۷ میلیون سند تاریخی مازندران در خطر نابودی؛ انتقاد از بلاتکلیفی دستور استاندار

انتقاد از بلاتکلیفی دستور استاندار در فرآیند مولدسازی

موسوی ساروی به بازدید سال گذشته یونسی، استاندار وقت مازندران، از مخازن اسناد اشاره کرد. وی اظهار داشت که استاندار پس از مشاهده وضعیت نگران‌کننده مخازن و دریافت طومار پژوهشگران، دستورات صریحی مبنی بر تهیه ساختمان مجهز و ایمن از محل مولدسازی صادر کرده بود. با این حال، با گذشت زمان، این دستور مهم هنوز اجرایی نشده است. مدیر اسناد و کتابخانه ملی مازندران خواستار نگاه ویژه عالی‌ترین مقام دولت در استان برای رفع این گره اداری شد تا امانت‌های تاریخی مردم در مکانی شایسته و استاندارد نگهداری شوند.

تحول در خدمات آرشیوی و حذف بروکراسی

در راستای رویکردی پژوهش‌محور، سازمان اسناد و کتابخانه ملی مازندران تحولات چشمگیری در فرآیندهای خدماتی خود ایجاد کرده است. تمامی موانع زائد اداری حذف شده‌اند و اکنون محققان و دانشجویان می‌توانند حتی از راه دور خدمات آرشیوی دریافت کنند. همکاران این سازمان با ایثارگری، فرآیندهای ثبت و ارسال اسناد را برای پژوهشگران تسهیل کرده‌اند تا چراغ تحقیق و پژوهش در استان روشن بماند.

فراخوان به ناشران و نشریات برای «واسپاری» آثار

با هدف ساماندهی مطبوعات مکتوب استان، برنامه ویژه‌ای برای سال ۱۴۰۵ در دستور کار قرار دارد. در سال گذشته، با برگزاری نشست‌های تخصصی در شهرهای ساری و قائمشهر، تعامل با ناشران بهبود یافت. این سازمان با برداشتن بار ارسال آثار به مرکز از دوش ناشران، امکان واسپاری نسخ رایگان را فراهم کرده تا آثار آن‌ها برای صدها سال آینده در مخازن ملی بیمه و ماندگار شوند. امسال نیز تمرکز بر نشریات مکتوب است تا آرشیو مطبوعات استان که منبعی غنی برای پژوهشگران به شمار می‌رود، تکمیل شود.

غربت سازمان اسناد در فضای رسانه‌ای و اداری

مدیریت اسناد مازندران از عدم شناخت دقیق برخی دستگاه‌ها از وظایف این نهاد حاکمیتی گلایه کرد. وی تأکید کرد که این سازمان نه نهاد کتابخانه‌های عمومی است و نه اداره ارشاد، بلکه مرجع قانونی ارزشیابی بایگانی‌های راکد تمامی ادارات و تنها متولی رسمی صیانت از اسناد دولتی و نسخ خطی است. موسوی ساروی از رسانه‌ها خواست تا در تبیین این نقش حاکمیتی کمک کنند تا دستگاه‌ها بدانند بدون نظارت این سازمان، حق امحای هیچ سندی را ندارند.

انتشار اسناد عصر قاجار و پرهیز از موازی‌کاری

این مسئول از انتشار اسناد و مکاتبات دولتی متعلق به سال ۱۲۹۲ هجری شمسی خبر داد. وی وظیفه اصلی سازمان را آگاهی‌بخشی به جامعه از طریق اسنادی دانست که در دسترس عموم نیستند. اسناد بازخوانی شده از عصر قاجار، جریان‌های مهاجرتی و زمینه‌سازی‌های سیاسی دهه‌ها پیش از تشکیل رسمی برخی جریان‌ها در منطقه را نشان می‌دهند.

موسوی در خصوص نقش سازمان در روایتگری حوادث اخیر و جنگ جاری، بر لزوم پرهیز از موازی‌کاری تأکید کرد. وی با اشاره به فعالیت‌های ارزشمند نهادهایی چون سپاه پاسداران و بنیاد حفظ آثار در حوزه روایتگری دفاع مقدس، بیان داشت که سیاست سازمان اسناد، تمرکز بر تخصص انحصاری خود یعنی «اسناد مکتوب تاریخی» است تا از هدررفت بیت‌المال جلوگیری شود.

فعالیت‌های میدانی و نمایشگاه‌های دوره‌ای

مدیر اسناد و کتابخانه ملی مازندران به فعالیت‌های میدانی سازمان اشاره کرد و گفت که این نهاد منتظر مراجعه مردم به مخازن نمی‌ماند. در روز ملی خلیج‌فارس، نقشه‌ها و اسناد حاکمیتی ایران بر این پهنه آبی در فضای مجازی و نمایشگاهی منتشر شد. همچنین به مناسبت هفته اسناد، مکاتبات دولتی مرتبط با مداخلات بیگانگان در منطقه آماده شده که بخشی از آن‌ها در قالب تجمعات مردمی در میدان شهرداری ساری به نمایش گذاشته می‌شود تا ریشه‌های تاریخی بحران‌های فعلی تبیین شود.

روایت «میزبانی» مازندران در دوران حساس

وی با مقایسه مأموریت‌های استانی در شرایط جنگی، خاطرنشان کرد که در حالی که استان‌هایی نظیر اصفهان و بوشهر بر روایت عملیاتی تمرکز دارند، مأموریت مازندران و گیلان، روایت «میزبانی» و پشتیبانی است. این سازمان بر روی اسناد و خاطراتی کار می‌کند که نقش مردم شمال کشور در حمایت و میزبانی از هم‌وطنان در دوران‌های بحرانی را نشان می‌دهد.

موسوی هدف سازمان را آگاهی‌بخشی به پژوهشگران و مردم دانست تا ریشه‌های اتفاقات امروز جهان را در توافقات و مکاتبات مخفیانه بیش از یک قرن پیش بیابند. این آگاهی، بصیرت تاریخی جامعه را ارتقا می‌دهد و سازمان برنامه‌های ویژه‌ای برای جمع‌آوری و استانداردسازی نگهداری اسناد تاریخی در اختیار عموم مردم در دستور کار دارد.

اسناد خانگی؛ تکه‌های پازل هویت ملی

مدیر اسناد و کتابخانه ملی مازندران به وجود گنجینه‌های ارزشمند در خانه‌های مردم اشاره کرد. بسیاری از نسخ خطی، قباله‌ها، مکاتبات دیوانی و نامه‌های تاریخی که امروز در شرایط غیراستاندارد در منازل نگهداری می‌شوند، در معرض جدی آسیب‌های محیطی همچون رطوبت، نور و آفات قرار دارند. وی تأکید کرد که این اسناد صرفاً دارایی شخصی نیستند، بلکه میراثی متعلق به تمام ملت ایران و هویت تاریخی مازندران به شمار می‌روند.

از شهروندان دعوت می‌شود با اهدای این اسناد به سازمان، ضمن ثبت سند به نام خود یا خاندانشان، از خدمات مرمت تخصصی و نگهداری در مخازن استاندارد (با شرایط دمایی و خلأ معین) بهره‌مند شوند تا این میراث برای نسل‌های آینده جاویدان بماند.

نهضت ثبت تاریخ شفاهی؛ روایت‌هایی که نباید دفن شوند

اهمیت «تاریخ شفاهی» نیز مورد تأکید قرار گرفت. بخش بزرگی از تاریخ معاصر مازندران، از وقایع اجتماعی و فرهنگی گرفته تا خاطرات میزبانی از هم‌وطنان در دوران بحران، در سینه بزرگان و معتمدان استان نهفته است. سازمان اسناد مصمم است با اعزام کارشناسان و انجام مصاحبه‌های تخصصی، این گنجینه‌های شفاهی را پیش از آنکه به دست فراموشی سپرده شوند، ضبط و تدوین کند.

امانت‌داری و دسترسی پژوهشی

سید رحیم موسوی ساروی تأکید کرد که اسناد اهدایی پس از طی مراحل ضدعفونی و فهرست‌نویسی، در تالارهای پژوهشی سازمان در دسترس محققان قرار می‌گیرد تا ریشه‌های تاریخی این مرز و بوم بیش از پیش تبیین شود. سازمان اسناد متعهد است که با بالاترین سطح امانت‌داری، این برگ‌های زرین را از گزند زمان مصون بدارد.