توسعه واکسن هانتاویروس؛ چالش‌های مالی و امید به فناوری mRNA

احیای توجه به هانتاویروس پس از شیوع اخیر

پس از گزارش شیوع هانتاویروس در کشتی کروز MV Hondius، بار دیگر توجه افکار عمومی و جامعه پزشکی به این ویروس و لزوم توسعه واکسن آن معطوف شده است. با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند که تلاش‌ها برای ساخت این واکسن در سال‌های گذشته بارها با وقفه یا حتی توقف کامل مواجه شده است. الگوی پراکنده شیوع هانتاویروس و محدود ماندن موارد ابتلا، از یک سو مانع از شکل‌گیری برنامه‌های گسترده و پایدار برای تولید واکسن شده است. از سوی دیگر، وقوع بیشتر موارد ابتلا در کشورها و مناطقی با بازده اقتصادی پایین‌تر، انگیزه سرمایه‌گذاری شرکت‌های دارویی بزرگ را کاهش داده و به کندی روند توسعه دامن زده است.

واکسن هانتاویروس؛ قربانی کم‌توجهی سرمایه‌گذاران

«سبرا کلاین»، استاد میکروب‌شناسی مولکولی و ایمونولوژی در دانشکده بهداشت عمومی بلومبرگ دانشگاه جانز هاپکینز، توضیح می‌دهد که نهادهای تأمین‌کننده بودجه معمولاً سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی هانتاویروس‌ها انجام نمی‌دهند، زیرا این ویروس‌ها از نگاه بسیاری از سرمایه‌گذاران، شانس بالایی برای تبدیل شدن به اپیدمی یا پاندمی جهانی بعدی ندارند.

با این حال، او تأکید می‌کند که چنین برداشتی نباید خطر واقعی این ویروس‌ها را کم‌اهمیت جلوه دهد. هانتاویروس‌ها در گروه ویروس‌های عامل تب‌های خونریزی‌دهنده قرار می‌گیرند و در صورت بروز شیوع، می‌توانند پیامدهای سنگینی برای سلامت عمومی به همراه داشته باشند. به گفته کلاین، همین تضاد میان خطر بالقوه بالا و جذابیت پایین برای سرمایه‌گذاری، یکی از دلایل اصلی کندی پیشرفت در مسیر توسعه واکسن برای این بیماری است.

پیشگامی EnsiliTech در توسعه واکسن mRNA

در همین زمینه، شرکت بریتانیایی EnsiliTech یکی از مجموعه‌هایی است که سال‌هاست به‌طور جدی روی توسعه واکسن هانتاویروس کار می‌کند. «مت اسلید»، از بنیان‌گذاران و مدیر اجرایی این شرکت، توضیح می‌دهد که تیم او حدود ۱۵ سال پیش این پروژه را آغاز کرده، زیرا در آن زمان هانتاویروس به‌شدت نادیده گرفته شده بود و تقریباً فعالیت جدی و متمرکزی برای تولید واکسن علیه آن وجود نداشت.

واکسن در حال توسعه این شرکت بر پایه فناوری RNA پیام‌رسان یا mRNA ساخته شده است؛ همان پلتفرمی که بعدها در ساخت واکسن‌های کرونا نقش مهمی ایفا کرد و به دلیل توانایی بالا در تحریک پاسخ ایمنی، توجه زیادی را در صنعت واکسن‌سازی به خود جلب کرد. این واکسن مشخصاً سویه‌ای از هانتاویروس به نام «هانتان ویروس» را هدف قرار می‌دهد که بیشتر در شرق آسیا شایع است و می‌تواند موجب بروز تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی شود.

چشم‌انداز آزمایش‌های بالینی و سویه‌های آینده

با وجود این پیشرفت‌ها، اسلید تأکید می‌کند که این واکسن هنوز وارد مرحله آزمایش انسانی نشده است و احتمالاً دست‌کم سه تا چهار سال دیگر زمان لازم خواهد بود تا کارآزمایی‌های بالینی اولیه آن آغاز شود. او می‌افزاید که آزمایش‌های انجام‌شده تا امروز روی جوندگان صورت گرفته‌اند که مخزن طبیعی ویروس محسوب می‌شوند و نقش اصلی را در انتقال هانتاویروس به انسان ایفا می‌کنند.

اسلید همچنین رد نمی‌کند که در آینده واکسن دیگری نیز برای سویه «آند» توسعه داده شود؛ سویه‌ای که مسئول شیوع اخیر در کشتی کروز بوده و به همین دلیل دوباره توجه‌ها را به خطر هانتاویروس جلب کرده است. با این حال، او می‌گوید حتی اگر چنین رخدادهایی باعث افزایش آگاهی عمومی و علمی شوند، باز هم توسعه این واکسن‌ها نیازمند توجیه تجاری قوی است، زیرا بدون وجود چشم‌انداز اقتصادی روشن، جذب سرمایه و ادامه مسیر تحقیق و تولید بسیار دشوار خواهد بود.