غنی‌سازی ورمی‌کمپوست با اوره؛ گامی مؤثر در کشاورزی پایدار ایران

اهمیت کودهای آلی و چالش‌های پیش‌رو

کودهای آلی نظیر کمپوست و ورمی‌کمپوست، در سراسر جهان به عنوان ابزاری مؤثر در تولید محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این کودها با بهبود شرایط فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک خاک، به ارتقاء کیفیت زمین‌های زراعی کمک شایانی می‌کنند. ورمی‌کمپوست به طور خاص، منبع غنی از عناصر غذایی ضروری گیاه از جمله نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، منگنز، روی، مس و بور است که می‌تواند میزان این عناصر را در بخش‌های مختلف گیاه مانند ریشه، بخش هوایی و میوه به طور چشمگیری افزایش دهد.

با این حال، یکی از موانع اصلی در توسعه و استفاده گسترده از ورمی‌کمپوست، به ویژه برای کشاورزان خرده‌پا و کم‌درآمد در ایران، قیمت بالای آن است. این موضوع، دسترسی به کودهای آلی با کیفیت و ارزان را که از الزامات کشاورزی پایدار است، دشوار می‌سازد. ورمی‌کمپوست به طور طبیعی حاوی درصد متغیری از نیتروژن است و در صورت غنی‌سازی و افزایش غلظت عناصر غذایی، می‌توان مقدار مصرف آن را کاهش داد و بدین ترتیب هزینه‌ها را مدیریت کرد.

نقش نیتروژن و همگون‌سازی آن در خاک

برای تأمین مداوم نیتروژن مورد نیاز گیاه و افزایش کارایی نیتروژن (NUE)، تثبیت نیتروژن به شکل همگون‌سازی آن بسیار حیاتی است. این فرآیند باعث می‌شود نیتروژن کود وارد مخزن نیتروژن آلی خاک شود. ورمی‌کمپوست به دلیل دارا بودن جمعیت و تنوع میکروبی غنی، به ویژه از قارچ‌ها، باکتری‌ها و اکتینومیست‌ها، بستر مناسبی برای این همگون‌سازی فراهم می‌کند. آمونیوم موجود در خاک می‌تواند توسط باکتری‌ها، مخمرها، جلبک‌ها، قارچ‌ها و گیاهان همگون‌سازی شود.

مصرف ورمی‌کمپوست اغلب به همراه کودهای شیمیایی، به خصوص اوره، صورت می‌گیرد. این شیوه مصرف می‌تواند در ناپایدارسازی نیتروژن اوره نقش داشته باشد و منجر به افزایش فعالیت آنزیم اوره آز، تصعید آمونیاک و اتلاف نیتروژن شود. برای مقابله با این مشکلات زیست‌محیطی و اقتصادی، افزودن مواد مکمل به کود آلی ضروری است.

راهکارهای نوین برای کاهش اتلاف نیتروژن

پژوهشگران راهکارهایی را برای افزایش کارایی مصرف نیتروژن اوره و کاهش اتلاف آن ارائه داده‌اند:

• لئوناردیت: این کانی زیستی طبیعی به عنوان اصلاح‌گر خاک و منبع اسید هومیک شناخته شده است که عملکرد گیاهان و خاک را بهبود می‌بخشد. ترکیب اوره با اسیدهای هومیک موجود در لئوناردیت، به دلیل ظرفیت تبادل کاتیونی (CEC) بالای این اسیدها، می‌تواند به نگهداشت آمونیوم و کاهش تصعید آمونیاک کمک کند.
• گوگرد عنصری: افزودن گوگرد عنصری به کود آلی یا خاک، می‌تواند pH را کاهش داده و در نتیجه میزان تصعید آمونیاک را به طور قابل توجهی کمتر کند.

نتایج تحقیقات: ورمی‌کمپوست غنی‌شده با اوره

بر اساس یافته‌های این تحقیق، کود اوره با افزایش معنی‌دار نیتروژن آلی و نیتروژن کل، گزینه مناسبی برای غنی‌سازی ورمی‌کمپوست محسوب می‌شود. این کود غنی‌شده با کمک به جذب عناصر غذایی و افزایش عملکرد گیاه، می‌تواند محصولی کاربردی و اقتصادی برای کشاورزان باشد تا حاصلخیزی خاک را افزایش دهند.

یکی از مهمترین دستاوردهای این پژوهش این است که ورمی‌کمپوست غنی‌شده با نیتروژن آلی، در مقایسه با کود شیمیایی، نقش بسیار بیشتری در حفظ و نگهداشت نیتروژن در خاک ایفا می‌کند. این ویژگی، قدمی بزرگ در راستای تحقق اهداف کشاورزی پایدار و کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی است که هم به نفع محیط زیست و هم به سود اقتصاد کشاورزان خواهد بود.