مازندران؛ قطب تولید و گردشگری گل محمدی در ایران

ظرفیت‌های اقتصادی و صادراتی گل محمدی

کارشناسان کشاورزی بر این باورند که گل محمدی به عنوان یک «صنعت سبز»، قابلیت‌های فراوانی برای کشت، تولید و صادرات دارد. برای بهره‌برداری مؤثر از این پتانسیل‌ها، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق در زمینه استانداردسازی، بهبود فرآیندهای عرضه و سرمایه‌گذاری در تولید گلاب ارگانیک است. همچنین، ایجاد تنوع و خلاقیت در بسته‌بندی می‌تواند نقش کلیدی در افزایش سهم صادراتی این محصول ایفا کند.

جهاد کشاورزی مازندران، با توجه به مشکلات خشکسالی، سرمازدگی و هزینه‌های بالای کشت محصولات سنتی مانند گندم و جو، کشت گیاهان دارویی از جمله گل محمدی را در حدود ۴۰۰ هزار هکتار اراضی شیب‌دار استان به کشاورزان توصیه و از آن حمایت می‌کند.

رونق گردشگری با عطر گل محمدی

کشت گل محمدی تنها به جنبه‌های تولیدی و اشتغال مستقیم محدود نمی‌شود؛ بلکه به دلیل زیبایی و عطر دل‌انگیز مزارع، به عاملی مهم برای جذب گردشگر تبدیل شده است. سالانه در فصل بهار، همزمان با آغاز عملیات گلاب‌گیری، هزاران گردشگر داخلی و خارجی به مناطق کوهستانی مازندران از جمله کیاسر، ارتفاعات بابل و بهشهر سرازیر می‌شوند.

این شکوفایی در بخش گردشگری، طی دو دهه گذشته، به رشد و رونق اقتصادی و تغییر سیمای شهرهایی نظیر کیاسر و بهشهر انجامیده و آن‌ها را به مراکز تولید، اشتغال و کانون‌های گردشگری تبدیل کرده است.

تاریخچه و انواع گلاب

گل سرخ یا گل محمدی، با نام علمی Rosa damascena، گیاهی بومی ایران است که تا پیش از ۳۵۰ سال پیش، رویش آن تنها در این سرزمین مشاهده می‌شد. در دوران صفویه، این گل و تمامی دستگاه‌های گلاب‌گیری از ایران به ترکیه و سپس به سوریه و بلغارستان منتقل شد.

ایرانیان از دیرباز به خواص خوراکی و درمانی گل محمدی پی برده بودند. گلاب که از تقطیر گل‌های تازه چیده شده با آب به دست می‌آید، انواع مختلفی دارد:

• گلاب دو آتشه: حاصل تقطیر مجدد گلاب.
• گلاب ناب و خالص: محصول تقطیر مجدد گلاب دو آتشه، که فوق‌العاده معطر و غلیظ است.

آغاز برداشت و برنامه‌های توسعه در سوادکوه

عباسعلی پورمند، سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی سوادکوه، از آغاز برداشت گل محمدی از ۲۲ هکتار از اراضی کشاورزی این شهرستان خبر داد. عملیات گلاب‌گیری با رعایت اصول علمی در روستای کلاریجان و سایر مناطق مستعد در حال انجام است و محصولات باکیفیت آماده عرضه به بازار هستند.

• سطح زیر کشت: ۲۲ هکتار از اراضی سوادکوه زیر کشت گل محمدی رفته است.
• کیفیت تولید: عملیات چیدن و تقطیر با برنامه‌ریزی دقیق و رعایت اصول فنی و علمی برای حفظ بالاترین کیفیت ممکن انجام می‌شود.
• رونق اقتصادی: توسعه کشت گل محمدی نقش مهمی در رونق اقتصادی منطقه دارد.
• همکاری‌ها: همکاری مستمر با ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی (ره) برای گسترش سطح زیر کشت.
• آموزش و حمایت: برگزاری کلاس‌های آموزشی و انتقال دانش فنی به کشاورزان برای افزایش بهره‌وری و کاهش ضایعات، از اولویت‌های اصلی جهاد کشاورزی سوادکوه است.

چالش‌ها و فرصت‌ها در زنجیره تولید

کشاورزان مناطق کوهستانی مازندران، در کنار کشت گل گاوزبان، به کشت گل محمدی نیز روی آورده‌اند و این ظرفیت بی‌نظیر برای توسعه منطقه و افزایش درآمد در حال بهره‌برداری است. این فعالیت کشاورزی، نقطه عطفی برای کشاورزان محسوب می‌شود و راهی مهم برای توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق ییلاقی است.

با این حال، روستاییان در مناطق ییلاقی مازندران، با وجود آگاهی از ظرفیت‌های بالای کشت گیاهان دارویی برای ایجاد اشتغال و درآمد، در زنجیره نهایی فروش و عرضه محصول با مشکلاتی مواجه هستند. متاسفانه، سود اصلی این فعالیت اغلب به دست دلالان می‌رسد و تولیدکنندگان از سهم واقعی خود محروم می‌مانند. رفع این چالش‌ها نیازمند برنامه‌ریزی جامع و حمایت از تولیدکنندگان برای اتصال مستقیم به بازار است.