استراتژی بازگشایی ۵ مرحله‌ای بورس و دامنه نوسان ۳ تا ۵ درصدی؛ راهکار بازگشت اعتماد

بازگشایی بورس؛ آزمونی برای اعتماد عمومی

بازگشایی بازار سرمایه در شرایط حساس کنونی، فراتر از یک تصمیم اقتصادی صرف است و به مثابه آزمونی بزرگ برای مدیریت اعتماد عمومی و ثبات مالی کشور تلقی می‌شود. بورس به عنوان دماسنج ثبات در اقتصاد مدرن، تعطیلی طولانی‌مدت آن پیامی منفی به سرمایه‌گذاران می‌دهد: «سیستم توان مدیریت بحران را ندارد.»

در شرایط فعلی، هدف اصلی نباید صرفاً جلوگیری از افت شاخص باشد، بلکه باید بر حفظ سه کارکرد حیاتی بورس تمرکز کرد:

• نقدشوندگی: توانایی تبدیل سریع دارایی‌ها به وجه نقد.
• کشف قیمت: فرآیند تعیین ارزش واقعی دارایی‌ها در بازار.
• اعتماد: اطمینان سرمایه‌گذاران به پایداری و شفافیت بازار.

اگر نقدشوندگی فدای عدد شاخص شود، بازار به بن‌بستی تبدیل خواهد شد که نتیجه‌ای جز هجوم نقدینگی به بازارهای موازی مانند طلا و دلار نخواهد داشت.

چرا تعطیلی بورس راهکار محافظت از دارایی نیست؟

برخلاف تصور رایج، تعطیلی طولانی‌مدت بورس نه تنها ریسک را حذف نمی‌کند، بلکه آن را به شکلی خطرناک متراکم می‌سازد. در زمان توقف معاملات، نیاز مردم به نقدینگی و فشار فروش از بین نمی‌رود و با بازگشایی ناگهانی بازار، این فشار انباشته می‌تواند به صورت یک بهمن بر سر بازار خراب شود.

تجربه جهانی نشان داده است که ابزارهای مؤثر مدیریت بحران، «دامنه نوسان» و «تقویت بازارگردانی» هستند، نه قفل کردن درهای خروجی بازار. قیمت واقعی دارایی‌ها حذف نمی‌شود، بلکه تنها کشف آن به تعویق می‌افتد که این خود باعث تشدید بی‌اعتمادی می‌شود.

استراتژی بازگشایی مرحله‌ای بورس

بازگشایی یک‌باره کل بازار در شرایط بحرانی، یک اشتباه استراتژیک است. باید صنایع را بر اساس «میزان ابهام» و «آسیب‌پذیری مستقیم» طبقه‌بندی کرد و به صورت پله‌کانی بازگشایی نمود:

مراحل پیشنهادی برای بازگشایی:

• مرحله اول (صنایع آرام): صنایعی با کمترین وابستگی به زیرساخت‌های فیزیکی در معرض خطر، مانند بیمه، فناوری اطلاعات، مخابرات، صنایع غذایی و دارویی. این صنایع می‌توانند به آرامش فضای روانی بازار کمک کنند.
• مرحله دوم (صنایع نقدشونده داخلی): گروه‌هایی نظیر بانک‌ها، لیزینگ، خودرو و ساختمان که نقش موتور محرک معاملات را دارند و به بازگشت عمق بازار کمک می‌کنند.
• مرحله سوم (صنایع کالایی): شرکت‌های معدنی و فلزات اساسی که وضعیت صادراتی آن‌ها نیاز به شفاف‌سازی دارد.
• مرحله چهارم (غول‌های انرژی): پتروشیمی‌ها، پالایشگاه‌ها و فولادی‌های بزرگ که بیشترین تأثیر را بر شاخص کل دارند و به شدت به وضعیت انرژی و صادرات وابسته‌اند.
• مرحله آخر: شرکت‌هایی که مستقیماً آسیب فیزیکی دیده‌اند و باید پس از انتشار گزارش خسارت باز شوند.

این رویکرد پله‌کانی به مدیریت روانی بازار کمک شایانی می‌کند و از خروج کنترل نشده آن جلوگیری می‌نماید.

دامنه نوسان متعادل: ۳ تا ۵ درصد

دامنه نوسان باید متعادل باشد. دامنه‌های بسیار محدود (مانند ۱ یا ۲ درصد) بازار را قفل کرده و نقدشوندگی را نابود می‌کند. از سوی دیگر، دامنه بسیار باز در شرایط شوک، فشار روانی را افزایش می‌دهد.

پیشنهاد تخصصی، دامنه‌ای در محدوده ۳ تا ۵ درصد است. این محدوده اجازه می‌دهد قیمت‌ها به صورت تدریجی تخلیه شوند بدون آنکه بازار دچار سکته شود. همچنین، بازگرداندن حجم مبنا به سطوح متعارف ضروری است تا نوسانات قیمت ناشی از معاملات کم‌حجم و نمایشی نباشد.

تأثیر تصمیمات بر کل اقتصاد

اگر بورس قفل بماند، پیامدهای جدی برای کل اقتصاد خواهد داشت:

• تأمین مالی بنگاه‌ها مختل می‌شود.
• انتشار اوراق متوقف می‌گردد.
• فشار مضاعفی به شبکه بانکی وارد می‌شود.

بورس تنها محل خرید و فروش سهام نیست، بلکه زیرساخت تولید کشور محسوب می‌شود. موفقیت سیاست‌گذار با «سبز ماندن شاخص» سنجیده نمی‌شود، بلکه با این معیار ارزیابی می‌شود که آیا یک شهروند در اوج بحران هم می‌تواند دارایی‌اش را نقد کند یا خیر. حق معامله، یک حق بنیادی برای سرمایه‌گذار است و نباید به بهانه بحران، این حق را سلب کرد.