خبر کامل
هانتاویروس: هشدار سازمان جهانی بهداشت درباره ویروس کشنده جوندگان
سازمان جهانی بهداشت: هشدار درباره هانتاویروس و راه‌های پیشگیری
سازمان جهانی بهداشت (WHO) با انتشار توضیحاتی جامع، به معرفی «هانتاویروس» و نکات کلیدی پیرامون آن پرداخته است. این ویروس که اخیراً در کانون توجه رسانه‌ها قرار گرفته، می‌تواند بیماری‌های شدید و گاهی کشنده در انسان ایجاد کند و درک صحیح از ماهیت، انتقال و پیشگیری آن برای سلامت عمومی حیاتی است.
مروری بر هانتاویروس‌ها: عامل بیماری‌زا از جوندگان
هانتاویروس‌ها گروهی از ویروس‌های زئونوتیک (مشترک بین انسان و حیوان) هستند که به‌طور طبیعی جوندگان را آلوده می‌کنند و گاهی به انسان منتقل می‌شوند. عفونت در انسان می‌تواند منجر به بیماری شدید و اغلب مرگ شود. نوع بیماری بسته به نوع ویروس و منطقه جغرافیایی متفاوت است:
- در قاره آمریکا، عفونت می‌تواند منجر به «سندرم قلبی‌ریوی هانتاویروس» (HCPS) شود؛ وضعیتی که به‌سرعت پیشرفت کرده و ریه‌ها و قلب را درگیر می‌سازد. نرخ مرگ‌ومیر HCPS می‌تواند تا ۵۰ درصد باشد.
- در اروپا و آسیا، هانتاویروس‌ها باعث «تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی» (HFRS) می‌شوند که عمدتاً کلیه‌ها و عروق خونی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
با وجود عدم وجود درمان اختصاصی، مراقبت حمایتی زودهنگام پزشکی نقش کلیدی در افزایش شانس بقا دارد و بر پایش دقیق بالینی و مدیریت عوارض تنفسی، قلبی و کلیوی تمرکز دارد. پیشگیری عمدتاً وابسته به کاهش تماس انسان با جوندگان آلوده است.
خانواده ویروسی و طبقه‌بندی
هانتاویروس‌ها متعلق به خانواده Hantaviridae در راسته Bunyavirales هستند. هر هانتاویروس معمولاً با یک گونه خاص از جوندگانِ مخزن مرتبط است؛ گونه‌ای که ویروس در آن عفونت طولانی‌مدت بدون ایجاد بیماری آشکار ایجاد می‌کند.
از میان گونه‌های متعدد شناسایی‌شده در سراسر جهان، تنها تعداد محدودی از آن‌ها به‌عنوان عامل بیماری در انسان شناخته می‌شوند:
- هانتاویروس‌های قاره آمریکا: عامل HCPS هستند. ویروس آند، که در آمریکای جنوبی یافت می‌شود، تنها هانتاویروس شناخته‌شده‌ای است که انتقال محدود انسان‌به‌انسان آن در میان افراد در تماس نزدیک، به‌ویژه در آرژانتین و شیلی، مستند شده است.
- هانتاویروس‌های اروپا و آسیا: عامل تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS) هستند. انتقال انسان‌به‌انسان در این مناطق جهان مستند نشده است.
بار جهانی بیماری و نرخ مرگ‌ومیر
عفونت‌های هانتاویروسی در سطح جهان نسبتاً نادر هستند، اما با نرخ مرگ‌ومیر قابل توجهی همراهند:
- در آسیا و اروپا، نرخ مرگ‌ومیر کمتر از ۱ درصد تا ۱۵ درصد است.
- در قاره آمریکا، نرخ مرگ‌ومیر تا ۵۰ درصد می‌رسد.
برآورد می‌شود سالانه بین ۱۰ هزار تا بیش از ۱۰۰ هزار مورد عفونت در سراسر جهان رخ دهد که بیشترین بار بیماری در آسیا و اروپا مشاهده می‌شود.
| منطقه | نوع بیماری | شیوع سالانه | نرخ مرگ‌ومیر | وضعیت |
|---|---|---|---|---|
| شرق آسیا (چین، کره جنوبی) | HFRS | هزاران مورد | < ۱۵% | کاهش یافته در دهه‌های اخیر |
| اروپا (شمالی و مرکزی) | HFRS | هزاران مورد | < ۱۵% | ویروس Puumala غالب |
| قاره آمریکا (ایالات متحده، آمریکای جنوبی) | HCPS | صدها مورد | ۲۰% تا ۴۰% | نادرتر، اما با مرگ‌ومیر بالا |
ایالات متحده آمریکا کمتر از ۱۰۰۰ مورد گزارش کرده است، در حالی که کشورهای آمریکای جنوبی مانند آرژانتین، برزیل، شیلی و پاراگوئه هر سال تعداد کمی مورد گزارش می‌کنند.
نحوه انتقال ویروس
انتقال هانتاویروس به انسان عمدتاً از طریق تماس با ادرار، فضولات یا بزاق آلوده جوندگان مبتلا رخ می‌دهد. گزش جوندگان نیز، اگرچه کمتر شایع است، می‌تواند منجر به عفونت شود. فعالیت‌هایی که خطر مواجهه را افزایش می‌دهند، شامل موارد زیر است:
- تمیز کردن فضاهای بسته یا کم‌تهویه
- کشاورزی و کارهای جنگل‌داری
- خوابیدن در محل‌های آلوده به جوندگان
همانطور که ذکر شد، انتقال انسان‌به‌انسان تنها برای ویروس آند در قاره آمریکا مستند شده و همچنان نادر است. این انتقال معمولاً با تماس نزدیک و طولانی‌مدت، به‌ویژه میان اعضای خانواده یا شرکای صمیمی، مرتبط بوده و احتمال آن در مراحل اولیه بیماری بیشتر است.
علائم و تشخیص بالینی
علائم در انسان معمولاً بین یک تا هشت هفته پس از مواجهه ظاهر می‌شوند و شامل تب، سردرد، درد عضلانی و علائم گوارشی مانند درد شکم، تهوع یا استفراغ هستند.
- در HCPS، بیماری ممکن است به‌سرعت به سرفه، تنگی نفس، تجمع مایع در ریه‌ها و شوک پیشرفت کند.
- در HFRS، مراحل بعدی ممکن است شامل افت فشار خون، اختلالات خونریزی و نارسایی کلیه باشد.
تشخیص زودهنگام دشوار است، زیرا علائم اولیه با سایر بیماری‌های تب‌دار یا تنفسی مشترک است. بنابراین، شرح‌حال دقیق بیمار، به‌ویژه در مورد احتمال تماس با جوندگان، خطرات شغلی و محیطی، سابقه سفر و تماس با موارد شناخته‌شده، اهمیت زیادی دارد.
تأیید آزمایشگاهی بر پایه آزمایش‌های سرولوژیک (شناسایی آنتی‌بادی‌های اختصاصی IgM یا افزایش تیتر IgG) و روش‌های مولکولی مانند RT-PCR در مرحله حاد بیماری انجام می‌شود.
درمان و پیشگیری
در حال حاضر، هیچ درمان ضدویروسی اختصاصی یا واکسن دارای مجوز برای عفونت هانتاویروسی وجود ندارد. مراقبت درمانی به‌صورت حمایتی انجام می‌شود و بر پایش دقیق بالینی و مدیریت عوارض تنفسی، قلبی و کلیوی تمرکز دارد. دسترسی زودهنگام به مراقبت‌های ویژه، به‌ویژه در بیماران مبتلا به HCPS، نتایج درمان را بهبود می‌بخشد.
پیشگیری از عفونت عمدتاً به کاهش تماس انسان با جوندگان بستگی دارد. اقدامات مؤثر شامل:
- تمیز نگه داشتن خانه‌ها و محیط‌های کاری و بستن منافذ ورودی جوندگان.
- نگهداری ایمن مواد غذایی.
- استفاده از روش‌های ایمن پاک‌سازی در مناطق آلوده (مرطوب کردن پیش از تمیزکاری، خودداری از جارو کردن خشک).
- تقویت رعایت بهداشت دست‌ها.
کنترل عفونت در مراکز درمانی و پاسخ WHO
خطر انتقال هانتاویروس در مراکز درمانی، در صورت اجرای مناسب اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت، بسیار پایین است. اقدامات احتیاطی استاندارد برای همه بیماران، از جمله بهداشت دست و جابه‌جایی ایمن مایعات بدن، باید رعایت شود. برای موارد مشکوک یا تأییدشده، اقدامات مبتنی بر راه انتقال و در صورت تولید ذرات معلق در هوا، اقدامات احتیاطی هوابرد ضروری است.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) با کشورها و شرکا برای تقویت نظام پایش، ظرفیت آزمایشگاهی، ارتباطات خطر، تشخیص زودهنگام و پاسخ به شیوع عفونت‌های هانتاویروسی همکاری می‌کند. این فعالیت‌ها شامل تدوین راهنماهای مبتنی بر شواهد و ترویج رویکردهای یکپارچه «سلامت واحد» (One Health) است که به ارتباط میان سلامت انسان، مخازن جوندگان و محیط‌زیست می‌پردازد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
