خبر کامل
همکاری هسته‌ای تهران-مسکو: راهی برای آینده برنامه اتمی ایران
با فوریت یافتن موضوع خاتمه جنگ ایران و آمریکا، پرونده هسته‌ای از دستور کار اصلی دستگاه دیپلماسی کنار رفته، اما این به معنای مختومه شدن آن نیست. سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ اشاره کرد که گفتگوهای هسته‌ای دو بار به حمله علیه ایران در سال ۱۴۰۴ منجر شده و اکنون اولویت با پایان دادن به جنگ است.
تاریخچه برنامه هسته‌ای ایران و چالش‌ها
برنامه هسته‌ای ایران، با تاریخی طولانی و پرفرازونشیب، نیازمند آسیب‌شناسی دقیق است. پس از بمباران تاسیسات هسته‌ای کشورمان در تیرماه سال گذشته توسط آمریکایی‌ها، برنامه غنی‌سازی متوقف شد و پس از گذشت بیش از ۱۰ ماه، آینده این برنامه نامشخص است. با وجود ملاحظات سیاسی، همکاری هسته‌ای تهران – مسکو می‌تواند راهگشای تغییر شرایط باشد.
نقش محوری روسیه در صنعت هسته‌ای جهان
روسیه به عنوان یک بازیگر کلیدی در صنعت هسته‌ای جهانی، به ویژه در صادرات و تامین سوخت نیروگاه‌های اتمی و پروژه‌های ساخت رآکتور، شناخته می‌شود. این کشور میراث‌دار صنعت هسته‌ای دوران شوروی است و پس از فروپاشی نیز روند صعودی خود را ادامه داده است.
پروژه‌های ساخت رآکتور و توانمندی‌های روسیه
- روسیه در حال حاضر مسئولیت ساخت رآکتورهای هسته‌ای در کشورهایی چون چین، هند، مصر، ترکیه و اسلواکی را بر عهده دارد.
- پروژه‌هایی در بنگلادش، بلاروس و اسلواکی به اتمام رسیده و فعال هستند.
- بر اساس آمار World Nuclear Association، در سال ۲۰۲۶ بیش از ۷۵ رآکتور در حال ساخت و برنامه برای ساخت ۱۲۰ رآکتور دیگر در جهان وجود دارد.
- روسیه پیش از جنگ اوکراین، حدود نیمی از قراردادهای ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای جهان را در اختیار داشت.
- در اردیبهشت ۱۴۰۵، روسیه کارگزاری سوخت در نیروگاه اتمی بنگلادش را آغاز کرد.
روسیه پس از استرالیا، قزاقستان، کانادا و نامیبیا، پنجمین کشور دارنده ذخایر اورانیوم در جهان است که با توانایی‌های صنعتی و علمی این کشور ترکیب می‌شود.
وابستگی جهانی به سوخت هسته‌ای روسیه
روسیه یکی از تامین‌کنندگان اصلی سوخت رآکتورهای هسته‌ای در جهان است. جنگ اوکراین بر قراردادهای صادرات سوخت و ساخت رآکتور تاثیر گذاشت، اما کشورهای اروپای شرقی که از رآکتورهای دوران شوروی استفاده می‌کنند، همچنان به روسیه وابسته هستند.
آمریکا نیز یکی از واردکنندگان سوخت هسته‌ای و اورانیوم غنی‌شده از روسیه بود. در سال ۲۰۲۲، روسیه حدود یک چهارم اورانیوم غنی‌شده مورد نیاز برای تامین سوخت بیش از ۹۰ رآکتور تجاری آمریکا را تامین کرد. این میزان در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت.
با وجود محدودیت‌های صادراتی از سوی پوتین و ممنوعیت خرید توسط دولت آمریکا، بخشی از اورانیوم با مجوزهای خاص از روسیه وارد می‌شد. آمریکا اکنون در تلاش است تا با استفاده از منابع خارجی و ظرفیت‌های داخلی، سوخت روسیه را جایگزین کند. این کشور ۹۴ نیروگاه اتمی دارد که حدود ۲۰ درصد برق آن را تامین می‌کنند.
چین در حال حاضر بزرگترین خریدار اورانیوم غنی‌شده از روسیه است و این تجارت در سال ۲۰۲۵ رشد چشمگیری داشت. چین اورانیوم مورد نیاز خود را به ترتیب از روسیه، قزاقستان، آمریکا و فرانسه وارد می‌کند و بخشی را نیز خود تولید می‌کند. چین ۶۴ نیروگاه اتمی دارد که حدود ۵ درصد از برق کشور را تامین می‌کنند.
غنی‌سازی اورانیوم؛ ابزاری صنعتی و سیاسی
غنی‌سازی اورانیوم در برخی کشورها دارای جنبه صنعتی و تجاری است و لزوماً به معنای داشتن تسلیحات هسته‌ای نیست. با این حال، تمام دارندگان تسلیحات هسته‌ای، امکانات غنی‌سازی اورانیوم را در اختیار دارند. برخی کشورهای جهان سوم مانند مصر، هند و پاکستان نیز به سمت غنی‌سازی حرکت کرده و حتی تسلیحات هسته‌ای ساخته‌اند؛ اسرائیل نیز دارای تاسیسات غنی‌سازی است.
با این حال، تقریباً هیچ یک از این کشورها با مشکلات بین‌المللی گسترده‌ای مواجه نشدند، یا مسائلشان به دلیل روابط با آمریکا حل و فصل شد. این نشان می‌دهد که مسائل سیاسی بخش مهمی از سیاست‌گذاری هسته‌ای در جهان و برقراری توازن قوا را تشکیل می‌دهد. کره شمالی و ایران در این میان استثنا هستند.
علاوه بر شرکت‌های تامین‌کننده، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در سال ۲۰۱۷ پروژه بانک اورانیوم غنی‌شده با غنای پایین برای مصارف صلح‌آمیز را آغاز کرد که در سال ۲۰۱۹ در قزاقستان به بهره‌برداری رسید.
چشم‌انداز همکاری هسته‌ای تهران و مسکو
یکی از دلایل اصلی ریل‌گذاری هسته‌ای ایران طی سه دهه گذشته، تامین سوخت مورد نیاز رآکتور تحقیقاتی تهران بود، زیرا ذخایر سوخت ۲۰ درصدی خریداری شده از آرژانتین در دهه هشتاد رو به اتمام بود.
در آن زمان، روابط ایران با غرب و روسیه متفاوت از امروز بود. روسیه و چین در دهه هشتاد به قطعنامه‌های تحریمی ایران در شورای امنیت رای مثبت داده بودند و همکاری هسته‌ای چندانی با تهران نداشتند. ممنوعیت همکاری هسته‌ای روسیه با ایران پس از تحریم‌های شورای امنیت، بعد از برجام (آذر ۱۳۹۴) با فرمان پوتین لغو شد.
امروزه، روابط تهران با روسیه و چین تفاوت چشمگیری با دهه‌های هشتاد و نود دارد. تهران و مسکو اکنون دارای توافق جامع راهبردی هستند که همکاری‌های هسته‌ای نیز بخشی از آن است. سوخت مورد نیاز ایران نیز در چارچوب توافق‌های هسته‌ای مشابه قراردادهای روسیه با سایر کشورها تامین می‌شود.
در حال حاضر، روسیه تامین‌کننده سوخت نیروگاه بوشهر است و ساخت واحد دوم این نیروگاه نیز توسط این کشور در حال انجام است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۹:۰۶ - ۱۴۰۵/۰۲/۲۲