انسداد و ریزش قنات جهانی مون اردستان؛ هشدارها و اقدامات اضطراری

ریزش و انسداد مسیر: جزئیات حادثه

مصطفی پورشفیع، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اردستان، با تأیید این مشکل، اظهار داشت که عدم لایروبی به‌موقع منجر به ریزش بخشی از بدنه تونل قنات و انسداد کامل مسیر شده است. این انسداد، جریان آب را به طور کامل قطع کرده بود.

«در پی عدم لایروبی به موقع، بخشی از بدنه تونل قنات دچار ریزش و همین موضوع موجب انسداد مسیر و قطع کامل جریان آب شد.»

به محض اطلاع از این حادثه، جلسه مدیریت بحران شهرستان به ریاست فرماندار و با حضور هیأت امنای قنات، میراث فرهنگی، جهاد کشاورزی و منابع آب تشکیل شد. پس از بازدید میدانی، دو گروه مغنی به صورت همزمان عملیات لایروبی را آغاز کردند و طی حدود یک هفته، جریان آب به قنات بازگشت.

برای جلوگیری از آسیب به ساختار قنات در مدت انسداد، آب با استفاده از پمپ و لوله از دو حلقه چاه بالادستی منتقل شد تا هم جریان آب تأمین شود و هم به بافت تاریخی قنات آسیبی وارد نگردد.

مسئولیت قانونی و چالش‌های نگهداری

پورشفیع با اشاره به قانون توزیع عادلانه آب، تأکید کرد که مسئولیت اصلی لایروبی و مرمت قنوات بر عهده مالکان و ذینفعان است و در صورت بی‌توجهی، از طریق مراجع قانونی پیگیری خواهد شد.

وی درباره علل تأخیر در لایروبی قنات مون توضیح داد: «بخشی از این موضوع به بی‌توجهی بهره‌برداران مربوط می‌شود. برخی کشاورزان تصور می‌کنند پس از ثبت جهانی قنات، تمام امور نگهداری و حفاظت آن بر عهده دستگاه‌های دولتی خواهد بود، در حالی که این برداشت نادرستی است. اعتبارات میراث فرهنگی عمدتاً در حوزه توسعه زیرساخت‌های گردشگری هزینه می‌شود و ما تکلیف قانونی برای لایروبی نداریم.»

رئیس اداره میراث فرهنگی اردستان افزود که جهاد کشاورزی و اداره منابع آب دستگاه‌های متولی در حوزه فنی و اجرایی قنوات هستند و بهره‌برداران می‌توانند با همکاری این دستگاه‌ها از اعتبارات استانی و ملی برای لایروبی و بهسازی استفاده کنند.

اقدامات هماهنگ و مشارکت بهره‌برداران

با وجود اینکه اداره میراث فرهنگی مسئولیت مستقیم قانونی در حوزه لایروبی قنات ندارد، اما از ابتدای بروز مشکل، محور اصلی هماهنگی‌ها، بازدیدها، تشکیل جلسات و اقدامات فوری بوده است. انتقال موقت آب، به‌کارگیری دو گروه مغنی و پیگیری‌های میدانی همگی با محوریت میراث فرهنگی انجام شد.

در گفت‌وگو با بهره‌برداران، تأکید شده است که اداره میراث فرهنگی نقش اجرایی مستقیم ندارد، اما هماهنگی‌های لازم با جهاد کشاورزی انجام شده و بهره‌برداران نیز برای مشارکت در رفع مشکل اعلام آمادگی کرده‌اند. سهامداران قنات، که همان مصرف‌کنندگان و بهره‌برداران آب هستند، اعلام کرده‌اند که حدود ۱۰ میلیارد ریال برای مشارکت در این روند تأمین خواهند کرد.

وضعیت فعلی و نیاز به اقدامات بیشتر

تاکنون حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ متر از مسیر قنات لایروبی شده است، اما بخش قابل توجهی از مسیر همچنان نیازمند لایروبی و اصلاح است و کار هنوز به طور کامل پایان نیافته است.

پورشفیع هشدار داد که اگر عملیات لایروبی و اصلاح مسیر به صورت کامل انجام نشود، احتمال بروز دوباره مشکل در ماه‌های آینده وجود دارد و در صورت تداوم وضعیت موجود طی یک بازه زمانی حدود شش ماهه، جریان آب دوباره به تدریج کند و محدود می‌شود.

وی همچنین به احتمال نقش عوامل بیرونی در این حادثه اشاره کرد و گفت: «این اتفاق از جهاتی کم‌سابقه بوده و احتمال دارد تردد ماشین‌آلات سنگین در مسیر قنات در بروز آن مؤثر بوده باشد، زیرا بخشی از مسیر قنات از اراضی کشاورزی عبور می‌کند و امکان عبور ماشین‌آلات راهسازی یا کشاورزی از روی آن وجود دارد.»

مقرر شده است جلسه‌ای مشترک میان فرمانداری، جهاد کشاورزی، منابع آب، کارشناس بحران شهرستان و اداره میراث فرهنگی برگزار شود تا هماهنگی لازم برای سامان‌دهی کامل قنات مون انجام گیرد.