رقابت ارزی آمریکا و چین: نبرد پنهان برای سلطه دلار در آستانه نشست ترامپ و شی

چرا سلطه دلار در خطر است؟

نگرانی‌ها از افزایش بدهی‌های آمریکا و استفاده تهاجمی این کشور از تحریم‌ها برای محدود کردن دسترسی رقبا به نظام مالی غرب، تردیدهایی را درباره جایگاه دلار به عنوان ارز ذخیره جهانی ایجاد کرده است. این وضعیت، به نوبه خود، به افزایش تقاضا برای طلا و رشد معاملات نفتی با استفاده از ارزهای دیجیتال یا یوان چین منجر شده است. کاهش سلطه دلار می‌تواند چالش‌های جدی برای اقتصاد آمریکا به همراه داشته باشد؛ از این رو، واشنگتن در هفته‌های اخیر تدابیری را برای تقویت موقعیت این ارز اتخاذ کرده است.

راهبرد آمریکا: خطوط سوآپ ارزی

راهبرد اصلی دولت ترامپ، مذاکره با چندین کشور در خلیج فارس و آسیا برای ایجاد خطوط «سوآپ ارزی» است. این توافق‌ها، که می‌توانند توسط وزارت خزانه‌داری یا بانک مرکزی آمریکا اجرا شوند، به متحدان آمریکا تضمین می‌دهند که به میزان کافی دلار در اختیار خواهند داشت و در نتیجه، نیاز کمتری به استفاده از سایر ارزها در مبادلات خود، به ویژه در فروش نفت، پیدا می‌کنند.

اسوار پراساد، استاد دانشگاه کرنل و رئیس پیشین بخش چین در صندوق بین‌المللی پول، معتقد است: «توافق‌های سوآپ ارزی به ابزاری با اهمیت نمادین و راهبردی در رقابت برای سلطه ارزی و نفوذ ژئوپلیتیک تبدیل شده‌اند.»

او همچنین اضافه می‌کند که تمایل دولت ترامپ به گسترش این خطوط برای متحدانش در خلیج فارس، با هدف محافظت از این کشورها در برابر پیامدهای جنگ در ایران و همچنین کنار زدن چین از ایفای نقش مهم در منطقه است.

نقش اسکات بسنت و مذاکرات خلیج فارس

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، پیش از سفر به چین، به ژاپن و کره جنوبی سفر کرده و هدایت این مذاکرات را بر عهده دارد. او ماه گذشته در سنا اعلام کرد که درباره یک سوآپ ارزی با امارات متحده عربی، یکی از متحدان نفتی آمریکا که تحت تأثیر پیامدهای اقتصادی جنگ ایران قرار گرفته، گفت‌وگو کرده است. بسنت هدف از این اقدام را حفظ نظم در بازارهای تأمین مالی دلاری و جلوگیری از فروش بی‌نظم دارایی‌های آمریکایی عنوان کرد.

در گذشته، خطوط سوآپ عمدتاً در زمان بحران‌های اقتصادی، مانند بحران مکزیک، ایجاد می‌شدند. اما اکنون، با وجود ثبات نسبی اقتصادی در کشورهایی مانند امارات، وزارت خزانه‌داری آمریکا این اختیار را دارد که به طور مستقل و از طریق خرید ارزهای خارجی، خطوط سوآپ ایجاد کند.

بسنت در پیامی در شبکه‌های اجتماعی تأکید کرد: «ایجاد خطوط سوآپ دائمی می‌تواند نخستین گام مهم در ایجاد مراکز جدید تأمین مالی دلاری در خلیج فارس و آسیا باشد. سلطه دلار و جایگاه آن به عنوان ارز ذخیره جهانی از طریق ابتکارات بلندمدت تقویت می‌شود.»

نگرانی واشنگتن این است که صادرکنندگان نفت، از جمله ایران و حتی امارات، معاملات خود را به جای دلار با یوان چین انجام دهند.

رقابت چین در خطوط سوآپ

در حالی که آمریکا به دنبال گسترش استفاده از ابزارهای مالی خود است، چین نیز در سال‌های اخیر به طور فعال خطوط سوآپ بیشتری ایجاد کرده است. طبق گزارش شورای روابط خارجی، چین از سال ۲۰۰۹ تاکنون با بیش از ۴۰ کشور توافق دوجانبه سوآپ ارزی امضا کرده است. این کشور از طریق بانک مرکزی خود از این خطوط برای اعطای وام به کشورهای در حال توسعه و ترویج استفاده گسترده‌تر از ارز خود بهره می‌برد.

ایالات متحده در حال حاضر ۶ خط سوآپ فعال از طریق فدرال رزرو دارد که با شرکای تجاری اصلی این کشور اجرا می‌شوند و به تسهیل معاملات میان مؤسسات مالی کمک می‌کنند. در دوران همه‌گیری کرونا، فدرال رزرو به طور موقت این خطوط را به کشورهایی مانند برزیل، استرالیا، دانمارک، نروژ، سوئد، کره جنوبی، نیوزیلند و سنگاپور گسترش داد.

چالش‌ها و انتقادها

مارک سوبل، مقام پیشین وزارت خزانه‌داری، معتقد است که استفاده از خطوط سوآپ برای مقابله با چین رویکردی نادرست است. او خطوط سوآپ چین را غیرشفاف با نرخ بهره بالا می‌داند که در بین‌المللی کردن ارز چین موفق نبوده‌اند. او هشدار می‌دهد که استفاده سیاسی از صندوق تثبیت ارز می‌تواند مشکلات بیشتری ایجاد کرده و کارکرد آن در تثبیت بازارها را تضعیف کند.

برد ستسر، پژوهشگر شورای روابط خارجی، می‌گوید: «به نظر من، دولت ترامپ تهدیدی را که واقعاً وجود ندارد، بزرگ‌نمایی کرده است. او استدلال می‌کند که خطوط سوآپ جدید تأثیر چندانی ندارند، زیرا افول سلطه دلار قریب‌الوقوع نیست.»

با وجود افزایش علاقه به ارزها و نظام‌های پرداخت جایگزین، دلار همچنان بخش عمده ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی جهان را تشکیل می‌دهد و به نظر نمی‌رسد به این زودی جایگاه خود را به عنوان ارز ذخیره جهانی از دست بدهد.