آیکون خبر

خبر کامل

جنگ و محیط زیست: آسیب‌های جبران‌ناپذیر و چالش‌های پایداری در اصفهان

جنگ و محیط زیست: تهدیدهای پنهان و آشکار

جنگ، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم، ضربات جبران‌ناپذیری بر پیکره محیط زیست وارد می‌کند. این آسیب‌ها از تخریب مستقیم زیستگاه‌های طبیعی و حیات وحش گرفته تا آلودگی منابع آبی و کاهش چشمگیر بودجه‌های محیط زیستی را شامل می‌شود. در شرایط بحرانی، اولویت‌ها به سمت نیازهای فوری‌تر معطوف شده و اینجاست که اثرات غیرمستقیم جنگ ابعاد وسیع‌تری به خود می‌گیرد.

آسیب‌های مستقیم و غیرمستقیم جنگ بر محیط زیست

آسیب‌های مستقیم جنگ شامل حملات به زیستگاه‌های طبیعی، وارد آمدن خسارت به حیات وحش و پوشش گیاهی و آلودگی منابع آبی نظیر دریاها و رودخانه‌هاست. اما در شرایط بحرانی، اثرات غیرمستقیم جنگ نیز به شدت خود را نشان می‌دهند. این امر منجر به کاهش چشمگیر اعتبارات و فرصت‌های اختصاص یافته به حوزه محیط زیست می‌شود، در حالی که محیط زیست حتی در شرایط عادی نیز همواره از کمترین بودجه‌ها برخوردار بوده است.

تمرکز بر مسائل جنگی می‌تواند به کاهش نظارت‌های زیست محیطی بینجامد و این خلأ، فرصتی برای سوءاستفاده‌کنندگان فراهم می‌آورد. آسیب دیدن صنایع بزرگی مانند فولاد مبارکه اصفهان، با پیامدهای ناگوار اقتصادی از جمله بیکاری هزاران نفر، طرح‌های پشتیبان محیط زیست را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وابستگی محیط زیست به صنایع و چالش‌های آن

سال‌هاست که صنایع بزرگ، یکی از مقصران اصلی آلودگی هوای اصفهان شناخته شده‌اند، اما همین صنایع به ویژه در حوزه فولاد و پتروشیمی، در راستای عمل به مسئولیت‌های اجتماعی خود، از حامیان مالی طرح‌های زیست محیطی نیز بوده‌اند. این وابستگی، مدلی ناپایدار است که قدرت چانه‌زنی و استقلال عمل محیط زیست را در زمان صلح کاهش داده و در زمان بحران و جنگ، آن را در برابر بحران‌های اقتصادی آسیب‌پذیر می‌کند.

«جنگ می‌تواند تخریب‌های زیادی به سلامت مردم وارد کند، اما عدم توجه به محیط‌زیست در چنین شرایطی می‌تواند پیامدهای حتی بزرگ‌تری ایجاد کند.» - فرشته عالمشاه، فعال محیط زیست

تجربیات یک فعال محیط زیست در اصفهان

فرشته عالمشاه، مدیر خانه آفانیوس و یکی از فعالان محیط زیست اصفهان، سال‌هاست برای احیای ماهی آفانیوس، گونه بومی در خطر انقراض رودخانه زاینده‌رود، تلاش می‌کند. او درباره تأثیر جنگ بر فعالیت‌های محیط زیستی می‌گوید:

  • حفاظت از آفانیوس: منطقه حفاظت از ماهی آفانیوس اصفهانی، با وجود عدم قرارگیری مستقیم در منطقه جنگی، به دلیل حضور هموطنان جنگ‌زده و افزایش جمعیت در نوروز، شاهد افزایش کشیک‌های حفاظتی به ۲۴ ساعته بود.
  • چالش ماهی‌های مهاجم: غذا دادن مردم به ماهی‌ها در کنار چشمه‌ها، باعث افزایش جمعیت ماهی‌های مهاجم شد و نیاز به جداسازی جدی‌تر را ایجاد کرد.
  • رهاسازی ماهی‌های آکواریومی: گزارش‌هایی از سراسر کشور مبنی بر رهاسازی ماهی‌های آکواریومی (به ویژه گونه‌های مهاجم) در طبیعت، آسیب جدی به گونه‌های بومی وارد کرده است.
  • آسیب به حامیان مالی: باشگاه سپاهان، یکی از حامیان اصلی، آسیب جدی دید و حامیان صنعتی و مالی کوچک‌تر وابسته به پتروشیمی‌ها نیز دچار مشکل شدند.

تأثیر جنگ بر بودجه و استقلال سازمان محیط زیست

سازمان حفاظت محیط زیست که همواره کمترین بودجه را از دولت دریافت می‌کند، اکنون با محدودیت‌های جدی‌تری روبرو شده است. حمایت‌های صنایع از طریق مسئولیت‌های اجتماعی، که بخش بزرگی از بودجه محیط زیست را تشکیل می‌داد، به شدت کاهش یافته است. این وابستگی مالی، قدرت چانه‌زنی و استقلال عمل محیط زیست را کاهش داده و آن را در برابر بحران‌های اقتصادی آسیب‌پذیر می‌کند.

«سازمان حفاظت محیط‌زیست درآمد مستقلی ندارد و این یک معضل بزرگ است که فکر می‌کنم جنگ باعث تشدید آن شده و مسئولان باید برای آن در آینده پیش‌بینی و راه‌حل پیدا کنند.» - فرشته عالمشاه

نقش اینترنت و ارتباطات در فعالیت‌های محیط زیستی

قطع اینترنت بین‌الملل تأثیر عمیقی بر فعالیت‌های محیط زیستی گذاشته است. گروه‌های فعال آموزشی و حفاظتی، که از طریق شبکه‌های اجتماعی با مردم در ۲۷ نقطه کشور در ارتباط بودند، اکنون این ارتباط را از دست داده‌اند. این قطع ارتباط، در مواقع بحرانی می‌تواند مشکل‌ساز باشد، زیرا شبکه جایگزینی برای آن شکل نگرفته است.

چرا محیط زیست باید اولویت باشد؟

برخی معتقدند در شرایط جنگ و مشکلات معیشتی، محیط زیست موضوعی فرعی است. اما فعالان محیط زیست تأکید می‌کنند که محیط زیست یعنی حفظ جان مردم. هوای پاک، آب سالم و غذای عاری از آلودگی، مستقیماً با سلامت انسان‌ها در ارتباط است.

  • آلودگی‌های پنهان: ورود فاضلاب یا نفت به منابع آبی، یا ورود نیترات به زمین‌های کشاورزی که منجر به سرطان و مرگ و میر می‌شود، تفاوتی با بمباران ندارد؛ فقط تأثیر آن دیرتر و آرام‌تر ظاهر می‌شود.
  • فرصت برای پیشگیری: تفاوت در این است که ما فرصت داریم جلوی این فجایع را بگیریم، اما غافل می‌شویم.
  • نقش حیات وحش: حتی ماهی کوچک آفانیوس، نقش مهمی در زنجیره طبیعت و سلامت مردم ایفا می‌کند.

عواقب جنگ بر محیط زیست اصفهان

حملات دشمن از ۹ اسفند تا ۱۹ فروردین، استان اصفهان را پس از تهران، هدف بیشترین آماج حملات قرار داد. یکی از مهم‌ترین عواقب جنگ، آسیب جدی مالی به فعالیت‌های محیط زیستی است که عمدتاً متکی بر حمایت صنایع بودند. این وابستگی، قدرت محیط زیست را در مقابل جریان‌های مالی و اقتصادی موجود کاهش می‌دهد.

  • جابجایی صنایع: جنگ نشان داد که حتی در مرکز کشور نیز احتمال آسیب دیدن صنایع وجود دارد، که این خود درسی بزرگ برای تفکر در مورد جابجایی صنایع است.
  • آلودگی هوا و آب: در مورد آلودگی هوا، علاوه بر فولاد مبارکه، ذوب آهن، پتروشیمی‌ها و سوخت‌ها نیز نقش دارند. در مورد زاینده‌رود نیز، مشکلات پیچیده‌تر از تنها فولاد مبارکه است و نیازمند اصلاح کشاورزی و مصرف بهینه آب در بالادست است.
شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗