نمایش «ارباب پونتیلا و نوکرش، ماتی»؛ کمدی حماسی برشت در سالن انتظامی

نمایش «ارباب پونتیلا و نوکرش، ماتی»، کمدی حماسی برجسته برتولت برشت، نمایشنامه‌نویس مدرنیست آلمانی، پس از یک سال و نیم تمرین فشرده با کارگردانی میکائیل شهرستانی، در سالن عزت‌الله انتظامی به روی صحنه رفته است. این اثر که در سال ۱۹۴۰ نگاشته و در ۱۹۴۸ برای نخستین بار اجرا شد، به بررسی روابط طبقاتی و دوگانگی شخصیت انسانی می‌پردازد و مخاطبان را به تماشای صحنه‌هایی اپیک و پرهیجان دعوت می‌کند.

داستان و مضامین اصلی نمایشنامه

«ارباب پونتیلا و نوکرش، ماتی» روایتگر روابط پیچیده یک زمین‌دار اشرافی به نام پونتیلا با خدمتکارش، ماتی، و دخترش، اوا، است. پونتیلا قصد دارد اوا را به ازدواج یک وابسته نظامی درآورد، در حالی که اوا خود عاشق ماتی است. این درام با مشکل پونتیلا در مصرف الکل گره خورده است؛ او در حالت مستی، فردی مهربان و شوخ‌طبع است، اما در هوشیاری به فردی بدبین، خسیس و جدی تبدیل می‌شود. این دوگانگی شخصیتی، یکی از ابزارهای ادبی مهم برشت برای نمایش تضادهای طبقاتی و اخلاقی است.

«اگه همه معلم‌ها را با الکل از میدان خارج کنند، دیگه احتیاجی به سانسور کردن ندارن و پولی رو که برای سانسور خرج می‌کنن، می‌تونن ذخیره ملی کنن.»

برشت این نمایشنامه را در دوران تبعید خود در فنلاند و با الهام از «قصه‌های عامیانه» محلی و همچنین شخصیت میلیونر در فیلم «روشنایی‌های شهر» چارلی چاپلین نوشته است. او در این اثر، برخلاف سنت‌های رایج، به جای پایان‌بندی با ازدواجی سعادتمند، نگرش‌های اجتماعی جدیدی را معرفی می‌کند که بر تضاد ظاهری قدرت و حقیقت در روابط طبقاتی تأکید دارند.

اجرای میکائیل شهرستانی

میکائیل شهرستانی، علاوه بر کارگردانی، مسئولیت ترجمه، دراماتورژی و طراحی این نمایش را نیز بر عهده داشته است. او با گروهی از بازیگران تازه‌کار و حرفه‌ای، اجرایی با ریتم یکسان و هیجان‌انگیز را به روی صحنه برده است. بازی‌ها در این نمایش از تعادل خوبی برخوردارند و دیالوگ‌ها خسته‌کننده نیستند. کارگردان توانسته است شخصیت دوگانه پونتیلا را با ابعادی هم‌اندازه به تصویر بکشد، به گونه‌ای که هم دلنشین باشد و هم بدخو، بدون اینکه تضادی با برداشت‌های ذهنی مخاطب ایجاد کند.

«بزرگ ترین بدبختی آدمی این است که در برابر ستم، جرات طغیان را از دست بدهد. جان کلام زندگی این جاست که طغیان بر ضد بیدادگری دوام یابد. لحظه‌ای که انسان ستم را به آسانی تحمل کند، شوم‌ترین دوره حیاتش آغاز می‌شود.»

شهرستانی کرامت انسانی را نقطه ثقل روابط اجتماعی می‌داند و در این نمایش نشان می‌دهد که چگونه نوکر، ماتی، با وجود همنشینی با ارباب، خوی ذاتی خود را قربانی حال و هوای او نمی‌کند. این نمایش به خوبی شکاف عمیق طبقاتی را که برشت در دل یک روستا یا شهر ترسیم می‌کند، به تصویر می‌کشد.

بازیگران و عوامل اجرایی

بازیگران این نمایش در شب‌های فرد و زوج متفاوت هستند:

بازیگران شب‌های فرد:

• کامران جامع
• درسا رضازاده
• اشکان حسینی
• امیررضا وهاب‌پور
• علی مزینی
• مهسا قلی‌زاده
• شاهین افراسیابی
• فائزه چراغعلی
• هانیه بوربور
• سیمین حکیمی
• نجمه خوشه‌ئی
• فهیمه نجاتی‌فر
• محمد محمدنژاد
• رضا امانی
• وحید ایمانی
• حمید قیاسی‌فر

بازیگران شب‌های زوج:

• افشین اکبری
• درسا رضازاده
• محمدعلی محسنی
• رضا امانی
• پریا یعقوبی
• محمدرضا محبی
• بلقیس بیک‌زاده
• هانیه بوربور
• فاطمه سادات قائمیان
• نجمه خوشه‌ئی
• فهیمه نجاتی‌فر
• محمد محمدنژاد
• اشکان حسینی
• شاهین افراسیابی
• امیرحسین رفیعی

سایر عوامل:

• دستیاران کارگردان: نجمه خوشه‌ئی، محمدرضا محبی
• طراح لباس، پوستر و بروشور: رعنا صفاری‌سیاهکلی
• آهنگساز: کیارا کبیری
• دستیار آهنگساز: کمند کبیری
• مشاور موسیقی: درسا شهرستانی
• طراح چهره‌پردازی: میکائیل شهرستانی
• اجرای گریم: سحر عیسی‌زاد، رعنا صفاری‌سیاهکلی
• نقاشی: راحله خیری
• ساخت دکور: علی چراغی، کامران جامع، امیررضا وهاب‌پور، محمدرضا محبی، فهیمه نجاتی‌فر، نجمه خوشه‌ئی
• دوخت لباس: شیما محترمی، حسین پناهی
• مدیر صحنه: سحر دالایی
• منشی صحنه: علی فرخنده‌نژادفرد
• تزئینات صحنه: سیمین حکیمی
• عکاس: رضا صفایی
• ساخت تیزر: امیرحسین رفیعی

این نمایش هر شب تا تاریخ ۱۲ خرداد، از ساعت ۲۰:۳۰ به مدت یک ساعت و ۳۰ دقیقه در سالن عزت‌الله انتظامی به روی صحنه خواهد بود.