تدوین ۳ سناریو برای آینده گردشگری ایران در سال ۱۴۰۵

معاونت گردشگری وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، با رویکردی آینده‌نگرانه، سه سناریوی عملیاتی را برای صنعت گردشگری کشور در سال ۱۴۰۵ تدوین کرده است. این طرح جامع با هدف مدیریت شرایط مختلف و حمایت از فعالان این حوزه، مسیر فعالیت‌ها و نحوه مداخله دولت را در هر وضعیت احتمالی روشن می‌سازد. این سناریوها پاسخی به تحولات اخیر منطقه و ضرورت آمادگی همه‌جانبه برای حفظ پویایی این صنعت حیاتی است.

سناریوهای عملیاتی برای آینده گردشگری

معاون گردشگری به تشریح سناریوهای طراحی‌شده پرداخت که هر یک راهبردهای متفاوتی را برای مواجهه با شرایط پیش‌رو ترسیم می‌کنند:

• سناریوی نخست: «وضعیت جنگ و بحران»
  در این سناریو، تمرکز اصلی بر مدیریت بحران، حفظ امنیت گردشگران، پایداری حداقلی خدمات سفر، تقویت گردشگری داخلی و صیانت از کسب‌وکارهای گردشگری خواهد بود. برنامه‌های توسعه‌ای و بین‌المللی به‌صورت موقت در اولویت پایین‌تر قرار می‌گیرند.
• سناریوی دوم: «نه جنگ نه صلح»
  این وضعیت محتمل‌ترین سناریوی پیش‌روی کشور در سال جاری محسوب می‌شود. در این حالت، توسعه گردشگری داخلی، تمرکز بر بازار کشورهای همسایه، طراحی بسته‌های تشویقی برای سرمایه‌گذاری در مناطق امن و بهره‌گیری از ظرفیت دیپلماسی گردشگری در دستور کار قرار خواهد گرفت.
• سناریوی سوم: «صلح و ثبات پایدار»
  در صورت تحقق این شرایط، برنامه‌های بلندپروازانه‌ای همچون افزایش ۵۰ درصدی گردشگران ورودی، توسعه روادید الکترونیکی برای ۳۳ کشور، جذب سرمایه‌گذاری خارجی در گردشگری سلامت و طبیعت‌گردی و فعال‌سازی کریدورهای منطقه‌ای گردشگری اجرایی خواهد شد.

سیاست وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی بر «تعطیل‌ناپذیری گردشگری» استوار است و حتی در دشوارترین شرایط نیز تلاش می‌شود جریان فعالیت‌های این صنعت حفظ و تعامل میان دولت، تشکل‌ها و بخش خصوصی استمرار یابد.

وضعیت کنونی و چالش‌های پیش‌رو

صنعت گردشگری کشور در حال حاضر با رکود مواجه است. به جز استان مازندران که ظرفیت اقامتگاه‌های آن حدود ۸۵ تا ۸۶ درصد و استان گیلان با حدود ۶۰ درصد تکمیل شده است، هتل‌ها و اماکن اقامتی در دیگر استان‌ها مانند قشم، کیش، بندرعباس، بوشهر و خوزستان که اسفند و فروردین فصل گردشگری‌شان بوده، تقریباً خالی بوده‌اند.

حمایت از فعالان و تسهیل سرمایه‌گذاری

مذاکرات گسترده‌ای با وزارت کشور، سازمان برنامه و بودجه و وزارت جهاد کشاورزی برای تسهیل فرآیند صدور مجوز پروژه‌های گردشگری و کاهش موانع سرمایه‌گذاری در جریان است. حمایت از فعالان صنعت گردشگری همچنان در اولویت قرار دارد و تعویق حق بیمه، مالیات و اقساط وام‌های دریافتی از جمله دستور کارهاست. همچنین، تسهیلات قرض‌الحسنه برای بوم‌گردی‌ها و فعالان صنایع‌دستی اختصاص یافته تا زمینه رونق اشتغال محلی و توسعه متوازن گردشگری در مناطق روستایی فراهم شود.

طرح‌های جدید برای رونق گردشگری

به‌زودی از «کارت گردشگری ایرانیان» رونمایی خواهد شد و طرح پلاک گردشگری راهور نیز با هدف تسهیل سفرهای جاده‌ای و ارتقای کیفیت خدمات در حال پیگیری است.

پیش از جنگ، استان اصفهان طرحی را اجرا کرد که قیمت‌ها تا نصف کاهش یافت و با همکاری بانک‌های عامل آن استان، به هر مسافری که قصد سفر به اصفهان را داشت، وام با بهره ۴ درصد تعلق می‌گرفت. در جلسه معاونان گردشگری استان‌ها، تأکید کردیم که بانک‌های عامل هر استان با جامعه هتلداران مذاکره کنند تا هتل‌ها تخفیف بدهند، ما وام بدهیم و از طرف دیگر حمایت‌های لازم را انجام دهیم تا کار به درستی صورت گیرد.

ظرفیت‌های گردشگری روستایی و بین‌المللی

در سال ۲۰۲۵ سه روستای ایران در فهرست جهانی گردشگری ثبت شدند و در سال ۲۰۲۶ نیز هشت روستای دیگر در فرآیند رقابت برای ثبت جهانی قرار دارند که بیانگر جایگاه رو به رشد ایران در حوزه گردشگری روستایی و پایدار است.

در اسفندماه ۱۴۰۴ بیش از ۱۴۰ هزار گردشگر سلامت و زیارتی وارد کشور شدند و این رقم در فروردین‌ماه ۱۴۰۵ به بیش از ۱۷۸ هزار نفر رسید. آیین‌نامه شورای راهبری گردشگری سلامت نیز مراحل کارشناسی و هماهنگی میان دستگاهی را پشت سر گذاشته و به‌زودی تصویب و ابلاغ خواهد شد.

برنامه هفتم توسعه و گردشگری سبز

اجرای اهداف برنامه هفتم توسعه از محورهای اصلی سیاست‌گذاری معاونت گردشگری است. برای ساماندهی فعالان غیرمجاز گردشگری، سامانه یکپارچه صدور مجوز و نظارت هوشمند طراحی شده و در آینده نزدیک عملیاتی خواهد شد. در حوزه گردشگری سبز نیز شناسایی هتل‌های کم‌مصرف و دارای الگوی مدیریت پایدار در دستور کار قرار گرفته و توسعه استانداردهای محیط‌زیستی در صنعت هتلداری با جدیت دنبال می‌شود.

خسارات جنگ به صنعت گردشگری

متأسفانه ۶۴ واحد از تأسیسات گردشگری در جریان جنگ رمضان دچار خسارت شدند. تقریباً ۶۰۰ میلیارد تومان خسارت مستقیم به این تأسیسات در ۱۳ استان کشور وارد شده است. علاوه بر این، ۲۸.۵ همت عدم‌النفع (واحدهایی که می‌توانستند کسب‌وکار کنند و درآمد داشته باشند اما به دلیل جنگ و خرابی‌ها نتوانستند) نیز خسارت سنگینی به صنعت گردشگری وارد کرده است.