بحران بی‌سابقه هتلداری در کرمان: خطر ورشکستگی و تعطیلی ۶۰ درصد هتل‌ها

صنعت هتلداری در استان کرمان، که روزگاری میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی بود، اکنون با بحرانی بی‌سابقه دست و پنجه نرم می‌کند. کاهش چشمگیر ورود گردشگران، تحت تاثیر تنش‌های سیاسی و اقتصادی اخیر، هزینه‌های جاری هتل‌ها را از درآمدها پیشی گرفته و این صنعت حیاتی را در آستانه فروپاشی قرار داده است.

تاثیر تحولات اخیر بر گردشگری کرمان

آسیب‌پذیری صنعت گردشگری در ایران از زمان شیوع ویروس کرونا آغاز شد. پس از آن، اعتراضات سال ۱۴۰۱ و به دنبال آن تنش‌های نظامی اخیر، ضربات مهلکی به این بخش وارد کرده است. رئیس جامعه هتلداران کرمان، مجید هدایتی، وضعیت فعلی را به «کما رفتن» گردشگری تشبیه کرده و هشدار می‌دهد که در صورت عدم حمایت فوری، بخش قابل توجهی از ظرفیت اقامتی استان برای همیشه از دست خواهد رفت.

• کرونا: آغازگر رکود در صنعت گردشگری.
• اعتراضات ۱۴۰۱: تشدید بحران و کاهش سفرها.
• تنش‌های نظامی: تعطیلی تقریباً کامل گردشگری و عدم تمایل مردم به سفر.

گردشگری به قدری از عوامل بیرونی تاثیرپذیر است که حتی هشدارهای هواشناسی نیز می‌تواند بر تصمیم سفر افراد تاثیر بگذارد. در حال حاضر، عدم وجود پروازها، شرایط دشوار اقتصادی و تورم، و کاهش روحیه سفر در مردم، فشار مضاعفی بر این صنعت وارد آورده است.

آمار نگران‌کننده ضریب اشغال هتل‌ها

ارقام منتشر شده از ضریب اشغال هتل‌ها در کرمان بسیار نگران‌کننده است:

• هتل‌های چهار و پنج ستاره: ضریب اشغال در یک بازه ۹۰ روزه (از دی‌ماه تا نیمه فروردین) به ۶ تا ۷ درصد رسید.
• هتل‌های یک تا سه ستاره و مسافرخانه‌ها: ضریب اشغال در همین دوره ۱۲ درصد بوده است.

این در حالی است که یک هتل برای پوشش هزینه‌های جاری خود به حداقل ۳۵ درصد ضریب اشغال نیاز دارد. برای کسب سود مختصر، این رقم باید به ۶۵ درصد برسد. مقایسه این ارقام با وضعیت فعلی، عمق بحران را آشکار می‌سازد.

خطر ورشکستگی و بیکاری

مجید هدایتی تایید می‌کند که بسیاری از هتل‌های استان در آستانه ورشکستگی قرار دارند. هتل گواشیر کرمان تعطیل شده و برخی دیگر به صورت پاره‌وقت یا با حداقل خدمات فعال هستند. بسیاری از هتل‌های فعال نیز دو سوم نیروهای خود را به مرخصی فرستاده‌اند.

اشتغال در صنعت هتلداری کرمان

در مجموع پنج شاخه گردشگری در استان کرمان، ۸ هزار نفر مشغول به کار هستند. در بخش هتل‌ها، ۲ هزار نفر شاغل ثابت وجود دارد که حدود ۱ هزار نفر از آن‌ها در شهر کرمان مشغول به کارند. چهار هتل اصلی شهر کرمان (پارس، جهانگردی، کاروانیکا و هیوا) مجموعاً بیش از ۳۰۰ نفر پرسنل دارند. این آمار نشان می‌دهد که بحران فعلی، معیشت هزاران خانوار را تحت تاثیر قرار داده است.

نوروز و نبود استقبال

با وجود اینکه استان کرمان در جریان تنش‌های اخیر کمترین آسیب را دید و هتل‌ها تا ۵۰ درصد تخفیف برای آسیب‌دیدگان در نظر گرفتند، اما در ایام نوروز نیز استقبال چندانی از گردشگران نشد. این موضوع نشان می‌دهد که صرف تخفیف، راهکار حل مشکل نیست.

دلایل عدم استقبال گردشگران

• بعد مسافت: فاصله زیاد کرمان با مراکز جمعیتی شمال کشور.
• زیرساخت‌های آسیب‌دیده: اختلال در زیرساخت‌های هوایی، ریلی و جاده‌ای در دوران بحران.
• ترس و نگرانی: نگرانی مسافران از ناامنی و عدم دسترسی به امکانات بازگشت.

حتی افزایش ۱۰ درصدی جمعیت استان در نوروز، که عمدتاً مربوط به شهرهای کوچک‌تر و مسافران مناطق گرمسیری بود، تاثیر پایداری بر اقتصاد گردشگری نداشت و پس از تعطیلات، ضریب اشغال این اقامتگاه‌ها نیز به صفر رسید.

وضعیت هتل‌های پنج ستاره

هتل‌های بزرگ‌تر و لوکس‌تر مانند هتل پارس، بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند. هزینه‌های جاری یک هتل پنج ستاره به مراتب بالاتر است (حدود ۳ میلیون تومان برای هر شب اقامت) و این هتل‌ها با ۵۰ درصد پرسنل خود فعالیت می‌کنند. در مقابل، هتل‌های سه ستاره با هزینه ۱.۵ میلیون تومان برای هر شب، شرایط نسبتاً بهتری دارند.

چشم‌انداز آینده و مطالبات از دولت

اگر وضعیت فعلی ادامه یابد، بیش از ۶۰ درصد هتل‌های استان چاره‌ای جز تعطیلی نخواهند داشت. سرمایه‌گذاری جدید در این صنعت نیز طی دو دهه اخیر بسیار کند بوده است؛ آخرین هتل پنج ستاره در کرمان (هتل پارس) در سال ۱۳۷۸ ساخته شد و تا سال ۱۴۰۱ (پس از ۲۳ سال) هتل هیوا به عنوان یک هتل خصوصی چهار ستاره تاسیس شد. این نشان‌دهنده زیان‌ده بودن این صنعت در کرمان برای بخش خصوصی است.

جامعه هتلداران کرمان مطالبات مشخصی از دولت دارد:

• معافیت مالیاتی: در ایام رکود و عدم درآمد، مالیات از هتل‌ها گرفته نشود.
• مشوق‌های بیمه‌ای: سازمان تامین اجتماعی مشوق‌هایی برای واحدهایی که نیروهای خود را حفظ کرده‌اند، تعریف کند.
• تسهیلات کم‌بهره: ارائه تسهیلات با بهره پایین (نه ۲۳ درصد) برای کمک به پایداری هتل‌ها.

گردشگری کرمان، به جز ۱۵ روز نوروز، در نیمه اول سال تقریباً تعطیل است و فصل اوج آن از نیمه دوم سال آغاز می‌شود. از دست رفتن سه ماه ابتدایی سال، به معنای از دست رفتن یک سال کامل درآمد برای هتل‌هاست، زیرا درآمد این دوره برای پوشش هزینه‌های سایر ایام سال حیاتی است. همچنین، رستوران‌های هتل‌ها نیز با رکود و زیان‌دهی مواجه شده‌اند.

برخلاف سایر صنایع که می‌توانند با افزایش قیمت محصولات خود بخشی از ضرر و زیان را جبران کنند، صنعت گردشگری با قیمت‌های دستوری و تخفیف‌های اجباری مواجه است. قیمت خدمات در این بخش معادل ابتدای سال ۱۴۰۳ است، در حالی که تورم هزینه‌ها را به شدت افزایش داده است. مردم نیز به دلیل شرایط اقتصادی، گردشگری را از سبد خانوار خود حذف کرده یا به سفرهای ارزان‌قیمت بدون استفاده از خدمات هتل روی آورده‌اند.

جامعه هتلداران انتظار دارد دولت توجه ویژه‌ای به این بخش داشته باشد و متناسب با میزان خسارت (که در استان کرمان ۹۰ واحد برآورد شده)، از آن حمایت کند.