ناقص و بازتاب‌دهنده فشارهای اقتصادی و اجتماعی بر بازار کار است.

اشتغال ناقص در میان زنان و مردان

بررسی آمارهای تفکیکی نشان می‌دهد که مردان بیشتر از زنان درگیر اشتغال ناقص هستند. این امر ممکن است به تمایل بیشتر مردان برای پر کردن ساعات کاری رسمی بازگردد؛ به این معنا که با وجود ساعات کاری کمتر برای زنان، عدم تمایل آن‌ها به افزایش این ساعات، سهمشان را در اشتغال ناقص کمتر از مردان نگه می‌دارد.

همانطور که در جدول مشاهده می‌شود، تعداد و سهم اشتغال ناقص مردان افزایش یافته، در حالی که این شاخص‌ها برای زنان کاهش داشته است.

اشتغال ناقص در مناطق شهری و روستایی

آمارهای مرکز آمار وضعیت اشتغال ناقص در روستاها را نامساعدتر از شهرها ارزیابی می‌کند. این تفاوت را می‌توان به نوع مشاغل روستایی، به ویژه فصلی بودن فعالیت‌هایی مانند کشاورزی، نسبت داد که در زمستان دچار رکود می‌شوند و به افزایش اشتغال ناقص منجر می‌گردند.

• در زمستان ۱۴۰۴، سهم اشتغال ناقص در مناطق شهری از ۶.۲ درصد در زمستان ۱۴۰۳ به حدود ۶.۹ درصد افزایش یافته است.
• در مقابل، سهم اشتغال ناقص در بخش روستایی با کاهش اندکی از ۱۲.۹ درصد به ۱۲.۸ درصد افت کرده است.

این آمارها نشان می‌دهد که با وجود کاهش جزئی در روستاها، همچنان وضعیت اشتغال ناقص در مناطق روستایی بحرانی‌تر از مناطق شهری است و نیاز به توجه ویژه دارد.