رد پیشنهاد ایران توسط ترامپ: افزایش نگرانی‌ها از رویارویی نظامی در خاورمیانه

رسانه قطری الجزیره در گزارشی تحلیلی عنوان کرد که رد پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا برای توقف تخاصم‌ها از سوی رئیس کاخ سفید، دونالد ترامپ، بار دیگر امیدها برای پایان بحران جاری در خاورمیانه را به محاق برده است. این شبکه با بررسی سناریوهای احتمالی پیش رو، تاکید کرد که موضع اخیر رئیس‌جمهور آمریکا، گزینه‌های رویارویی نظامی را که واشنگتن و تهران هر دو به دنبال اجتناب از آن بودند، تقویت کرده است.

بر اساس تحلیل الجزیره، سه سناریوی اصلی در روزها و هفته‌های آتی محتمل است: تشدید فشار دریایی، حمله مستقیم به زیرساخت‌ها، و ادامه دیپلماسی با عقب‌نشینی آمریکا از جنگ.

واکنش ترامپ به پیشنهاد ایران

بامداد دوشنبه، دونالد ترامپ با لحنی قاطع به آخرین پاسخ ایران درباره پیشنهاد واشنگتن برای پایان جنگ واکنش نشان داد. وی در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اظهار داشت: «پاسخ ایران را از طریق به‌اصطلاح نمایندگانش خواندم؛ اصلا قابل‌قبول نیست.» این اظهارات پس از آن مطرح شد که جمهوری اسلامی ایران از طریق میانجی پاکستانی، پاسخ رسمی خود را به پیشنهاد اخیر آمریکا درباره پایان جنگ و ترتیبات امنیتی منطقه ارسال کرده بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که پاسخ ایران بر موضوعاتی چون پایان جنگ، امنیت دریایی خلیج‌فارس و تنگه هرمز متمرکز بوده است. همچنین، ایران در این پاسخ نسبت به هرگونه حضور و تحرک نظامی فرانسه و انگلیس در تنگه هرمز هشدار داده است.

روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال نیز به نقل از منابع آگاه مدعی شد که تهران در چارچوب یک راه‌حل مرحله‌ای، آمادگی خود را برای تعلیق محدود و موقت غنی‌سازی اعلام کرده است. با این حال، ایران پیشنهاد آمریکا برای توقف ۲۰ ساله فعالیت‌های هسته‌ای را نپذیرفته و هرگونه بحث درباره برچیدن تاسیسات هسته‌ای را خط قرمز غیرقابل مذاکره دانسته است.

منابع مطلع با وال‌استریت ژورنال گفت‌وگو کرده و تاکید کردند که ایران در پاسخ خود بر لزوم برقراری آتش‌بس و رفع فشارهای اقتصادی و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه کشتی‌ها و بنادر ایرانی به عنوان پیش‌شرط گفتگو درباره سایر موضوعات از جمله پرونده هسته‌ای تاکید کرده است. ایران همچنین پیشنهاد کاهش بخشی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود و انتقال بخش دیگر به کشوری ثالث را مطرح کرده، اما همزمان خواستار دریافت تضمین‌های معتبر برای بازگرداندن این ذخایر در صورت بدعهدی احتمالی آمریکا یا شکست مذاکرات شده است.

فقدان زمینه‌های مشترک و تداوم اصطکاک

الجزیره گزارش داد که موضع‌گیری تند ترامپ، پس از چند روز انتظار و فضای خوش‌بینی نسبت به احتمال توافق یا تفاهم‌نامه صورت گرفت. ترامپ ساعاتی پیش از این پیام، ایران را به «وقت‌کشی» متهم کرده و مدعی شده بود که تهران طی ۴۷ سال گذشته از سیاست تعلل و بازی دیپلماتیک علیه آمریکا و جهان استفاده کرده است.

یک منبع مطلع در ایران در واکنش به این اظهارات ترامپ به خبرگزاری تسنیم گفته است که هر زمان ترامپ ابراز نارضایتی می‌کند، معمولا نشانه آن است که مسیر انتخاب‌شده درست‌تر است و هیچ‌کس در ایران برای جلب رضایت رئیس‌جمهور آمریکا برنامه‌ریزی نمی‌کند.

به گفته مارک فایفل، مشاور سابق امنیت ملی ایالات متحده، با گذشت چند هفته از توقف تخاصم‌ها، ایران و ایالات متحده کمابیش در همان موقعیتی هستند که پیش از شروع مذاکرات بودند. وی اظهار داشت: «ایران همچنان می‌خواهد همه فشارها تعلیق شود: از تحریم‌ها و محاصره گرفته تا دیگر عملیات نظامی ایالات متحده یا عملیات نظامی اسرائیل.» در مقابل، ترامپ خواستار کنار گذاشتن اورانیوم غنی‌شده، برچیدن برنامه موشکی و کاهش بودجه گروه‌های تحت حمایت ایران است. این وضعیت پیچیده سبب شده که هیچ یک از طرفین زیر بار امتیاز دادن نروند و اصطکاک میان آنها ادامه یابد.

سناریوهای احتمالی پیش‌رو

با توجه به وضعیت فعلی، هنوز مشخص نیست که ترامپ مسیر مذاکره را ادامه خواهد داد یا به سمت گزینه نظامی حرکت می‌کند. مایکل مولروی، معاون پیشین وزیر دفاع آمریکا، دو سناریوی اصلی را مطرح کرده است:

• پروژه آزادی پلاس: این سناریو شامل یک محاصره و فشار دریایی طولانی‌مدت در منطقه است که تنگه هرمز را عملاً در وضعیت بحرانی یا نیمه‌مسدود قرار می‌دهد و همزمان فشار محاصره دریایی بر بنادر ایران افزایش می‌یابد. لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه، این گزینه را «مسیر مناسب‌تر در شرایط فعلی» توصیف کرده است. این طرح نسخه توسعه‌یافته‌ای از طرح قبلی ترامپ برای تنگه هرمز است که هدف آن کنترل و مدیریت مسیرهای کشتیرانی با استفاده از قدرت نظامی بیشتر است.
• حمله به زیرساخت‌ها: در این سناریو، احتمال هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی ایران از جمله تاسیسات نفتی و گازی مطرح است. مولروی مدعی شده که دولت ترامپ خود را برای چنین گزینه‌ای آماده کرده است. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که چنین اقدامی می‌تواند با واکنش متقابل ایران همراه شود و تنش‌ها را به سطحی گسترده‌تر در منطقه بکشاند و احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی در کشورهای همسایه و افزایش شدید قیمت جهانی انرژی را در پی داشته باشد.

مارک فایفل معتقد است که ترامپ به احتمال زیاد از طریق محاصره اقتصادی و اقدامات نظامی محدود در اطراف تنگه هرمز، فشار اقتصادی بر ایران را افزایش خواهد داد. این اقدامات می‌تواند شامل حمله به قایق‌های تندرو، سکوهای پرتاب پهپاد و سایت‌های موشکی ایران باشد. وی همچنین افزود که ترامپ می‌تواند تحریم‌ها را تشدید کند یا به فشار بر نیروهای دریایی اروپایی و آسیایی برای کمک به اسکورت کشتی‌ها در تنگه هرمز ادامه دهد.

الجزیره در پایان گزارش خود نوشت که گزینه پایان تخاصم‌ها همچنان روی میز ترامپ قرار دارد و وی ممکن است خود را از منازعه فعلی کنار بکشد و تلاش خواهد کرد تا عقب‌نشینی پیش رو را یک پیروزی بزرگ نظامی و استراتژیک جلوه دهد.